उत्तर दिशेतील अतिशय दूरवरच्या प्रदेशात जे लोक राहतात, त्यांच्यासाठी तेथे रात्र असते. अगदी तसेच, या उत्तरेकडील जगांत कोण तेजाने झळकतो? पहाटेच्या वेळी किंवा सोमपूरात, तेजस्वी सूर्य उगवतो. सोमपूरात, पहाटेच सूर्य अगदी मध्यान्हासारखा तिथे प्रकटतो. मात्र, संयमाच्या प्रदेशात किंवा वरुणाच्या क्षेत्रात, मध्यरात्री सूर्य अस्तास जातो. सूर्य हा नेहमीच फिरत आणि फिरवित राहतो; तो नक्षत्रांच्या मार्गाने प्रवास करतो. सूर्योदय आणि सूर्यास्ताच्या वेळी, तो पुन्हा पुन्हा आपल्या मार्गावर परततो. मध्यान्ही सूर्य आपल्या तेजस्वी किरणांनी प्रखरतेने जळतो. त्यानंतर, गायींची संख्या कमी होत असताना, तो अस्ताकडे मार्गक्रमण करतो. पूर्वेकडे जसा तो जळतो, तसाच मागे आणि बाजूला देखील त्याचे तेज असते. जिथे तो अदृश्य होतो, तेच त्याचे अस्तान्काळ मानले जाते. अंधाराच्या दूरवर असण्यामुळे आणि पृथ्वीच्या रेषेच्या आच्छादनामुळे, ग्रह, तारे, चंद्र आणि सूर्य यांचे दर्शन होते. अग्नीला तेजस्वी छाया असते, तर पृथ्वीला काळी छाया असते. सूर्याचा लाल रंग त्यामध्ये आर्द्रतेचा अभाव, त्याची लालिमा आणि उष्णतेचा अभाव यामुळे दिसतो. हा सूर्य पृथ्वीपासून एक लाख योजन उंचीवर दिसतो. अग्नी पर्वतात प्रवेश करतो आणि दूरवरून तेजाने झळकतो. सूर्य अग्निसोबत एकत्रित झाल्यामुळे दिवस तापतो. या दोघांच्या परस्पर संयोगाने, दिवस आणि रात्र दोन्ही प्रखरतेने उजळतात. सूर्य उगवतो तेव्हा, रात्र पाण्यात प्रवेश करते. पुन्हा सूर्यास्ताच्या वेळी, दिवस किरणांमध्ये प्रवेश करतो. अशा प्रकारे हा क्रमशः घडणारा बदल पृथ्वीच्या दक्षिण आणि उत्तर भागांमध्ये घडतो. सूर्यप्रकाशाचा अभाव म्हणजेच अंधार, ह्यालाच रात्र असे म्हणतात. जेव्हा सूर्य पुष्कराच्या मध्यभागातून प्रवास करतो, तेव्हा त्याने एका मुहूर्तात किती योजनांचा प्रवास केला हे जाणून घे. या प्रवासात पन्नास हजार आणि त्याहून अधिक योजनांचा समावेश होतो. या मार्गक्रमणाने, जेव्हा सूर्य दक्षिण बिंदूपर्यंत पोहोचतो, तेव्हा तो पुन्हा पुष्कराच्या मध्यातून दक्षिणायनात फिरतो. आता दक्षिण बिंदूवरील सूर्याच्या गतीविषयी जाणून घे. तेथे एक लक्ष पंचेचाळीस हजार योजनांचा प्रवास होतो. जेव्हा सूर्य दक्षिणेकडून वळून विषुववृत्तावर येतो, तेव्हा त्या वेळी त्याच्या कक्षेचे योजनात मापन काय आहे, हे जाणून घे. त्या वेळी एक लक्ष एक्याऐंशी हजार योजनांचा प्रवास होतो. मग सूर्य उत्तरेकडे, सहावा द्वीप – शाकद्वीप – याच्या दिशेने जातो, तेव्हा प्रारंभ बिंदूपासून एक कोटी योजन अंतर होते. त्यात आणखी अठ्ठावन्न योजनांची भर पडते. मूळ, सहावे आणि अजवीथीचे तीन सूर्योदय मार्ग, हे देखील येथे सांगितलेले आहेत. तसेच, दोन किरणांच्या मध्ये असलेली जागा, ती मी पुन्हा लोकांना सांगतो. इतर अंतर हे तीनशे तेहेतीस योजनांचे आहे. आणि किरणे व रेषा यांच्या दक्षिण व उत्तर बाजूंतील अंतर देखील सांगितले आहे. या प्रकारे, सूर्याच्या गतीचा, त्याच्या तेजाचा, आणि दिवस-रात्रीच्या बदलाचा हा अद्भुत क्रम अविरतपणे चालू असतो.