മേധാവിത്വം ച ശൌര്യം ച ശാസ്ത്രസ്യേവ ച പാരണമ്
ബുദ്ധിശക്തിയും, വീരതയും, ശാസ്ത്രജ്ഞതയും.
ത്രൈകാല്യം ത്രീണി കര്മാണി തിസ്രോ മാത്രാ ഗുണാസ്ത്രയഃ
മൂന്നു ഘട്ടങ്ങൾ, മൂന്നു കര്മ്മങ്ങൾ, മൂന്നു അളവുകൾ, മൂന്നു ഗുണങ്ങൾ.
സര്വഭൂതഗണാഃ സൃഷ്ടാഃ സര്വഭൂതഗണാത്മനാ
എല്ലാ ജീവികളുടെയും കൂട്ടങ്ങൾ സകലഭൂതാത്മാവാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവയാണ്.
ഗതാഗതാനാം യോ നേതാ സര്വത്ര വിവിധേശ്വരഃ
ജനനം മരണം എന്നിവയുടെ നയകൻ, എല്ലായിടത്തും വൈവിധ്യങ്ങളുടെ ഇശ്വരൻ.
ചാതുര്വര്ണ്യസ്യ പ്രഭവശ്ചാതുര്വര്ണ്യസ്യ രക്ഷിതാ
നാലു വർണ്ണങ്ങളുടെ ഉത്ഭവവും, അവയുടെ രക്ഷകനും.
ദിഗന്തരം നഭോ ഭൂമിരാപോ വായുര്വിഭാവസുഃ
ദിശകൾ, ആകാശം, ഭൂമി, ജലം, വായു, അഗ്നി.
യഃ പരം ശ്രുയതേ ദേവോ യഃ പരം ശ്രൂയതേ തപഃ
പരമദൈവം എന്നു കേൾക്കപ്പെടുന്നവനും, പരമതപസ്സായി അറിയപ്പെടുന്നവനും.
ആദിത്യാദിസ്തു യോ ദേവോ യശ്ച ദൈത്യാന്തകോ വിഭുഃ
ആദിത്യന്മാരിൽ ദൈവമായവനും, ദൈത്യന്മാരെ നശിപ്പിക്കുന്ന ശക്തനുമാണ്.
സേതുര്യോ ലോകസേതൂനാം മേധോ യോ മധ്യകര്മണാമ്
ലോകങ്ങളുടെ പാലങ്ങളിലൊന്നായവനും, ഇടനില കര്മ്മങ്ങളിൽ ജ്ഞാനമായവനും.
സോമഭൂതസ്തു ഭൂതാനാമഗ്നിഭൂതോ ഽഗ്നിവര്ചസാമ്
ഭൂതങ്ങളിൽ ചന്ദ്രനായി, അഗ്നിവർണ്ണരിൽ അഗ്നിയായി നിലകൊള്ളുന്നവൻ.
വിനയോ നയതൃപ്താനാം തേജസ്തേജസ്വിനാമപി
നയത്തിൽ തൃപ്തരായവരിൽ വിനയം, തേജസ്സുള്ളവരിൽ പോലും അതിവിശിഷ്ടമായ തേജസ്.
ആകാശപ്രഭവോ വായുര്വായുപ്രാണോ ഹുതാശനഃ
ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്ന വായു, വായുവിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന പ്രാണൻ, ഹോമത്തിൽ നിന്ന് ഉദിക്കുന്ന അഗ്നി.
രസാച്ഛോണിതസംഭൂതിഃ ശോണിതാന്മാസമുച്യതേ
രസത്തിൽ നിന്ന് രക്തം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു, രക്തത്തിൽ നിന്ന് മാസം എന്നത് ഉണ്ടാകുന്നു.
അസ്യ്നോ മജ്ജാ സമഭവന്മജ്ജാതഃ ശുക്രസംഭവഃ
അസ്ഥിമജ്ജയിൽ നിന്ന് മജ്ജ ഉണ്ട്, മജ്ജയിൽ നിന്ന് വീര്യം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.
തത്രാപാം പ്രഥമാവാപഃ സ സൌമ്യോ രാശിരുച്യതേ
അവിടെ വെള്ളത്തിന്റെ ആദ്യമായ ലഭ്യമായത് ചന്ദ്രരാശി എന്നാണ് പറയുന്നത്.
ശുക്രം സോമാത്മകം വിദ്യാദാര്ത്തവം പാവകാത്മകമ്
വീര്യം ചന്ദ്രസ്വഭാവമുള്ളതാണെന്ന് അറിയണം, ആര്ത്തവം അഗ്നിസ്വഭാവമുള്ളതാണെന്ന് അറിയണം.
കഫവര്ഗേ ഭവേച്ഛുക്രം പിത്തവര്ഗേ ച ശോണിതമ്
കഫം ഉള്ളവരിൽ വീര്യം ഉണ്ടാകും; പിത്തം ഉള്ളവരിൽ രക്തം ഉണ്ടാകും.
ദേഹസ്യ മധ്യേ ത്ദൃദയം സ്ഥാനം തു മനസഃ സ്മൃതമ്
ശരീരത്തിന്റെ നടുവിൽ ഹൃദയം മനസ്സിന്റെ സ്ഥാനം എന്നാണ് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
മനഃ പ്രജാപതിര്ജ്ഞേയഃ കഫഃ സോമോ വിഭാവ്യതേ
മനസ്സ് പ്രജാപതി എന്നറിയണം; കഫം ചന്ദ്രൻ എന്നപോലെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ഏവം പ്രവര്ത്തിതേ ഗര്ഭേ വൃത്തേ കര്കന്ധുസംനിഭേ
ഇങ്ങനെ വളരുന്ന ഗർഭം കർക്കണ്ടു ഫലത്തിന്റെ രൂപം എടുത്ത് വളരുന്നു.
സ പഞ്ചധാ ശരീരസ്ഥോ വിദ്യതേ വര്ദ്ധയേത്പുനഃ
അവൻ ശരീരത്തിൽ അഞ്ചു വിധത്തിൽ നിലകൊണ്ട് വീണ്ടും വളരുന്നു.
പ്രാണോ ഽസ്യ പരമാത്മാനം വര്ദ്ധയന്പരിവര്ത്തതേ
അവന്റെ പ്രാണൻ പരമാത്മാവിനെ പോഷിപ്പിച്ച് ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്നു.
വ്യാനോ വ്യാനീയതേ യേന സമാനഃ സര്വസംധിഷു
അത് കൊണ്ടാണ് വ്യാനൻ വ്യാപിക്കുന്നു, സമാനൻ ശരീരത്തിലെ എല്ലാ സന്ധികളിലും നിലകൊള്ളുന്നു.
പൃഥിവീ വായുരാകാശമാപോ ജ്യോതിശ്ച പഞ്ചമമ്
ഭൂമി, വായു, ആകാശം, വെള്ളം, പ്രകാശം — ഇവയാണ് അഞ്ചു ഘടകങ്ങൾ.
പാര്ഥിവം ദേഹമാഹുസ്തു പ്രാണാത്മാനം ച മാരുതമ്
ശരീരം ഭൂസ്വഭാവമുള്ളതാണെന്നും, പ്രാണൻ വായുസ്വഭാവമുള്ളതാണെന്നും പറയുന്നു.
ജ്യോതിശ്ചക്ഷുഷി കോഷ്ഠോ ഽസ്മാത്തേഷാം യന്നാമതഃ സ്മൃതമ്
പ്രകാശം കണ്ണുകളിൽ ഉണ്ട്, ഗുഹ ശരീരത്തിനുള്ളിലാണു്; ഇവയുടെ പേരുകൾ അങ്ങനെ ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ഇത്യേതാന്പുരുഷഃ സര്വാന്സൃജത്യേകഃ സനാതനഃ
ഇങ്ങനെ ഈ എല്ലാം സൃഷ്ടിക്കുന്നത് ഒരേ ശാശ്വതപുരുഷനാണ്.
ഏഷ നഃ സംശയോ ധീമന്നേഷ വൈ വിസ്മയോ മഹാന്
ഇതാണ് ഞങ്ങളുടെ സംശയം, മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, ഇതു വലിയ അത്ഭുതം തന്നെയാണ്.
ശ്രോതുമിച്ഛാമഹേ വിഷ്ണോഃ കര്മാണി ച യഥാക്രമമ്
വിഷ്ണുവിന്റെ കർമ്മങ്ങൾ ക്രമമായി കേൾക്കാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
വിഷ്ണോരുത്പത്തിമാശ്ചയ കഥയസ്വ മഹാമതേ
മഹാമതിയായവനേ, വിഷ്ണുവിന്റെ ഉദ്ഭവം ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ.