ഏവമേശായിത്വാ തു ഹ്യാത്മന്യേവ പ്രജാപതിഃ
ഇങ്ങനെ സകലവും തിരിച്ചു വിളിച്ച ശേഷം, പ്രജാപതി സ്വയം തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
തതഃ സ വസതേ രാത്രിം തമസ്യേകാര്ണവേ ജലേ
അതിനുശേഷം, ആ പ്രഭു അകണ്ട ഇരുണ്ട സമുദ്രജലത്തിൽ രാത്രി മുഴുവൻ വസിക്കുന്നു.
മനഃ സിസൃക്ഷയാ യുക്തഃ സര്ഗായ നിദധേ പുനഃ
സൃഷ്ടിക്കായി മനസ്സ് ആഗ്രഹത്തോടെ, വീണ്ടും സൃഷ്ടിയെ ആരംഭിക്കുന്നു.
ബ്രാഹ്മേ നൈമിത്തികേ തസ്മിന്കല്പിതേ വൈ പ്രസംയമേ
അപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ നൈമിത്തികപ്രളയത്തിൽ, എല്ലാം നിയന്ത്രിതമായിരിക്കുമ്പോൾ,
തതോ ധഗ്ധേഷു ഭൂതേഷു സര്വേഷ്വാദിത്യരശിമഭിഃ
പിന്നീട്, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ കൊണ്ട് സകലഭൂതങ്ങളും ദഹിച്ചുപോകുമ്പോൾ,
ഗന്ധര്വാദീനി സത്ത്വാനി പിശായാന്താനി സര്വശഃ
ഗന്ധർവന്മാരിൽ നിന്ന് പിശാചുകൾ വരെ എല്ലാ ജീവികളും,
തിര്യഗ്യോനീനി നരകേ യാനി യാനി ഗതാന്യപി
മൃഗയോനികളിലേക്കോ നരകത്തിലേക്കോ പോയവരൊക്കെയും,
ജലേ താന്യുപപദ്യന്തേ യാവത്സംപ്ലവതേ ജഗത്
ലോകം മുഴുവൻ വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങുന്നതുവരെ അവരൊക്കെയും ജലത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.
ജായന്തേ ഹി പുനസ്താനി സര്വഭൂതാനി കൃതസ്നശഃ
മുന്പത്തെ ജീവിതചക്രം പൂര്ത്തിയാക്കിയ ശേഷം എല്ലാ ജീവികളും വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു.
തേഷാമപി ച സിദ്ധാനാം നിധനോത്പത്തിരുച്യതേ
സിദ്ധന്മാരിലും ജനനവും മരണവും ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു.
തഥാ ജന്മനിരോധശ്ച ഭൂതാനാമിഹ ദൃശ്യതേ
അതുപോലെ, ഈ ലോകത്ത് ജീവികളുടെ ജനനം അവസാനിക്കുന്നതും കാണാം.
യഥാ സര്വാണി ഭൂതാനാം ജായന്തേ വര്ഷണേഷ്വിഹ
മഴക്കാലത്ത് എല്ലാ ജീവികളും ജനിക്കുന്നതുപോലെ,
യഥാര്ത്താവൃതുലിങ്ഗാനി നാനാരൂപാണി പര്യയേ
കാലചക്രത്തില് പലവിധ രൂപങ്ങളും ലക്ഷണങ്ങളും മാറിമാറി കാണപ്പെടുന്നു.
പ്രത്യാഹാരേ വിസര്ഗേ ച ഗതിമന്തി ധ്രുവാണി ച
വാപസെടുക്കലിലും വിടുവിച്ചലിലും സ്ഥിരവും ചലനമുള്ളതുമായ വഴികള് ഉണ്ട്.
ബ്രഹ്മാണം സര്വഭൂതാനി മഹായോഗം മഹേശ്വരമ്
ബ്രഹ്മാവും എല്ലാ ജീവികളും മഹായോഗവും മഹേശ്വരനും,
വ്യക്തോ ഽവ്യക്തോ മഹാദേവസ്തസ്യ സര്വമിദം ജഗത്
പ്രത്യക്ഷവും അപരിച്ഛിന്നവും മഹാദേവനും—ഈ മുഴുവന് ലോകവും അവനാണ്.
പൂര്വം പ്രയാതേന യഥാത്വഥാപസ്തേനൈവ തേനൈവ തു സ്വര്വ്രജന്തി
മുന്പ് എങ്ങനെയോ, അതേ വഴിയും ഉപാധിയും ഉപയോഗിച്ച് അവര് സ്വര്ഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
മര്ത്യാസ്തു ദേഹാന്തരഭാവിതത്വാദ്രവേര്വശാദൂര്ധ്വമധശ്ചരന്തി
മരണശീലികള് വിവിധ ശരീരങ്ങളിലെ അനുഭവം കൊണ്ടും കര്മ്മഫലപ്രഭാവം കൊണ്ടും മുകളിലേക്കോ താഴോട്ടോ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
തദ്ഭാവിതാഃ ഖ്യാതിവശാശ്ച ധര്മ്യാഃ പുനര്വിസര്ഗേണ ഭവന്തി സത്ത്വാഃ
അത് കൊണ്ടും പ്രശസ്തിയുടെ സ്വാധീനത്താലും, ധാര്മികരായ ജീവികള് വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു.
മന്വന്തരാണി യാനി സ്യുര്വ്യാഖ്യാതാനി മയാ ദ്വിജാഃ
മന്വന്തരങ്ങള് എത്രയോ ഉണ്ടോ അതെല്ലാം ഞാന് വിശദീകരിച്ചു, ദ്വിജന്മാരേ.
സാ യുഗാഖ്യാ സഹസ്രം തു സര്വാണ്യേവാന്തരാണി വൈ
യുഗം എന്നു പറയുന്നത് ആയിരം, അവയെല്ലാം ഇടവേളകളാണ്.
ഏതദ്ബ്രാഹ്മമഹര്ജ്ഞേയം തസ്യ സഖ്യാം നിബോധത
ഇതാണ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസം; അതിന്റെ അളവ് മനസ്സിലാക്കൂ, സ്നേഹിതരേ.
മാനുഷാക്ഷിനിമേഷാസ്തു കാഷ്ഠാ പഞ്ചദശ സ്മൃതാഃ
മനുഷ്യന്റെ കണ്ണിറുക്കം പതിനഞ്ച് കഷ്ടകള് ആണെന്ന് പറയുന്നു.
പ്രസ്ഥാ സപ്തോ ദകാശ്ചൈവ സാധികാക്തു ലവഃ സ്മൃതഃ
ഏഴ് പ്രസ്ഥയും പത്ത് ദകയും കുറച്ച് അധികവും ചേര്ന്ന് ലവം എന്നു പറയുന്നു.
മുഹൂര്ത്താസ്തു പുനസ്ത്രിംശദഹോരാത്രമിതി സ്ഥിതിഃ
മുപ്പത് മുഹൂര്ത്തങ്ങള് ചേര്ന്നാല് ഒരു അഹോരാത്രി ആകുന്നു; ഇതാണ് അതിന്റെ ദൈര്ഘ്യം.
താശ്ചൈവ സംഖ്യായാ ജ്ഞേയാശ്ചന്ദ്രാദിത്യഗതിര്യഥാ
ഇവയുടെ എണ്ണം അറിയണം, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ.
ത്രിംശത്കലാ മുഹൂര്ത്തം തു ദശഭാഗം കലാ സ്മൃതമ്
മുപ്പത് കലകൾ ചേർന്നാൽ ഒരു മുഹൂർത്തം ആകുന്നു. ഒരു കലയുടെ പത്തിലൊന്ന് ദശഭാഗം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
മുഹൂര്ത്താശ്ച ലവാശ്ചാപി പ്രമാണജ്ഞൈഃ പ്രകല്പിതാഃ
മുഹൂർത്തങ്ങളും ലവകളും അളവിൽ നിപുണരായവർ നിർണ്ണയിച്ചിരിക്കുന്നു.
മാഗധേനൈവ മാനേന ജലപ്രസ്ഥോ വിധീയതേ
മാഗധമാനപ്രകാരം ജലപ്രസ്ഥം നിർദ്ദിഷ്ടമായിരിക്കുന്നു.
ഹേമമാഷൈഃ കൃതച്ഛിദ്രശ്ചതുര്ഭിശ്ചതുരങ്ഗുലൈഃ
നാലു മാഷ് പൊന്നും നാലു അങ്ങുലം വലിപ്പമുള്ള ഒരു കുഴിയുള്ള പാത്രം ഉപയോഗിക്കുന്നു.