വിനയോ നയതൃപ്താനാം തേജസ്തേജസ്വിനാമപി
നയത്തിൽ തൃപ്തരായവരിൽ വിനയം, തേജസ്സുള്ളവരിൽ പോലും അതിവിശിഷ്ടമായ തേജസ്.
ആകാശപ്രഭവോ വായുര്വായുപ്രാണോ ഹുതാശനഃ
ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്ന വായു, വായുവിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന പ്രാണൻ, ഹോമത്തിൽ നിന്ന് ഉദിക്കുന്ന അഗ്നി.
രസാച്ഛോണിതസംഭൂതിഃ ശോണിതാന്മാസമുച്യതേ
രസത്തിൽ നിന്ന് രക്തം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു, രക്തത്തിൽ നിന്ന് മാസം എന്നത് ഉണ്ടാകുന്നു.
അസ്യ്നോ മജ്ജാ സമഭവന്മജ്ജാതഃ ശുക്രസംഭവഃ
അസ്ഥിമജ്ജയിൽ നിന്ന് മജ്ജ ഉണ്ട്, മജ്ജയിൽ നിന്ന് വീര്യം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.
തത്രാപാം പ്രഥമാവാപഃ സ സൌമ്യോ രാശിരുച്യതേ
അവിടെ വെള്ളത്തിന്റെ ആദ്യമായ ലഭ്യമായത് ചന്ദ്രരാശി എന്നാണ് പറയുന്നത്.
ശുക്രം സോമാത്മകം വിദ്യാദാര്ത്തവം പാവകാത്മകമ്
വീര്യം ചന്ദ്രസ്വഭാവമുള്ളതാണെന്ന് അറിയണം, ആര്ത്തവം അഗ്നിസ്വഭാവമുള്ളതാണെന്ന് അറിയണം.
കഫവര്ഗേ ഭവേച്ഛുക്രം പിത്തവര്ഗേ ച ശോണിതമ്
കഫം ഉള്ളവരിൽ വീര്യം ഉണ്ടാകും; പിത്തം ഉള്ളവരിൽ രക്തം ഉണ്ടാകും.
ദേഹസ്യ മധ്യേ ത്ദൃദയം സ്ഥാനം തു മനസഃ സ്മൃതമ്
ശരീരത്തിന്റെ നടുവിൽ ഹൃദയം മനസ്സിന്റെ സ്ഥാനം എന്നാണ് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
മനഃ പ്രജാപതിര്ജ്ഞേയഃ കഫഃ സോമോ വിഭാവ്യതേ
മനസ്സ് പ്രജാപതി എന്നറിയണം; കഫം ചന്ദ്രൻ എന്നപോലെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ഏവം പ്രവര്ത്തിതേ ഗര്ഭേ വൃത്തേ കര്കന്ധുസംനിഭേ
ഇങ്ങനെ വളരുന്ന ഗർഭം കർക്കണ്ടു ഫലത്തിന്റെ രൂപം എടുത്ത് വളരുന്നു.
സ പഞ്ചധാ ശരീരസ്ഥോ വിദ്യതേ വര്ദ്ധയേത്പുനഃ
അവൻ ശരീരത്തിൽ അഞ്ചു വിധത്തിൽ നിലകൊണ്ട് വീണ്ടും വളരുന്നു.
പ്രാണോ ഽസ്യ പരമാത്മാനം വര്ദ്ധയന്പരിവര്ത്തതേ
അവന്റെ പ്രാണൻ പരമാത്മാവിനെ പോഷിപ്പിച്ച് ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്നു.
വ്യാനോ വ്യാനീയതേ യേന സമാനഃ സര്വസംധിഷു
അത് കൊണ്ടാണ് വ്യാനൻ വ്യാപിക്കുന്നു, സമാനൻ ശരീരത്തിലെ എല്ലാ സന്ധികളിലും നിലകൊള്ളുന്നു.
പൃഥിവീ വായുരാകാശമാപോ ജ്യോതിശ്ച പഞ്ചമമ്
ഭൂമി, വായു, ആകാശം, വെള്ളം, പ്രകാശം — ഇവയാണ് അഞ്ചു ഘടകങ്ങൾ.
പാര്ഥിവം ദേഹമാഹുസ്തു പ്രാണാത്മാനം ച മാരുതമ്
ശരീരം ഭൂസ്വഭാവമുള്ളതാണെന്നും, പ്രാണൻ വായുസ്വഭാവമുള്ളതാണെന്നും പറയുന്നു.
ജ്യോതിശ്ചക്ഷുഷി കോഷ്ഠോ ഽസ്മാത്തേഷാം യന്നാമതഃ സ്മൃതമ്
പ്രകാശം കണ്ണുകളിൽ ഉണ്ട്, ഗുഹ ശരീരത്തിനുള്ളിലാണു്; ഇവയുടെ പേരുകൾ അങ്ങനെ ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ഇത്യേതാന്പുരുഷഃ സര്വാന്സൃജത്യേകഃ സനാതനഃ
ഇങ്ങനെ ഈ എല്ലാം സൃഷ്ടിക്കുന്നത് ഒരേ ശാശ്വതപുരുഷനാണ്.
ഏഷ നഃ സംശയോ ധീമന്നേഷ വൈ വിസ്മയോ മഹാന്
ഇതാണ് ഞങ്ങളുടെ സംശയം, മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, ഇതു വലിയ അത്ഭുതം തന്നെയാണ്.
ശ്രോതുമിച്ഛാമഹേ വിഷ്ണോഃ കര്മാണി ച യഥാക്രമമ്
വിഷ്ണുവിന്റെ കർമ്മങ്ങൾ ക്രമമായി കേൾക്കാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
വിഷ്ണോരുത്പത്തിമാശ്ചയ കഥയസ്വ മഹാമതേ
മഹാമതിയായവനേ, വിഷ്ണുവിന്റെ ഉദ്ഭവം ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ.
കര്മണാശ്ചര്യഭൂതസ്യ വിഷ്ണോഃ സത്ത്വമിഹോച്യതേ
വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രവർത്തികൾ അത്ഭുതകരമായതിനാൽ, അവന്റെ സാരാംശം ഇവിടെ പറയപ്പെടുന്നു.
അഹം വഃ കീര്ത്തയിഷ്യാമി പ്രാദുര്ഭാവം മഹാത്മനഃ
ആ മഹാത്മാവിന്റെ അവതാരത്തെ ഞാൻ നിങ്ങൾക്കു പറയാം.
ഭൃഗുസ്ത്രീവധദോഷേണ ഭൃഗുശാപേന മാനുഷേ
ഭൃഗുവിന്റെ ശാപത്താൽ, സ്ത്രീഹത്യയുടെ പാപം മൂലം, മനുഷ്യലോകത്ത്—
തസ്യ ദിവ്യാം തനും വിഷ്ണോര്ഗദതോ മേ നിബോധത
അവസരത്തിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ ദിവ്യമായ രൂപം ഞാൻ പറയുമ്പോൾ, നിങ്ങൾ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.
ഭൃഗോഃ ശാപനിമിത്തേന ദേവാസുരകൃതേന ച
ഭൃഗുവിന്റെ ശാപം കൊണ്ടും ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും പ്രവർത്തികൾ കൊണ്ടും,
ഏതദ്വേദിതുമിച്ഛാമോ വൃത്തം ദേവാസുരം കഥമ്
ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിൽ എങ്ങനെ കലഹം ഉണ്ടായി എന്നത് ഞങ്ങൾ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ദേവാസുരം യഥാവൃത്തം ബ്രുവതസ്തന്നിബോധത
ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിലുള്ള യഥാർത്ഥ സംഭവങ്ങൾ ഞാൻ പറയുമ്പോൾ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.
ബലിനാധിഷ്ഠിതം രാജ്യം പുനര്ലോകത്രയേ ക്രമാത്
ബലിയുടെ ഭരണത്തിൽ രാജ്യം ക്രമേണ മൂന്നു ലോകത്തേക്കും വ്യാപിച്ചു.
യുഗാഖ്യാ ദശ സംപൂര്ണാ ഹ്യാസീദവ്യാഹതം ജഗത്
പത്ത് യുഗങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ലോകം അശാന്തിയില്ലാതെ നിലനിന്നിരുന്നു.
ബദ്ധേ ബലൌ വിവാദോ ഽഥ സംപ്രവൃത്തഃ സുദാരുണഃ
ബലി തടയപ്പെട്ടപ്പോൾ അതി ഭയങ്കരമായ ഒരു കലഹം ആരംഭിച്ചു.