स्वर्गोपपादकैस्तुल्या यातनास्थानवासिनः
यातना भोगणाऱ्या लोकांची अवस्था स्वर्ग मिळवणाऱ्यांसारखीच असते.
रौरवे तमसि ह्येते शीतोष्णं प्राप्नुवन्ति ते
रौरव आणि अंधारात हे लोक थंडी आणि उष्णता दोन्ही सहन करतात.
उष्णस्तु रौरवो ज्ञेयस्तेजोघोररसात्मकः
रौरव हे अत्यंत उष्ण असून, तीव्र आणि भयंकर तेजाने भरलेले आहे, हे जाणून ठेव.
एवं सुदुर्लभाः संतः स्वर्गे वा धार्मिका नराः
स्वर्गात किंवा पृथ्वीवरही धर्मात्मा माणसे फारच दुर्मिळ असतात.
गणाना दिनिवृत्तैषा संख्या ब्राह्मी त्वमानुषी
ही गणना देवांच्या दिवसांची आहे; पण मानवांची मोजणी वेगळी असते, हे जाणून ठेव.
उक्ता ह्येते त्वया लाका लाकानामन्तरण च
तू या लोकांची आणि लोकांमधील अंतराची माहिती खरोखरच सांगितली आहेस.
स वायुर्दृष्टतत्त्वार्थ इदं तत्त्वमुवाच ह
त्या वायूने सत्य अर्थ समजून घेतला आणि हे तत्त्व सांगितले.
व्यक्तं तर्केण पश्यन्ति योगात्प्रत्यक्षदर्शिनः
योगाने प्रत्यक्ष पाहणारे लोक तर्काने सर्व काही स्पष्टपणे ओळखतात.
ऋभुः सनत्कुमाराद्याः संबुद्धाः शुद्धबुद्धयः
ऋभू, सनत्कुमार आणि इतर जागृत व शुद्ध बुद्धीचे लोक,
अक्षयाः प्रीतिसंयुक्ता ब्राह्मे तिष्ठन्ति योगिनः
अक्षय आनंदाने परिपूर्ण योगी ब्रह्म अवस्थेत वास करतात.
यथात्रैव सया दृष्टं सांनिध्यं तत्र कुर्वता
इथे जशी उपस्थिती दिसते, तशीच ती तिथेही असते.
ईश्वरः परमाणुत्वाद्भावग्राह्यो मनीषिणाम्
ईश्वर अणूपेक्षाही सूक्ष्म असल्यामुळे, ज्ञानी लोक आपल्या बुध्दीने त्याला जाणतात.
द्रष्टृत्वमात्मसंबन्धमधिष्टातृत्वमेव च
तोच पाहणारा, आत्म्याशी संबंधित आणि खरा अधिपती आहे.
विभुत्वात्खलु योगाढ्यो ब्रह्मणो ऽनुग्रहे रतः
आपल्या व्यापकतेमुळे तो योगाने समृद्ध असून ब्रह्माच्या कृपेचा आनंद घेतो.
अक्षरं ध्रुवमव्यग्रमष्टमं त्वौपसर्गिकम्
अक्षय, शाश्वत आणि स्थिर असलेली आठवी अवस्था दुय्यम समजली जाते.
मायया कृतमाचष्टे मायी देवो महेश्वरः
मायावी देव महेश्वर मायेने निर्माण केलेले सर्व काही सांगतो.
विस्तरेणानुपूर्व्या च ब्रुवतो मे निबोधत
आता मी तुला सविस्तर आणि योग्य क्रमाने सांगतो, ते लक्षपूर्वक ऐक.
भूलोकाद्ब्रह्मलोको वै योजनैः संप्रकीर्त्यते
भूलोकापासून ब्रह्मलोकापर्यंतचे अंतर योजनांनी मोजले जाते.
ऊर्द्ध्व भागवतो ऽडं तु ब्रह्मलोकात्परं स्मृतम्
ब्रह्मलोकाच्या वर भगवद्वास आहे, तो सर्व लोकांपेक्षा श्रेष्ठ मानला जातो.
नित्या ह्यपरिसंक्षाताः परस्परगुणाश्रयात्
ते नित्य आहेत, एकमेकांच्या गुणांवर आधारलेले असल्याने त्यांचे मोजमाप करणे अशक्य आहे.
येभ्यो ऽधिकर्त्ता संजज्ञे क्षेत्रज्ञो ब्रह्मसंज्ञितः
त्यांच्यापासून क्षेत्रज्ञ, ज्याला ब्रह्म म्हणतात, असा श्रेष्ठ कर्ता उत्पन्न झाला.
अनुत्पाद्यं परं धाम परमाणु परेशयम्
ते परमधाम अजन्म, अणुतुल्य आणि सर्वांचा स्वामी आहे.
प्रादुर्भावस्तिरोभावः स्थितिश्चैवाप्यनुग्रहः
सृष्टी, लय, स्थिती आणि कृपा—
सतेजा एष तमसो यः पुरस्तात्प्रकाशकः
तो तेजस्वी आहे, जो आदिकाळापासून अंधार दूर करणारा आहे.
बृहत्तु सर्वतो वृत्तमीश्वरात्तद्व्यजायते
हे विशाल, सर्वत्र पसरलेले मंडळ प्रभूपासून उत्पन्न होते.
योनिं प्रकृति माचष्टे सा च नारायणात्मिका
तो प्रकृतीला जननी म्हणतो आणि ती नारायणस्वरूप आहे.
सन्निसर्गः सतत्त्वाच्च लोकधातुर्महात्मनः
एकत्र येण्या आणि सत्य तत्त्वापासून त्या महात्म्याच्या विश्वरचना निर्माण होते.
त्योर्मध्ये पुरं दिव्यं मन मयमनामयम्
त्यांच्या मध्ये एक दिव्य नगरी आहे, जी मनाने बनलेली आणि दुःखरहित आहे.
शिवं नाम पुरं तत्र शरणं जन्मभीरुणाम्
तेथे शिव नावाचे नगर आहे, जे जन्मभयाने घाबरलेल्या लोकांसाठी आश्रयस्थान आहे.
अभ्यन्तरं तु विस्तीर्णं महीमण्डलसंस्थितम्
त्या नगरीच्या आत विशाल जागा आहे, जी मोठ्या पृथ्वीच्या वर्तुळावर स्थित आहे.