मन्वन्तरेषु देवानामिज्या यत्रैव लौकिकी
मन्वंतरांमध्ये देवांची लोकातील पूजा तिथे होते.
सर्वासां देवयोनीनां स्थितिहेतुः स वै स्मृतः
सर्व देववंशांच्या स्थैर्याचा कारण म्हणून तो ओळखला जातो.
ध्रुवादूर्द्ध्वं महर्लोको यस्मिंस्ते कल्पवासिनः
ध्रुवाच्या वरती महर्लोक आहे, जिथे कल्पभर राहणारे वास करतात.
द्वीकोट्यां तु महर्लोकाज्जनलोको व्यवस्थितः
महर्लोकापासून वीस कोटी अंतरावर जनलोक आहे.
यत्र ते ब्रह्मणः पुत्रा दक्षाद्याः साधकाः स्मृताः
तिथे ब्रह्माचे पुत्र, दक्ष वगैरे सिद्ध पुरुष राहतात असे सांगितले जाते.
षड्गुणं तु तपोलोकात्सत्यलोकान्तरं स्मृतम्
तपोलोक आणि सत्यलोक यांच्यामध्ये सहापटीने अंतर आहे असे मानले जाते.
यस्मिन्न च्यवते भूयो ब्रह्मणं य उपासते
जेथे ब्रह्माची उपासना करणारे पुन्हा खाली पडत नाहीत.
ऊर्द्ध्वभागस्ततोंऽडस्य ब्रह्मलोकात्परः स्मृतः
त्या वरच्या भागात, अंड्याच्या वरच्या टोकाला ब्रह्मलोक सर्वश्रेष्ठ मानला जातो.
स चौर्द्ध्व संप्रचारो ऽस्य गत्यन्तश्चपरः स्मृतः
त्याची गती नेहमी वरच्या दिशेने असते आणि त्याचा शेवटचा ठिकाण पुढे आहे असे सांगितले जाते.
अधोगतीनां वक्ष्यामि भूतानां स्थानकल्पनाम्
आता मी अधोगती असलेल्या जीवांच्या ठिकाणांची मांडणी सांगतो.
नरको रौरवो घोरः शूकरस्ताल एवं च
रौरव, शूकर, ताल असे भयंकर नरक आहेत.
कृमी च कृमिभक्षश्च लालाभक्षो विशंसनः
कृमी, कृमिभक्ष, लाळाभक्ष आणि विशंसन हेही नरक आहेत.
विष्टाकीर्णश्च नरको मूत्रकीर्ण स्तथैव च
विश्ठाकीर्ण आणि मूत्रकीर्ण असे नरकही आहेत.
अग्निज्वालो महाघोरः संदंशो ऽथाश्वभोजनः
अग्निज्वाळ, अतिशय भयंकर, संदंश आणि अश्वभोजन हे नरक आहेत.
अप्रतिष्ठो ऽथ वीचिश्च नरका ह्येवमादयः
अप्रतिष्ठ आणि वीचि हेही नरक आहेत आणि असेच इतरही आहेत.
येषु दुष्कृतकर्माणः पतन्तीह वृथक्पृथक्
ज्यांनी वाईट कर्मे केली, असे सर्वजण वेगवेगळ्या नरकात पडतात.
रौरवे कूटसाक्षे तुमिथ्या यश्चाभिशसति
रौरव या नरकात खोटी साक्षी देणारा आणि खोटं शाप देणारा राहतो.
राधो गोध्रो भ्रूणहा च ह्यग्निदाता पुरस्य च
चोर, गोधडाचं मांस खाणारा, गर्भहत्या करणारा, आग लावणारा आणि गाव उद्ध्वस्त करणारा नरकात जातो.
ताले पतेत्क्षत्रियहा हत्वा वैश्यं च मज्जति
क्षत्रियाचा वध करणारा ताळ या नरकात पडतो आणि वैश्याचा वध करणारा तिथे बुडतो.
सप्तकुम्भेष्वसौ गामी तथा राजभटश्च यः
गायीशी संबंध ठेवणारा आणि राजाच्या सैनिकांची सेवा करणारा सात कुंभांच्या नरकात जातो.
साध्वीविक्रयकर्त्ता च यस्तु भक्तं परित्यजेत्
सद्गुणी स्त्री विकणारा आणि आपल्याला दिलेला भात टाकणारा नरकात जातो.
वेदं विक्रीणतेये च वेदं वै दूषयन्ति ये
जो वेद विकतो किंवा वेद भ्रष्ट करतो तो नरकात जातो.
अगम्यगामी च नरो नरकं शबलं व्रजेत्
जो पुरुष वर्ज्य स्त्रीकडे जातो तो शबल नावाच्या नरकात जातो.
दुरिष्टं कुरुते यस्तु कीडलोहं प्रपद्यते
जो वाईट कृत्य करतो तो कीटक आणि लोखंडाने भरलेल्या नरकात पडतो.
रत्नं दूषयते यस्तु कृमिभक्षे प्रपद्यते
जो रत्न भ्रष्ट करतो तो जिथे किडे खाल्ले जातात अशा नरकात जातो.
लालाभक्षे स तिष्ठेत्तु दुर्गन्धे नरके गतः
जो लाळ खातो तो दुर्गंधीने भरलेल्या नरकात राहतो.
आरामे ऽप्यग्निदाता यः पतते स विशंसनि
उद्यानातसुद्धा आग लावणारा भयंकर नरकात पडतो.
नक्षत्रैर्जीवते यश्च नरो गच्छत्यधोमुखम्
जो पुरुष नक्षत्रांवर उपजीविका करतो तो खाली जातो.
क्षीरं सुरां च लवणं लाक्षां गन्धं रसं तिलान् एवमादीनि विक्रीणन्घोरे पूयवहे पतेत्
दूध, मद्य, मीठ, लाख, सुवास, रस, तीळ आणि अशी वस्तू विकणारा भयंकर पूयाने भरलेल्या नरकात पडतो.
पक्षिणश्च मृगाञ्छागान्सो ऽप्येनं नरकं व्रजेत्
जो पक्षी, हरिण आणि शेळ्या मारतो तोही नरकात जातो.