हा परमेश्वर अनंत आहे, स्वतःच्या स्वरूपानेच अस्तित्वात आहे, त्याचा आरंभ किंवा अंत नाही. त्याचे स्वरूप हजारो योजनांनी वेगळे आहे, विशाल आणि सीमाहीन आहे. अगदी देवतांनाही त्याचे संपूर्ण ज्ञान नाही; तो सर्व व्यवहारांपलीकडे आहे. हेच त्या अनंत परमेश्वराचे महान निवासस्थान आहे, जिथे त्याच्या स्वरूपाची मर्यादा आहे. या अनंत देवाच्या, देवाधिदेवाच्या, मर्यादा निश्चित करण्यात आल्या आहेत—यालाच संपूर्ण विश्वातील विविध लोक किंवा जग म्हणतात, यात शंका नाही. या विश्वात सात स्तर आहेत, हे द्विजश्रेष्ठा, आणि ब्रह्मदेवाचीही निवासस्थाने आहेत. हेच विश्वाचे प्रमाण आहे; हेच संसाराचा महासागर आहे. या विश्वाची ही अद्भुत रचना ब्रह्मस्वरूप म्हणून निश्चित करण्यात आली आहे. अगदी सर्वश्रेष्ठ, सिद्ध पुरुषांनाही हे इंद्रियांद्वारे जाणता येत नाही. हे द्विजश्रेष्ठा, हे अनंत परमात्म्याचे मानसिक शरीर आहे. या अनंताचे वर्णन सर्वत्र शास्त्रांमध्ये केलेले आहे. ज्याला पद्मनाभ असे नाव आहे, त्याचे हे संपूर्ण स्वरूप असेच सांगितले जाते. पृथ्वीवर, पाताळात, आकाशात, वायूत, अग्नीत—तसेच अंधकारातही—तोच परम तेजस्वी म्हणून ओळखावा. सर्व जगांत, त्या जगांचा स्वामी, अनेक रूपांनी पूजला जातो, तो अत्यंत सामर्थ्यशाली आहे. आधार आणि अधारित यांच्या नात्याने, सर्व विकार हेच त्या अपरिवर्तनीय परमात्म्याचे आहेत. हे सर्व एकमेकांत मिसळतात, आणि विविध प्रकारे एकमेकांपेक्षा श्रेष्ठ असतात. प्रारंभिक अवस्थेत सर्व काही अद्वैत होते; भिन्नता ही इतर भिन्नतेतूनच उत्पन्न होते. गुणांच्या एकत्रीकरणाच्या सारातून स्पष्टपणे वेगळेपण येते. पंचमहाभूतांपलीकडे, आणि त्याही पुढे, जे तेज आहे ते पृथ्वी म्हणून ओळखले जाते. जसे मोठ्या भांड्यात लहान भांडी सामावतात, तसेच आकाशातील प्रकाशाच्या विभागांनाही सामावलेले मानले जाते. जोपर्यंत ही भूतं अस्तित्वात आहेत, तोपर्यंत त्यांचा उगम सांगितला जातो. जेव्हा ही भूतं विलीन होतात, तेव्हा परिणामांची उत्पत्ती होत नाही. या विभागांची, महतत्त्वापासून सुरू होणाऱ्या, कारणस्वरूप आणि एकरूपता आहे. हे द्विजश्रेष्ठा, सात खंड आणि सात समुद्रांचे प्रदेश जसे आहेत, तसेच स्वीकारावे. या विश्वरूपातील केवळ एका भागातच हे रूपांतर घडते. अशा सात गटांचे एकत्रित स्थापन झाले आहे. पृथ्वीच्या व्यवस्थेबद्दल एवढेच ऐकावे. मी येथे त्यांची पूर्ण मोजणी सांगू शकत नाही. आणि तारकांची मांडणी, जिथपर्यंत त्या दिव्य मंडलापर्यंत पोहोचते, त्याविषयी पुढे मी सांगणार आहे, हे ज्ञानीजनहो, आता पृथ्वीबद्दल ऐका. पृथ्वी, वायू, आकाश, जल आणि तेज ही पंचमहाभूतं आहेत. पृथ्वी ही सर्व प्राण्यांची माता आहे, ती सर्व जीवांची धारक आहे. ती असंख्य नद्या आणि पर्वतरांगांनी भरलेली आहे, आणि असंख्य प्रकारच्या जीवसृष्टीने गजबजलेली आहे. हे जीव लहान नद्या, ओढे आणि अगदी सामान्य स्थळी राहतात, नम्र निवासांमध्ये वास करतात. पाण्याला अनंत मानावे, आणि अग्नीदेखील सर्व जगांत व्यापलेला आहे, हे जाणावे. त्याचप्रमाणे, आकाश हे न पकडता येणारे, आनंददायक आणि विविध निवासस्थानांनी युक्त आहे, असे सांगितले जाते. पाणी पृथ्वीमध्ये, पाण्यात आणि पृथ्वीच्या वरही स्थिर आहे—असे हे विश्वाचे रहस्य आहे.