जेव्हा एखाद्या वस्तूचा लोप होतो, तेव्हा त्याला तिच्या अस्ताची स्थिती म्हणतात. अंधार दूर असतो आणि पृथ्वीच्या कड्याने झाकले जाते, त्यामुळे आपल्याला ग्रह, तारे, चंद्र आणि सूर्य यांचे दर्शन होते. अग्नीला तेजस्वी छटा असते, तर पृथ्वीला गडद छटा असते. सूर्याची लालसर छटा पाण्याचा अभाव, त्याची लालिमा आणि उष्णतेच्या कमतरतेमुळे दिसते. हा लालसर प्रकाश पृथ्वीपासून एक लाख योजन उंचीवरून दिसतो. अग्नी पर्वतात प्रवेश करतो आणि दूरवरून तेजाने चमकतो. सूर्य अग्नीशी एकरूप होतो आणि त्यामुळे दिवसाची उष्णता वाढते. सूर्य आणि अग्नी यांच्या परस्पर संयोगामुळे दिवस आणि रात्र दोन्ही वेळी तेज प्रकट होते. सूर्य उगवतो तेव्हा रात्र जलामध्ये प्रवेश करते, आणि सूर्य मावळतो तेव्हा दिवस किरणांमध्ये विलीन होतो. या क्रमाने, पृथ्वीच्या दक्षिण आणि उत्तर भागांमध्ये, सूर्यप्रकाशाच्या अभावामुळे निर्माण होणाऱ्या अंधाराला 'रात्र' असे म्हणतात. जेव्हा सूर्य पुष्कराच्या मध्यभागातून मार्गक्रमण करतो, तेव्हा एका मुहूर्तात तो किती योजन अंतर पार करतो हे जाणून घे. ते पन्नास हजार आणि त्याहून अधिक योजन असते. या मार्गक्रमणाने सूर्य दक्षिण बिंदूपर्यंत पोहोचतो. नंतर, दक्षिणायन काळात तो पुन्हा पुष्कराच्या मध्यभागातून फिरतो. आता दक्षिण बिंदूवरील सूर्याच्या गतीबद्दल जाणून घे. त्या ठिकाणी एक लाख पंचेचाळीस हजार योजन अंतर आहे. सूर्य दक्षिण दिशेहून परत येऊन विषुववृत्तावर स्थिर होतो, तेव्हा त्याच्या कक्षेचे योजनमाप जाणून घे. तेवढेच पुन्हा ऐंशी एक हजार योजन आहे. नंतर सूर्य सहाव्या द्वीप — शाकद्वीप — च्या उत्तरेकडे मार्गक्रमण करतो. द्विजांनो, प्रारंभबिंदूपासून हे अंतर एक कोटी योजन आहे, आणि त्यात अजून अठ्ठावन्न योजन अधिक आहेत. मूळ, सहावे आणि अजवीथीच्या तीन सूर्योदय मार्गांचे अंतरही तसेच आहे. दोन किरणांच्या मधील अंतरही मी पुन्हा सांगतो. ती तीनशे तेहतीस योजनांची आहेत. दक्षिण आणि उत्तर दिशेतील किरणे व रेषा यांच्या मधील अंतर प्रत्येक वेळी एकाहत्तरने कमी असते. हे अंतर बाह्य आणि आंतर, दोन्ही किरणे व रेषांमध्ये स्मरणात ठेवले जाते. बाहेरून आणि दक्षिणेकडून नेहमी योग्य क्रमाने हे अंतर असते. दक्षिणेला अग्नीही तितकेच अंतर पार करतो. हे एकूण सतर हजार योजन आहे, आणि त्यात अजून एकवीस योजन अधिक आहेत. त्या वर्तुळाचा व्यास आडवा सांगितला आहे. जसा कुंभाराचा चाक मर्यादेवर येऊन वेगाने उलट फिरतो, तसा सूर्यही अल्प वेळात विस्तीर्ण पृथ्वीवरून मार्गक्रमण करतो. अशा रीतीने सूर्य दररोज साडेतेरा नक्षत्रांतून मार्गक्रमण करतो.