संसारे संसरन्तीह यावन्तः प्राणिनश्च ते
या संसारात जितके प्राणी फिरतात,
ऋषीणां तद्वचः श्रुत्वा मरुतो वाक्यमब्रवीत्
ऋषींचं ते बोलणं ऐकून मरुतांनी आपलं वचन सांगितलं.
चक्षुषा वै प्रसंख्यातुमतो ह्यन्ते न च द्विजाः
डोळ्यांनी मोजणी करता येते, पण शेवटी नाही, हे द्विजांनो.
ब्रह्मणा संज्ञितं यत्तु संख्यया तन्निबोधत
ब्रह्मदेवांनी जे संख्येने ठरवलं आहे, ते आता ऐका.
पार्थिवाः कृमयस्तावत्संसेकाद्येषु संभवः
ओलसर जागेत जितके कीटक उत्पन्न होतात, तितकेच पृथ्वीवरील कीटक आहेत.
औदका जन्तवः सर्वे निश्चयात्तन्निधार्यताम्
पाण्यातील सर्व प्राणीही निश्चितपणे तितकेच आहेत, हे लक्षात ठेवा.
विहङ्गमास्तु विज्ञेया लौकिकास्ते च सर्वशः
सर्व पक्षी, जे जगात आहेत, हेही ओळखा.
पशवस्तत्समा ज्ञेया लौकिकास्तु चतुष्पदाः
त्यांच्याइतकेच जनावरे आणि चार पायांचे प्राणी आहेत.
द्विपदास्तत्सहस्रेण संमिता धार्मिकाः पुनः
धार्मिक द्विपाद प्राणी त्यापेक्षा हजारपट अधिक आहेत.
यः सहस्रतमो भागो धार्मिकाणां भवेद्दिवि
त्या धार्मिक प्राण्यांपैकी हजारावा भाग स्वर्गात असतो.
स्वर्गोपपादकैस्तुल्या यातनास्थानवासिनः
यातना भोगणाऱ्या लोकांची अवस्था स्वर्ग मिळवणाऱ्यांसारखीच असते.
रौरवे तमसि ह्येते शीतोष्णं प्राप्नुवन्ति ते
रौरव आणि अंधारात हे लोक थंडी आणि उष्णता दोन्ही सहन करतात.
उष्णस्तु रौरवो ज्ञेयस्तेजोघोररसात्मकः
रौरव हे अत्यंत उष्ण असून, तीव्र आणि भयंकर तेजाने भरलेले आहे, हे जाणून ठेव.
एवं सुदुर्लभाः संतः स्वर्गे वा धार्मिका नराः
स्वर्गात किंवा पृथ्वीवरही धर्मात्मा माणसे फारच दुर्मिळ असतात.
गणाना दिनिवृत्तैषा संख्या ब्राह्मी त्वमानुषी
ही गणना देवांच्या दिवसांची आहे; पण मानवांची मोजणी वेगळी असते, हे जाणून ठेव.
उक्ता ह्येते त्वया लाका लाकानामन्तरण च
तू या लोकांची आणि लोकांमधील अंतराची माहिती खरोखरच सांगितली आहेस.
स वायुर्दृष्टतत्त्वार्थ इदं तत्त्वमुवाच ह
त्या वायूने सत्य अर्थ समजून घेतला आणि हे तत्त्व सांगितले.
व्यक्तं तर्केण पश्यन्ति योगात्प्रत्यक्षदर्शिनः
योगाने प्रत्यक्ष पाहणारे लोक तर्काने सर्व काही स्पष्टपणे ओळखतात.
ऋभुः सनत्कुमाराद्याः संबुद्धाः शुद्धबुद्धयः
ऋभू, सनत्कुमार आणि इतर जागृत व शुद्ध बुद्धीचे लोक,
अक्षयाः प्रीतिसंयुक्ता ब्राह्मे तिष्ठन्ति योगिनः
अक्षय आनंदाने परिपूर्ण योगी ब्रह्म अवस्थेत वास करतात.
यथात्रैव सया दृष्टं सांनिध्यं तत्र कुर्वता
इथे जशी उपस्थिती दिसते, तशीच ती तिथेही असते.
ईश्वरः परमाणुत्वाद्भावग्राह्यो मनीषिणाम्
ईश्वर अणूपेक्षाही सूक्ष्म असल्यामुळे, ज्ञानी लोक आपल्या बुध्दीने त्याला जाणतात.
द्रष्टृत्वमात्मसंबन्धमधिष्टातृत्वमेव च
तोच पाहणारा, आत्म्याशी संबंधित आणि खरा अधिपती आहे.
विभुत्वात्खलु योगाढ्यो ब्रह्मणो ऽनुग्रहे रतः
आपल्या व्यापकतेमुळे तो योगाने समृद्ध असून ब्रह्माच्या कृपेचा आनंद घेतो.
अक्षरं ध्रुवमव्यग्रमष्टमं त्वौपसर्गिकम्
अक्षय, शाश्वत आणि स्थिर असलेली आठवी अवस्था दुय्यम समजली जाते.
मायया कृतमाचष्टे मायी देवो महेश्वरः
मायावी देव महेश्वर मायेने निर्माण केलेले सर्व काही सांगतो.
विस्तरेणानुपूर्व्या च ब्रुवतो मे निबोधत
आता मी तुला सविस्तर आणि योग्य क्रमाने सांगतो, ते लक्षपूर्वक ऐक.
भूलोकाद्ब्रह्मलोको वै योजनैः संप्रकीर्त्यते
भूलोकापासून ब्रह्मलोकापर्यंतचे अंतर योजनांनी मोजले जाते.
ऊर्द्ध्व भागवतो ऽडं तु ब्रह्मलोकात्परं स्मृतम्
ब्रह्मलोकाच्या वर भगवद्वास आहे, तो सर्व लोकांपेक्षा श्रेष्ठ मानला जातो.
नित्या ह्यपरिसंक्षाताः परस्परगुणाश्रयात्
ते नित्य आहेत, एकमेकांच्या गुणांवर आधारलेले असल्याने त्यांचे मोजमाप करणे अशक्य आहे.