प्राचीन काळात, परमेश्वराच्या अंगांपासून मानव, असुर आणि देव यांचा जन्म झाला. त्यांच्या स्वरूपाचे पूर्वी वर्णन झाले होते, आणि आता पुन्हा एकदा त्याचा सारांश सांगितला जातो. जे स्वतःला पितर मानतात, ते त्याच्या कुशीपासून उत्पन्न झाले. ऋतू, पितर आणि देव—हे वेदांमध्ये सांगितलेले आहे. हे सर्व प्राचीन स्वायंभुव मन्वंतरात आणि त्या शुभ काळाच्या दरम्यान जन्माला आले. त्यांच्यापैकी काही गृहस्थ होते, पण त्यांनी यज्ञ केले नाहीत. तर, जे यज्ञ करणारे होते, ते सोमपान करणारे पितर होते. ऋतू, पितर आणि देव—यांचा ठाम उल्लेख या शास्त्रात करण्यात आला आहे. नाभस आणि नाभस्य, हे जीव अपुदात्दृतापासून उत्पन्न झाले. तसेच, सह आणि सहस्य, हे भयंकर जीव देखील अपुदात्दृतापासूनच जन्मले. सहा काळविभाग, म्हणजेच महिने, यामध्ये हे सर्व स्थिर झाले आहेत. ऋतूंना ब्रह्माचे पुत्र मानले जाते, आणि त्यांना स्वतःची ओळख आहे. केवळ स्थळेच नव्हे, तर त्या स्थळांचे अधिपती कोण आहेत, हेही समजून घ्यावे. वर्षे देखील स्थळे आहेत, आणि ती त्यांच्या-त्यांच्या अधिकाराचा अभिमान बाळगणाऱ्यांची आहेत. आता मी त्यांच्या खऱ्या स्वरूपाचे व साराचे वर्णन करतो, काळजीपूर्वक ऐका. क्षण, कला, कष्ठा, मुहूर्त, दिवस आणि रात्र—तसेच तीन ऋतू, अयन, आणि दोन्ही अयन—दक्षिणायन व उत्तरायण—हे सर्व काळाचे विभाग आहेत. ऋतूंना क्षणाचे संतती मानले जाते, आणि अशी सहा ऋतू आहेत. या ऋतूंमधून सर्व स्थावर आणि जंगम प्राणी जन्माला येतात. जेव्हा हे एकत्र येतात, तेव्हा प्रजापतींच्या संतती, म्हणजेच सर्व सृष्टीचे जीव, उत्पन्न होतात. हे सर्व त्यांच्या-त्यांच्या स्थानी स्थिर झालेले आहेत, आणि त्यांना त्या स्थळांचे मूर्तस्वरूप मानले जाते. ज्याला प्रजापती म्हणतात, त्याला वर्ष असेही मानले जाते. ऋतूपासूनच पुन्हा ऋतू उत्पन्न होतात—अर्थात, ऋतूंपासून ऋतूंची निर्मिती होते. द्विपाद, चतुष्पाद, पक्षी आणि सर्व प्राण्यांबद्दल—त्यांची ऋतूमय अवस्था, ऋतूंचे स्वरूप, आणि पितरांचा संबंध, हे सर्व येथे वर्णन करण्यात आले आहे. सर्व प्राणी या ऋतूंपासून, म्हणजेच काळाच्या या विभागांपासूनच जन्मले आहेत. प्रत्येक मन्वंतरात, या काळाचे अधिपती येथेच स्थिर असतात. तसेच, स्थळांचे अधिपती देखील त्यांच्या संबंधांमुळे येथेच राहतात. स्वधा आणि पितर यांच्यापासून दोन कन्या जन्माला आल्या, ज्या जगात प्रसिद्ध झाल्या. त्या दोघी ब्रह्मज्ञान बोलणाऱ्या व योगिनी होत्या. अग्निष्वात्त पितरांमध्ये, मेना ही मनातून उत्पन्न झाली. मेरू पर्वतासाठी त्यांनी धरणी नावाची पत्नी निर्माण केली. अग्निष्वात्त पितरांनी मेनाला हिमवत् पर्वताला पत्नी म्हणून दिले. मेनाने, हिमवत् याची पत्नी होऊन, मैनाक या पुत्रास जन्म दिला. मैनाकचा पुत्र क्रौंच झाला, ज्याच्यामुळे क्रौंच द्वीप प्रसिद्ध झाला. तिने मंदार नावाचा पुत्र आणि तीन सुप्रसिद्ध कन्या जन्माला घातल्या. धातूची पत्नी आयती, तर विधातृची पत्नी नियती असे नाव आहे. समुद्रातून वेला हिने एक गुणहीन कन्या जन्माला घातली. सवर्णा या स्त्रीत, प्राचीनबर्हीला दहा पुत्र झाले. त्यांच्यात, स्वयंभुवाचा पुत्र दक्ष यांचा जन्म झाला. अशा प्रकारे, या सृष्टीची निर्मिती, ऋतू, पितर, देव, आणि विविध प्रजांचा जन्म, तसेच त्यांच्या कुटुंबांची आणि स्थळांची कथा, या पवित्र ग्रंथात सांगितली गेली आहे.