पीडाबन्धवधासंगादप्रतीकारलक्षणः
तिथे सतत वेदना, बंधन आणि मारहाण असते, आणि सुटकेचा काहीही उपाय नसतो.
दुःखोत्कर्षस्तु सर्वेषु ह्यधर्मस्य निमित्ततः कूटागारप्र माणैश्च शरीरैस्तत्र नारकाः
सर्व नरकांत अधर्मामुळे मोठ्या यातना होतात; आणि त्या लोखंडाच्या घरांत नरकवासीयांची शरीरे मोजली जातात.
दुःखप्रकर्षश्चोग्रस्तु तेषु सर्वेषु वै स्मृतः
त्यामधील सर्वांत दुःख फारच तीव्र मानलं आहे.
दुःखप्रकर्षश्चोग्रस्तु तेषु सर्वेषु वै स्मृतः
त्यामधील सर्वांत दुःख फारच तीव्र मानलं आहे.
तत्रानुभूयते दुःखं क्षीणे कर्मणि वै पुनः
तेथे कर्म संपल्यावर पुन्हा दुःख अनुभवावं लागतं.
देवांश्च तारकाश्चैव ह्यूर्द्ध्वं चाधश्च संस्थिताः
देव आणि तारे हे वरती आणि खाली दोन्हीकडे स्थिर आहेत.
उपभोगार्थमुत्पत्तिरौपपत्तिककर्मतः
स्वभावानुसार कर्माप्रमाणे उपभोगासाठी जन्म होतो.
नारकांश्च तथा देवान्सर्वान्पश्यं त्यधेमुखान्
त्यामुळे नरकातील जीव आणि देव, त्यांचे विविध चेहरे पाहिले जातात.
तस्मादूर्द्ध्वमधोभावो लोकालोके न विद्यते
म्हणून वरती किंवा खाली, लोक किंवा अलोक असं काही अस्तित्व नाही.
अथाब्रुवन्पुनर्वायुंब्राह्मणाः सत्रिणस्तदा
तेव्हा त्या वेळी यज्ञ करणाऱ्या ब्राह्मणांनी पुन्हा वायूला विचारलं.
संसारे संसरन्तीह यावन्तः प्राणिनश्च ते
या संसारात जितके प्राणी फिरतात,
ऋषीणां तद्वचः श्रुत्वा मरुतो वाक्यमब्रवीत्
ऋषींचं ते बोलणं ऐकून मरुतांनी आपलं वचन सांगितलं.
चक्षुषा वै प्रसंख्यातुमतो ह्यन्ते न च द्विजाः
डोळ्यांनी मोजणी करता येते, पण शेवटी नाही, हे द्विजांनो.
ब्रह्मणा संज्ञितं यत्तु संख्यया तन्निबोधत
ब्रह्मदेवांनी जे संख्येने ठरवलं आहे, ते आता ऐका.
पार्थिवाः कृमयस्तावत्संसेकाद्येषु संभवः
ओलसर जागेत जितके कीटक उत्पन्न होतात, तितकेच पृथ्वीवरील कीटक आहेत.
औदका जन्तवः सर्वे निश्चयात्तन्निधार्यताम्
पाण्यातील सर्व प्राणीही निश्चितपणे तितकेच आहेत, हे लक्षात ठेवा.
विहङ्गमास्तु विज्ञेया लौकिकास्ते च सर्वशः
सर्व पक्षी, जे जगात आहेत, हेही ओळखा.
पशवस्तत्समा ज्ञेया लौकिकास्तु चतुष्पदाः
त्यांच्याइतकेच जनावरे आणि चार पायांचे प्राणी आहेत.
द्विपदास्तत्सहस्रेण संमिता धार्मिकाः पुनः
धार्मिक द्विपाद प्राणी त्यापेक्षा हजारपट अधिक आहेत.
यः सहस्रतमो भागो धार्मिकाणां भवेद्दिवि
त्या धार्मिक प्राण्यांपैकी हजारावा भाग स्वर्गात असतो.
स्वर्गोपपादकैस्तुल्या यातनास्थानवासिनः
यातना भोगणाऱ्या लोकांची अवस्था स्वर्ग मिळवणाऱ्यांसारखीच असते.
रौरवे तमसि ह्येते शीतोष्णं प्राप्नुवन्ति ते
रौरव आणि अंधारात हे लोक थंडी आणि उष्णता दोन्ही सहन करतात.
उष्णस्तु रौरवो ज्ञेयस्तेजोघोररसात्मकः
रौरव हे अत्यंत उष्ण असून, तीव्र आणि भयंकर तेजाने भरलेले आहे, हे जाणून ठेव.
एवं सुदुर्लभाः संतः स्वर्गे वा धार्मिका नराः
स्वर्गात किंवा पृथ्वीवरही धर्मात्मा माणसे फारच दुर्मिळ असतात.
गणाना दिनिवृत्तैषा संख्या ब्राह्मी त्वमानुषी
ही गणना देवांच्या दिवसांची आहे; पण मानवांची मोजणी वेगळी असते, हे जाणून ठेव.
उक्ता ह्येते त्वया लाका लाकानामन्तरण च
तू या लोकांची आणि लोकांमधील अंतराची माहिती खरोखरच सांगितली आहेस.
स वायुर्दृष्टतत्त्वार्थ इदं तत्त्वमुवाच ह
त्या वायूने सत्य अर्थ समजून घेतला आणि हे तत्त्व सांगितले.
व्यक्तं तर्केण पश्यन्ति योगात्प्रत्यक्षदर्शिनः
योगाने प्रत्यक्ष पाहणारे लोक तर्काने सर्व काही स्पष्टपणे ओळखतात.
ऋभुः सनत्कुमाराद्याः संबुद्धाः शुद्धबुद्धयः
ऋभू, सनत्कुमार आणि इतर जागृत व शुद्ध बुद्धीचे लोक,
अक्षयाः प्रीतिसंयुक्ता ब्राह्मे तिष्ठन्ति योगिनः
अक्षय आनंदाने परिपूर्ण योगी ब्रह्म अवस्थेत वास करतात.