सूर्यास्त झाल्यावर, दिवस सूर्याच्या किरणांमध्ये प्रवेश करतो. या क्रमाने, पृथ्वीच्या दक्षिण आणि उत्तर भागांमध्ये, सूर्यप्रकाशाचा अभाव म्हणजेच अंधार—रात्र—म्हणून ओळखली जाते. अशा प्रकारे, जेव्हा सूर्य पुष्कराच्या मध्यातून मार्गक्रमण करतो, तेव्हा त्याने एका मुहूर्तात किती योजनांचा प्रवास केला हे जाणून घे. या प्रवासात पन्नास हजार आणि त्याहून अधिक योजने आहेत. या मार्गाने, सूर्य जेव्हा दक्षिण बिंदूवर पोहोचतो, तेव्हा तो दक्षिणायन काळात पुष्कराच्या मध्यातून फिरतो. आता सूर्य दक्षिण बिंदूवर असताना त्याच्या गतिचा विचार कर. त्याचप्रमाणे, तिथे एक लाख पंचेचाळीस हजार योजनांचा प्रवास आहे. जेव्हा सूर्य दक्षिणेकडून वळून विषुववृत्तावर येतो, तेव्हा त्या वेळी त्याच्या कक्षेची योजनात मोजणी जाणून घे. तेथे देखील एक लाख एक्याऐंशी हजार योजनांचा प्रवास आहे. सूर्य जेव्हा सहाव्या द्वीप—शाकद्वीप—च्या उत्तरेकडे मार्गक्रमण करतो, तेव्हा प्रारंभ बिंदूपासून अंतर एक कोटी योजनांचे आहे, आणि त्यात आणखी अठ्ठावन्न योजनांची भर घालावी लागते. मूळ, सहावे आणि अजवीथीचे तीन सूर्योदय मार्ग तसेच लक्षात घ्यावेत. तसेच, दोन किरणांमधील अंतर मी पुन्हा सांगतो. ही इतर अंतरं तीनशे तेहेतीस योजनांची आहेत. दक्षिण आणि उत्तर बाजूच्या किरणांमधील आणि रेषांमधील अंतर प्रत्येक वेळी एकाहत्तरने कमी होत जाते. या अंतरांना बाह्य आणि अंतर्गत रेषा व किरणांमधील अवकाश म्हणून ओळखले जाते. बाहेरून आणि दक्षिणेकडून नेहमी योग्य क्रमाने हे अंतर मोजले जाते. अग्नी देखील दक्षिणेकडून तितकाच प्रवास करतो. हे एकूण सतराशे योजनांचे अंतर आहे आणि त्यात एकवीस योजनांची भर घालावी लागते. मग त्या वर्तुळाचा व्यास आडवा (transverse) ठरवला जातो. जसा कुंभाराचा चाक त्याच्या मर्यादेवर झपाट्याने फिरतो, तसा सूर्य थोड्या वेळात विस्तृत पृथ्वीवर प्रवास करतो. सूर्य दररोज तेरा आणि अर्ध नक्षत्रांमधून मार्गक्रमण करतो. जसा कुंभाराच्या चाकाच्या मध्यभागी फिरण्याची गती मंद असते, तसा सूर्यही तिथे हळूगतीने प्रवास करतो. त्यामुळे बराच काळ गेला तरी तो जमिनीवर फारच थोडं अंतर पार करतो. खरंतर, तो अगदी संथपणेच पुढे सरकतो. रात्री, सूर्य बारा क्षणांत नक्षत्रांमधून पार जातो. जसा मातीचा गोळा चाकाच्या मध्यभागी फिरतो, तसाच ध्रुव देखील फिरतो. दोन खांबांमध्ये त्या वर्तुळांचे फिरणे घडते. ध्रुवही तसाच, त्या जागीच फिरतो. दिवस आणि रात्री सूर्याची गती कधी मंद, कधी वेगवान असते. रात्री देखील सूर्याची गती काही वेळा जलद असते. मात्र, सूर्याचा रात्रीचा प्रवास संथ आणि मंद असतो. अशा प्रकारे, या शास्त्रानुसार सूर्याची गती, त्याचे मार्ग, त्याने पार केलेली अंतरं आणि त्याच्या गतीतील बदल हे सर्व अत्यंत सूक्ष्म आणि नियोजित आहेत, याची माहिती आपल्याला या वर्णनातून मिळते.