യഃ ശേതേശശ്വതം യോഗമാച്ഛാദ്യ തിമിരം മഹത്
ശാശ്വതമായ യോഗം മഹാന്ധകാരത്തില് മറച്ച് കിടക്കുന്നവന്—
ശക്രം ച യോ ദൈത്യഗണം ച രൂദ്ധം ഗര്ഭാവമാനേന ഭൃശം ചകാര ഹ
ഗര്ഭത്തിലെ അവമാനശക്തിയാല് ഇന്ദ്രനെയും അസുരഗണത്തെയും ശക്തമായി തടഞ്ഞവന്—
കൃത്വാ ച ദേവാംസ്ത്രിദിവസ്യ ദേവാംശ്ചക്രേ സുരേശം പുരുഹൂതമേവ
സ്വര്ഗ്ഗത്തിലെ ദേവന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ച്, അവരില് പുരൂഹൂതനെ ദേവാധിപതിയായി നിര്മ്മിച്ചവന്—
ഗാര്ഹപത്യേന വിധിനാ അന്വാഹാര്യേണ കര്മണാ
ഗാര്ഹപത്യാഗ്നിയിലും അന്വാഹാര്യഹോമത്തിലും കര്മ്മം ചെയ്തുകൊണ്ട്—
പ്രോക്ഷണീയം ശ്രുതം ചൈവ ആവഭൃഥ്യം തഥൈവ ച
തുടക്കം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള ജലചിന്തനം, വേദപാരായണം, അതുപോലെ തന്നെ സ്നാനവും.
ഭോഗാര്ഥം യജ്ഞവിധിനാ യോ യജ്ഞോ യജ്ഞകര്മണി
ഭോഗത്തിനായി യജ്ഞവിധിപ്രകാരം നടത്തപ്പെടുന്ന യജ്ഞം.
യജ്ഞിയാനി ച ദ്രവ്യാണി യജ്ഞിയാംശ്ച തഥാനലാന്
യജ്ഞത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള വസ്തുക്കളും, അഗ്നികളും.
വിചിത്രാന്രാജസൂയദീന്പാരമേഷ്ഠ്യേന കര്മണാ
നാനാവിധമായ രാജസൂയാദി യാഗങ്ങൾ പരമോന്നത കര്മ്മത്തോടെ പൂർത്തിയാക്കപ്പെടുന്നു.
ക്ഷണാ നിമേഷാഃ കാഷ്ഠാശ്ച കലാസ്ത്രൈകാല്യമേവ ച
ക്ഷണം, നിമിഷം, കാലഘട്ടങ്ങൾ, കാലത്തിന്റെ മൂന്നു ഘട്ടങ്ങൾ.
ഋതവഃ കാലയോഗാശ്ച പ്രമാണം ത്രിവിധം ത്രിഷു
ഋതുക്കൾ, കാലസംയോജനങ്ങൾ, മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള അളവുകൾ.
മേധാവിത്വം ച ശൌര്യം ച ശാസ്ത്രസ്യേവ ച പാരണമ്
ബുദ്ധിശക്തിയും, വീരതയും, ശാസ്ത്രജ്ഞതയും.
ത്രൈകാല്യം ത്രീണി കര്മാണി തിസ്രോ മാത്രാ ഗുണാസ്ത്രയഃ
മൂന്നു ഘട്ടങ്ങൾ, മൂന്നു കര്മ്മങ്ങൾ, മൂന്നു അളവുകൾ, മൂന്നു ഗുണങ്ങൾ.
സര്വഭൂതഗണാഃ സൃഷ്ടാഃ സര്വഭൂതഗണാത്മനാ
എല്ലാ ജീവികളുടെയും കൂട്ടങ്ങൾ സകലഭൂതാത്മാവാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവയാണ്.
ഗതാഗതാനാം യോ നേതാ സര്വത്ര വിവിധേശ്വരഃ
ജനനം മരണം എന്നിവയുടെ നയകൻ, എല്ലായിടത്തും വൈവിധ്യങ്ങളുടെ ഇശ്വരൻ.
ചാതുര്വര്ണ്യസ്യ പ്രഭവശ്ചാതുര്വര്ണ്യസ്യ രക്ഷിതാ
നാലു വർണ്ണങ്ങളുടെ ഉത്ഭവവും, അവയുടെ രക്ഷകനും.
ദിഗന്തരം നഭോ ഭൂമിരാപോ വായുര്വിഭാവസുഃ
ദിശകൾ, ആകാശം, ഭൂമി, ജലം, വായു, അഗ്നി.
യഃ പരം ശ്രുയതേ ദേവോ യഃ പരം ശ്രൂയതേ തപഃ
പരമദൈവം എന്നു കേൾക്കപ്പെടുന്നവനും, പരമതപസ്സായി അറിയപ്പെടുന്നവനും.
ആദിത്യാദിസ്തു യോ ദേവോ യശ്ച ദൈത്യാന്തകോ വിഭുഃ
ആദിത്യന്മാരിൽ ദൈവമായവനും, ദൈത്യന്മാരെ നശിപ്പിക്കുന്ന ശക്തനുമാണ്.
സേതുര്യോ ലോകസേതൂനാം മേധോ യോ മധ്യകര്മണാമ്
ലോകങ്ങളുടെ പാലങ്ങളിലൊന്നായവനും, ഇടനില കര്മ്മങ്ങളിൽ ജ്ഞാനമായവനും.
സോമഭൂതസ്തു ഭൂതാനാമഗ്നിഭൂതോ ഽഗ്നിവര്ചസാമ്
ഭൂതങ്ങളിൽ ചന്ദ്രനായി, അഗ്നിവർണ്ണരിൽ അഗ്നിയായി നിലകൊള്ളുന്നവൻ.
വിനയോ നയതൃപ്താനാം തേജസ്തേജസ്വിനാമപി
നയത്തിൽ തൃപ്തരായവരിൽ വിനയം, തേജസ്സുള്ളവരിൽ പോലും അതിവിശിഷ്ടമായ തേജസ്.
ആകാശപ്രഭവോ വായുര്വായുപ്രാണോ ഹുതാശനഃ
ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്ന വായു, വായുവിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന പ്രാണൻ, ഹോമത്തിൽ നിന്ന് ഉദിക്കുന്ന അഗ്നി.
രസാച്ഛോണിതസംഭൂതിഃ ശോണിതാന്മാസമുച്യതേ
രസത്തിൽ നിന്ന് രക്തം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു, രക്തത്തിൽ നിന്ന് മാസം എന്നത് ഉണ്ടാകുന്നു.
അസ്യ്നോ മജ്ജാ സമഭവന്മജ്ജാതഃ ശുക്രസംഭവഃ
അസ്ഥിമജ്ജയിൽ നിന്ന് മജ്ജ ഉണ്ട്, മജ്ജയിൽ നിന്ന് വീര്യം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.
തത്രാപാം പ്രഥമാവാപഃ സ സൌമ്യോ രാശിരുച്യതേ
അവിടെ വെള്ളത്തിന്റെ ആദ്യമായ ലഭ്യമായത് ചന്ദ്രരാശി എന്നാണ് പറയുന്നത്.
ശുക്രം സോമാത്മകം വിദ്യാദാര്ത്തവം പാവകാത്മകമ്
വീര്യം ചന്ദ്രസ്വഭാവമുള്ളതാണെന്ന് അറിയണം, ആര്ത്തവം അഗ്നിസ്വഭാവമുള്ളതാണെന്ന് അറിയണം.
കഫവര്ഗേ ഭവേച്ഛുക്രം പിത്തവര്ഗേ ച ശോണിതമ്
കഫം ഉള്ളവരിൽ വീര്യം ഉണ്ടാകും; പിത്തം ഉള്ളവരിൽ രക്തം ഉണ്ടാകും.
ദേഹസ്യ മധ്യേ ത്ദൃദയം സ്ഥാനം തു മനസഃ സ്മൃതമ്
ശരീരത്തിന്റെ നടുവിൽ ഹൃദയം മനസ്സിന്റെ സ്ഥാനം എന്നാണ് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
മനഃ പ്രജാപതിര്ജ്ഞേയഃ കഫഃ സോമോ വിഭാവ്യതേ
മനസ്സ് പ്രജാപതി എന്നറിയണം; കഫം ചന്ദ്രൻ എന്നപോലെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ഏവം പ്രവര്ത്തിതേ ഗര്ഭേ വൃത്തേ കര്കന്ധുസംനിഭേ
ഇങ്ങനെ വളരുന്ന ഗർഭം കർക്കണ്ടു ഫലത്തിന്റെ രൂപം എടുത്ത് വളരുന്നു.