सूर्याचा रथ हा अनासक्त, सुवर्णमय, दिव्य आणि वाऱ्याच्या वेगाने धावणाऱ्या घोड्यांनी युक्त आहे. या रथाची रचना वरुणाच्या रथासारखी आहे. आता, सूर्यरथाच्या विविध भागांचे वर्णन केले जाते. या एकचाकी सूर्यरथाचा दांडा म्हणजे दिवस आहे. यालाच रथाचे आसन म्हणतात आणि दोन शलाका म्हणजेच रथाचे दोन दांडे, ते उत्तरायण आणि दक्षिणायन आहेत. अक्ष म्हणजे रथाचा कणा, योक म्हणजे शलाका, आणि क्षण म्हणजे खूंटा आहे. रात्र ही या रथाचे आवरण आहे, तर धर्मध्वज म्हणजेच धर्माचा झेंडा या रथावर उंच फडकतो. ऋचांच्या विविध छंद, म्हणजे सात घोडे, रथाच्या डाव्या बाजूला जुळले आहेत. पंक्ति, बृहती आणि उष्णिक हे सातवे छंद आहेत. एक सहायक चाक असताना, फिरणारा अक्ष आपला गतीमानपणा टिकवतो; तसेच एक सहायक अक्ष असताना, ध्रुव तारा फिरतो. या सगळ्या रचनेमागे सूर्याच्या इच्छाशक्तीचे सामर्थ्य आहे. यामुळे तेजस्वी देवता तरणी आकाशात वेगाने संचार करतो. ध्रुवाच्या स्थानी त्या दोन किरणांचे फिरणे चालू असते, जसे दोन चाकं फिरतात. सूर्यरथाच्या अक्षाचे टोक दक्षिणेकडे आहे. हे दोन्ही किरण ध्रुवासोबत फिरतात. जसे एक दोरी खांबाला बांधली की ती सर्व दिशांना फिरते, तसेच सूर्यरथ दक्षिणेकडे फिरताना वर्तुळे तयार होतात. ध्रुवाच्या धरून ठेवण्यामुळे हे दोन किरण सूर्याला मार्गदर्शित करतात. सूर्य त्या वर्तुळांच्या आत फिरतो. जेव्हा ध्रुव त्याला सोडतो, तेव्हा हे दोन किरण पुन्हा सूर्याला वेगाने वर्तुळांमध्ये फिरवतात. या सूर्यरथावर विविध दिव्य आणि अद्भुत जीव वास करतात—गंधर्व, अप्सरा, प्रमुख, सर्प, राक्षस, धाता, अर्यमान, पुलस्त्य, पुलह, प्रजापती, रथकर्त, रथौजा, यक्ष, राक्ष, हेती, प्रहेती, यातुधान, मित्र, वरुण, अत्रि ऋषी, दोन राक्षस, पौरुषेय अस्त्र, रथचित्र, नागसाक्षक—हे सर्व येथे निवास करतात. पुढे, सूर्याच्या आत इतरही देवता वसतात—ईलापत्र नावाचा सर्प, शंखपाल, प्रम्लोचा आणि अनुम्लोचा या प्रसिद्ध अप्सरा, हे सर्व आकाश व दिव्य लोकांचे निवासी आहेत. पर्जन्य, पूषा, भारद्वाज, गौतम हेही यामध्ये आहेत. विश्वाची आणि घृताची या शुभलक्षणी अप्सरा, श्चेनजित, सुसेन, सेनी, ग्रामणी हेही सूर्यरथावर वास करतात. हे सर्व आश्विन व कार्तिक महिन्यांत सूर्यरथावर असतात. अंश, भग, कश्यप, क्रतु, चित्रसेन गंधर्व, ऊर्णायू, तार्क्ष, अरिष्टनेमि, सेनानी, ग्रामणी, तसेच सहे आणि सहस्य—हे सर्व सूर्यरथात वास करतात. अशा प्रकारे, हे दिव्य, तेजस्वी सूर्यरथ आणि त्यात वसणारे सर्व महान जीव, ऋतूंच्या प्रवासात आणि कालाच्या गतीत, आपली स्थानं सांभाळतात आणि विश्वाच्या व्यवस्थेत आपला सहभाग देतात.