ബ്രാഹ്മണാപസദസ്ത്വത്ത ഇത്യുക്തോ മുനിമബ്രവീത്
മുനിയോട് പറഞ്ഞു: 'അപ്പോൾ എന്റെ മകൻ ബ്രാഹ്മണരിൽ താഴ്ന്നവനാകും.'
ഉഗ്രകര്മാ ഭവേത്പുത്രഃ പിതുര്മാതുശ്ച കാരണാത്
'അച്ഛനും അമ്മയും ചെയ്ത കാര്യങ്ങൾ കൊണ്ടു മകൻ ഭയങ്കരമായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നവനാകും.'
ഇച്ഛംല്ലോകാനപി മുനേ സൃജേഥാഃ കിം പുനഃ സുതമ്
'മഹർഷേ, നീ ആഗ്രഹിച്ചാൽ ലോകങ്ങൾ പോലും സൃഷ്ടിക്കാമല്ലോ, പിന്നെ ഒരു മകൻ സൃഷ്ടിക്കാൻ എന്ത് പ്രയാസം?'
കാമമേവംവിധഃ പൌത്രോ മമ സ്യാത്തവ സുവ്രത
'അങ്ങനെയാകട്ടെ, ധർമ്മശീലനേ, എന്റെ മകനല്ല, എന്റെ മുമ്മക്കൻ അങ്ങനെയാകട്ടെ.'
തതഃ പ്രസാദമകരോത്സ തസ്യാസ്തപസോ ബലാത്
അവളുടെ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ അവൾ അവനിൽ ദയ ലഭിച്ചു.
ത്വയാ യഥോക്തം വചനം തഥാ ഭദ്രേഭവിഷ്യതി
'നീ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെ സംഭവിക്കും, ഭാഗ്യവതിയായവളേ.'
തപസ്യഭിരതം ദാന്തം ജമദഗ്നിം ശമാത്മകമ്
തപസ്സിൽ ലീനനായി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചും, മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ ജമദഗ്നി ജീവിച്ചു.
ജമനാദ്വൈഷ്ണവസ്യാഗ്നേര്ജമദഗ്നിരജായത
വൈഷ്ണവൻ ആയ അഗ്നിയുടെ ഭാര്യയായ ജമനയിൽ നിന്ന് ജമദഗ്നി ജനിച്ചു.
കൌശികീ തു സമാഖ്യാതാ പ്രവൃത്തേയം മഹാനദീ
കൗശികി എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ മഹാനദിയാണ് ഇവിടെ ഉത്ഭവിച്ചത്.
ഇക്ഷ്വാകുവംശപ്രഭവോ രേണുകോ നാമ പാര്ഥിവഃ
ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിൽ നിന്നുള്ള രേണുക എന്ന രാജാവിനെക്കുറിച്ച് പറയപ്പെടുന്നു.
രേണുകായാം കമല്യാം തു തപോധൃതിസമാധിനാ
റെണുകയിലും കമലായിലും, കഠിനമായ തപസ്സും ദൃഢനിശ്ചയവും ധ്യാനവും കൊണ്ടാണ്,
സര്വവിദ്യാന്തഗം ശ്രേഷ്ഠം ധനുര്വേദസ്യ പാരഗമ്
സകലവിദ്യകളിലും ഏറ്റവും ഉന്നതമായ അറിവും, വില്ലിനർമ്മത്തിന്റെ പൂർണ്ണമായ പ്രാവീണ്യവും അവൻ നേടി.
ഔര്വസ്യൈവമൃചീകസ്യ സത്യവത്യാം മഹാമനാഃ
ഔർവനും ഋചീകനും, സത്യവതിയിലായിരുന്നു ആ മഹാനായ മനസ്സുകാരൻ,
മധ്യമശ്ച ശുനഃശേഫഃ ശുനഃ പുച്ഛഃ കനിഷ്ഠകഃ
മധ്യനായി ശുനശ്ശേഫനും, ഇളയവനായി ശുനശ്പുഛനും ജനിച്ചു.
ജജ്ഞേ ഭൃഗുപ്രസാദേന കൌശികാന്വയവര്ദ്ധനഃ
ഭൃഗുവിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ജനിച്ച്, കൗശിക വംശം വളർത്തിയവനായിരുന്നു.
ഹരിശ്ചന്ദ്രസ്യ യജ്ഞേ തു പശുത്വേ നിയതഃ സ വൈ
ഹരിശ്ചന്ദ്രന്റെ യാഗത്തിൽ അവൻ യാഗബലിയായി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടു.
ദേവൈര്ദത്തഃ സ വൈ യസ്മാദ്ദേവരാതസ്തതോ ഽഭവത്
ദേവന്മാർ അവനെ അർപ്പിച്ചതിനാൽ, അവൻ ദേവരാതൻ എന്നായി അറിയപ്പെട്ടു.
മധുച്ഛന്ദാദയശ്ചൈവ കൃതദേവൌ ധ്രുവാഷ്ടകൌ
മധുഛന്ദൻമാരും, കൃതദേവനും, ധ്രുവനും, അഷ്ടകനും,
തേഷാങ്ഗോത്രാണി ബഹുധാ കൌശികാനാം മഹാത്മനാമ്
അവരുടെ വംശങ്ങൾ അനേകം, മഹാത്മാക്കളായ കൗശികന്മാരുടെ വംശങ്ങൾ.
ഉദുംബരാശ്ച വാതഡ്യാസ്തലകായനചാന്ദ്രവാഃ
ഉദുംബരന്മാർ, വാതഡ്യന്മാർ, തലകായനന്മാർ, ചന്ദ്രവന്മാർ,
ബഭ്രവഃ പണിനസ്ഛൈവ ധ്യാനജപ്യാസ്തഥൈവ ച
ബഭ്രവന്മാർ, പണിനന്മാർ, ധ്യാനത്തിലും ജപത്തിലും ഏർപ്പെട്ടവരും,
ദേവലാ യാമദൂതാശ്ച ശാലങ്കായനബാഷ്കലാഃ
ദേവലന്മാർ, യമദൂതന്മാർ, ശാലങ്കായനന്മാർ, ബാഷ്കലന്മാർ,
ഋഷ്യന്തരവിവാഹ്യാസ്തേ ബഹബഃ കൌശികാഃ സ്മൃതാഃ
മറ്റു ഋഷികളുമായി വിവാഹം കഴിച്ച കൗശികന്മാർ അനേകമാണെന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
വിശ്വാമിത്രസ്യ പുത്രാണാം ശുനഃശേഫോ ഽഗ്രജഃ സ്മൃതഃ
വിശ്വാമിത്രന്റെ മക്കളിൽ ശുനശ്ശേഫൻ മൂത്തവനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
അഷ്ടകസ്യ സുതോ ലൌഹിഃ പ്രോക്തോ ജഹ്നുഗണോ മയാ
അഷ്ടകന്റെ മകനായി ലൗഹി എന്നും, ജഹ്നു വംശം എന്നും ഞാൻ പറയുന്നു.
കിംലക്ഷണേന ധര്മേണ തപസേഹ ശ്രുതേന വാ
ഏത് ലക്ഷണത്താലോ, ഏത് ധർമ്മത്താലോ, ഏത് തപസ്സോ പഠനമോ കൊണ്ടോ,
യേനയേനാഭിധാനേന ബ്രാഹ്മണ്യം ക്ഷത്രിയാ ഗതാഃ
ഏത് പേരിൽ വിളിച്ചാലും, ക്ഷത്രിയർ ബ്രാഹ്മണപദവി നേടി.
ഏവമുക്തസ്തതോ വാക്യമബ്രവീദിദമര്ഥവത്
ഇങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, അർത്ഥവത്തായ വാക്കുകൾ അവൻ പറഞ്ഞു.
ധര്മാഭികാങ്ക്ഷീ യജതേ ന ധര്മഫലമശ്നുതേ
ധർമ്മം ആഗ്രഹിച്ച് യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവന് ധർമ്മഫലം ലഭിക്കില്ല.
രാഗമോഹാന്വിതോ ഹ്യന്തേ പാവനാര്ഥം ദദാതി യഃ
ആസക്തിയും മായയും നിറഞ്ഞവൻ, ശുദ്ധീകരണത്തിനായി അവസാനം ദാനം ചെയ്യുമ്പോൾ—