या विश्वाची अद्भुत रचना अशी सांगितली आहे की, एकशे पंधरा अंगुलांची मोजणी निश्चित आहे. हे सर्व द्वीप चारही बाजूंनी पाण्याने वेढलेले असल्याने त्यांना 'द्वीप' असे म्हटले जाते. पर्वतांमध्ये जे सर्वात उंच नाहीत, ते पर्वतश्रेणी म्हणून ओळखले जातात. शाल्मली द्वीपावर, मोठ्या व्रताचे पालन करणारे लोक शाल्मली वृक्षाची पूजा करतात. क्रांच द्वीपावर, त्या प्रदेशाच्या मध्यभागी कैंच नावाचा पर्वत आहे. पुष्कर द्वीपावर, त्याचे रहिवासी न्यग्रोध वृक्षाची पूजा करतात. तेथे, ब्रह्मा — प्रजापती, साध्य देवतांसह वास करतात. त्यांची पूजा तेथे सर्व देवांमध्ये श्रेष्ठ, सर्वोच्च देव म्हणून केली जाते. या सर्व द्वीपांमध्ये, जीवांची संतती योग्य क्रमाने पुढे जाते. आरोग्य आणि आयुष्य हे मापदंड असतात, आणि प्रत्येक पुढील द्वीपात हे प्रमाण दुप्पट वाढते. स्वयंभू ब्रह्मा तिथे सर्व प्राणिमात्रांचे, जड असो वा बुद्धिमान, रक्षण करतात. तेच विष्णूचे सल्लागार, देव, पिता आणि पितामह आहेत. त्या जीवांना नेहमी सहा रसांचा अनुभव मिळतो, जे अत्यंत सामर्थ्यशाली आहेत. हे द्वीप सर्व बाजूंनी गोड्या पाण्याच्या महासागराने वेढलेले आहे. त्या पुढे सुवर्णमय पृथ्वी आहे, जी आकाराने दुप्पट आणि अखंड खडकासारखी आहे. तिला लोकालोक असे म्हणतात, कारण ती प्रकाशमान व अप्रकाशमान अशा दोन्ही अवस्थांमध्ये आहे. तिची उंची दहा हजार योजन इतकी सांगितली आहे. प्रकाशमान भागातच सर्व लोक (जग) वसलेले आहेत; अप्रकाशमान भाग हा लोकांच्या पलीकडे आहे. तो अप्रकाशमान प्रदेश संपूर्णपणे लोकांच्या कक्षेबाहेर आहे. या प्रकाशमान प्रदेशाच्या पलीकडे, सर्व विश्वाला व्यापणारे ब्रह्मांडांड (cosmic egg) स्थित आहे. मग भूर्लोक, भुवर्लोक, स्वर्लोक आणि महर्लोक असे लोक येतात. याच्याच मर्यादेत हे विश्व आहे आणि त्याच्या पलीकडे विश्वाची सीमा आहे. शुक्ल पक्षाच्या प्रारंभापासून ब्रह्मांडांडाची हीच रचना आहे. वर, खाली किंवा दोन्हीकडे, ते नाशरहित कारणस्वरूप आहे. प्रत्येक स्तर एकमेकांना आधार देतो, आणि प्रत्येक पुढील स्तर मागीलपेक्षा दहा पट मोठा असतो. या ब्रह्मांडांडाभोवती घनदाट सागर आहे. त्याच्या बाहेर, त्या घनतेमध्ये, त्याची कक्षा वर आणि दोन्हीकडे विस्तारलेली आहे. आगीचे क्षेत्र गोलाकार असून, सर्व बाजूंनी लोखंडाच्या गाठीसारखे आहे. ते घन वायू आणि आकाश यांना आधार देते आणि दृढपणे स्थित आहे. तो महान आधार अनंत आणि अव्यक्ताने धारण केला आहे. तो अनंत, स्वयंभू, अनादि आणि अनंत आहे. हे हजारो योजनांनी वेगळे, विशाल आणि अपरिमित आहे. देवतांनाही याची खरी माहिती नाही; हे सर्व व्यवहारांपलीकडे आहे. हेच महान निवासस्थान, अनंत परमेश्वराची सीमा आहे. परमेश्वरासाठी ठरवलेल्या या सीमा — ह्यांनाच विश्वातील लोक (worlds of the universe) म्हणतात. हे सात स्तर आहेत, द्विजांनो, आणि ब्रह्माचे निवासस्थानही आहे. हीच या विश्वाची मोजणी आहे; हाच संसाराचा महासागर आहे. या विश्वाची ही अद्भुत प्रकृती, ब्रह्माचीच प्रकृती म्हणून स्थिर आहे. अगदी सिद्ध, पुण्यवान जीवांनाही ती इंद्रियांनी जाणता येत नाही. अशा प्रकारे या विश्वाची गूढ आणि दिव्य रचना सांगितली जाते.