തേഷാം മധ്യേ തു പഞ്ചാനാം യയാതിഃ പൃഥിവീപതിഃ
അവരിൽ അഞ്ചുപേരിൽ യയാതിയാണ് ഭൂമിയുടെ അധിപതിയായത്.
ശര്മിഷ്ഠാമാസുരീം ചൈവ തനയാം വൃഷപര്വണഃ
അവൻ വൃഷപർവന്റെ അസുരകുലത്തിൽ ജനിച്ച മകളായ ശർമിഷ്ഠയെയും ഭാര്യയായി സ്വീകരിച്ചു.
ദ്രുഹ്യും ചാനും ച പൂരും ച ശര്മിഷ്ഠാ വാര്ഷപര്വണീ
വൃഷപർവന്റെ മകളായ ശർമിഷ്ഠയ്ക്ക് ദ്രുഹ്യു, അനു, പുരു എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു മക്കളുണ്ടായി.
രഥം തസ്മൈ ദദൌ ശക്രഃ പ്രീതഃ പരമഭാസ്വരമ്
ഇന്ദ്രൻ സന്തോഷത്തോടെ അവനു അത്യന്തം പ്രകാശമുള്ള ഒരു രഥം നൽകി.
യുക്തം മനോജവൈരശ്വൈര്യേന കന്യാം സമുദ്വഹത്
ആ രഥം മനസ്സുപോലെ വേഗമുള്ള കുതിരകൾ കെട്ടിയതായിരുന്നു; അതിൽ അവൻ കന്യയെ കൊണ്ടുപോയി.
യയാതിര്യുധി ദുര്ദ്ധര്ഷോ ദേവദാനവമാനവൈഃ
യയാതി യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവനായിരുന്നു; ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും മനുഷ്യരും അവനെ ജയിച്ചില്ല.
യാവത്സുദേശപ്രഭവഃ കൌരവോ ജനമേജയഃ
സുദേശൻ വരെ, കൌരവവംശത്തിൽ ജനമേജയൻ ജനിച്ചു.
ജഗാമ സരഥോ നാശം ശാപാദ്ഗാര്ഗ്യസ്യ ധീമതഃ
ധീമാനായ ഗാർഗ്യന്റെ ശാപം മൂലം അവൻ രഥത്തോടൊപ്പം നാശം നേരിട്ടു.
ദുര്ബുദ്ധിര്ഹിംസയാ മാസ ലോഹഗന്ധീ നരാധിപഃ
ദുഷ്ടബുദ്ധിയുമുള്ള, ക്രൂരമായ പ്രവൃത്തികളുള്ള ആ രാജാവിന് ഇരുമ്പിന്റെ ഗന്ധം ഉണ്ടായിരുന്നു.
പൌരജാനപദൈസ്ത്യക്തോ ന ലേഭേ ശര്മ കര്ഹിചിത്
നഗരവാസികളും ദേശവാസികളും അവനെ ഉപേക്ഷിച്ചു; അവൻ ഒരിക്കലും സന്തോഷം കണ്ടില്ല.
സ പ്രായാച്ഛൌനകമൃഷിം ശരണം വ്യഥിതസ്തദാ
അപ്പോൾ വിഷണ്ണനായ അവൻ ശൗനകമുനിയെ അഭയം തേടി.
യോജയാമാസ ചൈന്ദ്രോതഃ ശൌനകോ ജനമേജയമ്
ശൗനകൻ ജനമേജയനെ ഇന്ദ്രോതയാഗത്തിൽ പങ്കാളിയാക്കി.
സ ലോഹഗന്ധോ വ്യനശത്ത സ്യാവഭൃഥമേത്യ ഹ
ആ ഇരുമ്പിന്റെ ഗന്ധമുള്ള വസ്തു, അവസാന കുളിക്കായുള്ള സ്ഥലത്ത് എത്തിച്ചേരുമ്പോള് അപ്രത്യക്ഷമായി.
ദത്തഃ ശക്രേന തുഷ്ടേന ലേഭേ തസ്മാദ്ബൃഹദ്രഥഃ
സന്തോഷത്തോടെ ഇന്ദ്രന് നല്കിയതുകൊണ്ട്, ബൃഹദ്രഥന് അതു അവനില് നിന്നു നേടി.
പ്രദദൌ വാസുദേവായ പ്രീത്യാ കൌരവനന്ദനഃ
കൗരവരുടെ സന്തോഷം ആയവന് സ്നേഹത്തോടെ വാസുദേവനു അതു നല്കി.
പുത്രം ശ്രേഷ്ടം വരിഷ്ഠം ച യദുമിത്യബ്രവീദ്വചഃ
'ഈ മകന് ഏറ്റവും നല്ലവനും ശ്രേഷ്ഠനുമാണ്, യദു എന്നാണ് പേരെന്ന്' അവന് പ്രഖ്യാപിച്ചു.
കാവ്യസ്യോശനസഃ ശാപാന്ന ച തൃപ്തോ ഽസ്മി യൌവനേ
കാവ്യന് ഉശനസിന്റെ ശാപം കാരണം, എന്റെ യൗവനത്തില് എനിക്ക് തൃപ്തിയില്ല.
ജരാം മേ പ്രതിഗൃഹ്ണീഷ്വ തം യദുഃ പ്രത്യുവാച ഹ
'എന്റെ വയസ്സായ അവസ്ഥ നീ സ്വീകരിക്കൂ' എന്നു പറഞ്ഞു; അതിന് യദു മറുപടി പറഞ്ഞു.
സാ തു വ്യായാമസാധ്യാ വൈ ന ഗ്രഹീഷ്യാമി തേ ജരാമ്
'ശ്രമംകൊണ്ട് മാത്രം നേടാവുന്ന ആ വയസ്സായ അവസ്ഥ ഞാന് നിന്നില് നിന്ന് സ്വീകരിക്കില്ല.'
തസ്മാജ്ജരാം ന തേ രാജന്ഗ്രഹീതുമഹമുത്സഹേ
'അതുകൊണ്ട് രാജാവേ, ഞാന് നിന്റെ വയസ്സായ അവസ്ഥ സ്വീകരിക്കാന് കഴിയില്ല.'
വലീസംതതഗാത്രശ്ച നിരാശോ ദുര്ബലാകൃതിഃ
ഗഹനമായ ചുരുളുകളും, നിരാശയും, ദുർബലമായ രൂപവും ഉള്ള ശരീരത്തോടെ,
സഹോപവീതിഭിശ്ചൈവ താം ജരാം നാഭികാമയേ
ഉപവീതം ധരിച്ചവരോടൊപ്പം പോലും ആ വയസ്സായ അവസ്ഥ എനിക്ക് ആഗ്രഹമില്ല.
പ്രതിഗൃഹ്ണന്തു ധര്മജ്ഞ പുത്രമന്യം വൃണീഷ്വ വൈ
'ധർമ്മം അറിയുന്നവര് അതു സ്വീകരിക്കട്ടെ; നീ മറ്റൊരു മകനെ തിരഞ്ഞെടുക്കൂ.'
ഉവാച വദതാം ശ്രേഷ്ടോ ജ്യേഷ്ഠം തം ഗര്ഹയന്സുതമ്
വാക്കുകളില് ശ്രേഷ്ഠനായവന് ആ മൂത്ത മകനെ കുറ്റപ്പെടുത്തി പറഞ്ഞു.
മാമനാദൃത്യ ദുര്ബുദ്ധേ യദഹം തവ ദേശികഃ
'അജ്ഞാനിയായവനേ, ഞാന് നിന്റെ ഗുരുവാണെങ്കിലും നീ എന്നെ അവഗണിക്കുന്നു.'
യസ്ത്വം മേ ത്ദൃദയാജ്ജാതോ വയഃ സ്വം ന പ്രയച്ഛസി
'നീ എന്റെ ഹൃദയത്തില് നിന്നു ജനിച്ചവനാണ്, എന്നിരുന്നാലും നിന്റെ യൗവനം എനിക്ക് നല്കുന്നില്ല.'
തുര്വസോ പ്രതിപദ്യസ്വ പാപ്മാനം ജരയാ സഹ
'തുര്വസു, നീ വയസ്സായ അവസ്ഥയോടൊപ്പം പാപവും ഏറ്റെടുക്കട്ടെ.'
ജരായാം ബഹവോ ദോഷാഃ പാനഭോജന കാരിതാഃ
വയസ്സായ അവസ്ഥയില് പലതരം ദോഷങ്ങളുണ്ട്, പാനം ഭക്ഷണം എന്നിവ കാരണം.
യസ്ത്വം മേ ത്ദൃദയാജ്ജാതോ വയഃ സ്വം ന പ്രയച്ഛസി
'നീ എന്റെ ഹൃദയത്തില് നിന്നു ജനിച്ചവനാണ്, എന്നിരുന്നാലും നിന്റെ യൗവനം എനിക്ക് നല്കുന്നില്ല.'
സംകീര്ണേഷു ച ധര്മേണ പ്രതിലോമനരേഷു ച
കുടുംബം കലർന്നവരിലും, വിപരീത വംശജരിലും, അധർമ്മം മൂലം,