സ്വസാരൌ തദ്യവീയസ്യൌ പുണ്യാ സത്യവതീ ചതേ
അവന്റെ രണ്ട് ഇളയ സഹോദരിമാർ സത്യവതി എന്ന ധർമ്മശീലയും ചതേയും ആയിരുന്നു.
ഊര്ജായാം തു വസിഷ്ഠസ്യ വാസിഷ്ഠാഃ സപ്ത ജജ്ഞിരേ
ഊർജയിൽ നിന്ന് വസിഷ്ഠന് വാസിഷ്ഠർ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഏഴ് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു.
ജനനീ സാ ദ്യുതിമതഃ പ്രാണസ്യ മഹിഷീ പ്രിയാഃ
അവൾ ദ്യുതിമാൻ എന്ന പുത്രന്റെയും പ്രാണൻ്റെ പ്രിയപ്പെട്ട മഹിഷിയുടെയും അമ്മയായി.
രക്ഷോ ഗര്ത്തോര്ദ്ധബാ ഹുശ്ച സവനഃ പവനശ്ച യഃ
അവളിൽ നിന്ന് രക്ഷ, ഗർത്ത, ഊർദ്ധ്വബാഹു, സവനൻ, പവനൻ എന്നിവർ ജനിച്ചു.
രത്നോ വരാങ്ഗ്യജനയന്മാര്കണ്ഡേയീ യശസ്വിനീ
മാർകണ്ഡേയി എന്ന പ്രശസ്തയായ രത്നയ്ക്ക് വരാംഗി എന്ന പുത്രി ജനിച്ചു.
ഗോത്രാണി നാമഭിസ്തേഷാം വാസിഷ്ഠാനാം മഹാത്മനാമ്
ആ മഹാത്മാക്കളായ വാസിഷ്ഠരുടെ ഗോത്രങ്ങൾ അവരുടെ പേരുകൾകൊണ്ടാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഇത്യേഷ ഋഷിസര്ഗസ്തു സാനുബന്ധഃ പ്രകീര്ത്തിതഃ
ഇങ്ങനെ, ഈ ഋഷിമാരുടെയും അവരുടെ സന്തതികളുടെയും സൃഷ്ടി വിശദമായി വിവരിച്ചു.
ബ്രഹ്മണോ മാനസഃ പുത്രസ്തസ്മാത്സ്വാഹാ വ്യജായത
ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സിൽ നിന്നു ജനിച്ച പുത്രനിൽ നിന്ന് സ്വാഹാ ജനിച്ചു.
നിര്മഥ്യഃ പവമാനസ്തു വൈദ്യുതഃ പാവകഃ സ്മൃതഃ
നിർമഥ്യൻ, പവമാനൻ, വൈദ്യുതൻ എന്നിവരെ അഗ്നിയുടെ രൂപങ്ങൾ എന്നാണു ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
നിര്മഥ്യഃ പവമാനസ്തു ശുചിഃ സൌരസ്തു യഃ സ്മൃതഃ
നിർമഥ്യൻ, പവമാനൻ, ശുചി, സൗരൻ എന്നിവരും അഗ്നിയുടെ രൂപങ്ങൾ എന്നാണു അറിയപ്പെടുന്നത്.
പവമാനാത്മജശ്ചൈവ കവ്യവാഹന ഉച്യതേ
പവമാനൻ്റെ പുത്രനാണ് കവ്യവാഹനൻ എന്നു പറയുന്നു.
ദേവാനാം ഹവ്യവാഹോ ഽഗ്നിഃ പിതൄണാം കവ്യവാഹനഃ
ദേവന്മാരിൽ ഹവ്യവാഹനൻ അഗ്നിയാണ്; പിതൃകളിൽ കവ്യവാഹനൻ.
ഏതേഷാം പുത്രപൌത്രാസ്തു ചത്വാരിംശന്ന വൈവ തു
അവരുടെ പുത്രന്മാരും മക്കളും ചേർന്ന് നാല്പത് പേരാണെന്നു പറയുന്നു.
വിശ്രുപ്തോ ലൌകികോ ഽഗ്നിസ്തു പ്രഥമോ ബ്രഹ്മണഃ സുതഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആദ്യ പുത്രൻ വിശ്രുപ്തൻ എന്ന ലോകിക അഗ്നിയായിരുന്നു.
വൈശ്വാനരഃ സുതസ്തസ്യ വഹന് ഹവ്യം സമാഃ ശതമ്
അവന്റെ പുത്രൻ വൈശ്വാനരൻ ആയിരുന്നു; അവൻ നൂറു വർഷം ഹവ്യങ്ങൾ വഹിച്ചു.
സോഥര്വാ ലൌകികോ ഽഗ്നിസ്തു ദര്പഹാഥര്വണഃ സ്മൃതഃ
അതിനുശേഷം അതർവൻ എന്ന ലോകിക അഗ്നി ദർപഹ അതർവണൻ എന്നു അറിയപ്പെടുന്നു.
തസ്മാത്സ ലൌകികോ ഽഗ്നിസ്തു ദധ്യങ്ങാഥര്വണോ മതഃ
അവനിൽ നിന്ന് ദധ്യങ് അതർവണൻ എന്ന ലോകിക അഗ്നി ജനിച്ചു എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.
സ ജ്ഞേയോ ഗാര്ഹപത്യോ ഽഗ്നിസ്തസ്യ പുത്രദ്വയം സ്മൃതമ്
അവനെ ഗാർഹപത്യ അഗ്നി എന്നു അറിയണം; അവനു രണ്ട് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടെന്നു പറയുന്നു.
ദ്വിതീയസ്തു സുതഃ പ്രോക്തഃ ശുകോ ഽഗ്നിര്യഃ പ്രണീയതേ
രണ്ടാമത്തെ മകനായി ശുകനെന്നു പറയപ്പെടുന്നു; അഗ്നിയാണ് അവൻ, ആ അഗ്നി മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകപ്പെടുന്നു.
ശംസ്യസ്തു ഷോഡശ നദീശ്ചകമേ ഹവ്യവാഹനഃ
ശംസിയെന്നു പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്ന അഗ്നി, ഹവ്യവാഹനൻ, പതിനാറു നദികളെ ആഗ്രഹിച്ചു.
കാവേരീം കൃഷ്ണവേണാം ച നര്മദാം യമുനാം തഥാ
കാവേരി, കൃഷ്ണവേണ, നർമദ, യമുന — ഇവയും,
വിപാശാം കൌശികീഞ്ചൈവ ശതദ്രൂം സരയൂം തഥാ
വിപാശ, കൗശികി, ശതദ്രു, സരയു — ഇവയും,
താസു ഷോഡശധാമാനം പ്രവിഭജ്യ പൃഥക്പൃഥക്
അവയിൽ ഓരോന്നിലും പതിനാറു ഭവനങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമായി വിഭജിച്ചു.
കൃത്തികാചാരിണീ ധിഷ്ണീ ജജ്ഞിരേ താശ്ച ധിഷ്ണയഃ
കൃത്തികകളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ധിഷ്ണി ജനിച്ചു; അവയെ ധിഷ്ണികൾ എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ഇത്യേതേ വൈ നദീപുത്രാ ധിഷ്ണീഷ്വേവം വിജജ്ഞിരേ
ഇങ്ങനെ, ഈ നദികളുടെ പുത്രന്മാർ ധിഷ്ണികളിൽ ജനിച്ചു.
താഞ്ശൃണുധ്വം സമാസേന കീര്ത്യമാനാന്യഥാതഥമ്
ഇപ്പോൾ ഈ പേരുകൾ ശരിയായി എങ്ങനെ പറയപ്പെടുന്നുവെന്നു സംക്ഷിപ്തമായി കേൾക്കൂ.
വിധീയന്തേ യഥാസ്ഥാനം സൂത്യാഹേ സവനേ ക്രമാത്
അവയെ ഓരോ സ്ഥലത്തും, ജനനകൃത്യത്തിലും ഹോമത്തിലും ക്രമമായി ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
സമ്രാഡഗ്നി കൃശാനുര്യോ ദ്വിതീയോംഽതരവേദികഃ
സമ്രാട് അഗ്നി, കൃഷ്ണു, രണ്ടാമത്തേതാണ്; ആ അഗ്നി വേദിക്കയ്ക്കുള്ളിലാണ് സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നത്.
പരിഷത്പവമാനസ്തു ദ്വിതീയ സോ ഽനുദിശ്യതേ
പരിഷത്, പവമാനൻ — ഇവ രണ്ടാമത്തേതായി പറയപ്പെടുന്നു.
ഹവ്യസ്തതോ ഹ്യസംമൃഷ്ടഃ ശാമിത്രേ ഽഗ്നൌ വിഭാവ്യതേ
ശുദ്ധീകരിക്കാത്ത അഗ്നി ഹവ്യവാഹനനാണ്; ശാമിത്ര അഗ്നിയിൽ അവൻ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.