തവാപി പുത്രം കല്യാണി ധൃതിമന്തം തപോധനമ്
നിനക്കും, ഭാഗ്യവതിയായവളേ, ധൈര്യവും തപസ്സിന്റെ സമ്പത്തും ഉള്ള ഒരു മകൻ ജനിക്കും.
ഏവമുക്ത്വാ തു താം ഭാര്യാമൃചീകോ ഭൃഗുനന്ദനഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഭൃഗുനന്ദനായ ഋചീകൻ തന്റെ ഭാര്യയോട് പറഞ്ഞു.
ഗാധിഃ സദാരസ്തു തദാ ഋചീകാശ്രമമഭ്യഗാത്
അന്നസമയത്ത് ഗാധി തന്റെ ഭാര്യയോടൊപ്പം ഋചീകന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി.
ചരുദ്വയം ഗൃഹീത്വാ തു ഋഷേഃ സ്ത്യവതീ തദാ
അപ്പോൾ സത്യവതി ഋഷി ഒരുക്കിയ രണ്ടു ഭോജനങ്ങൾ എടുത്തു.
മാതാ തു തസ്യൈ ദൈവൈന ദുഹിത്രേ സ്വചരും ദദൌ
ദൈവക്രമത്തിൽ അമ്മ അവളുടെ ഭോജനം മകള്ക്ക് നൽകി.
അഥ സത്യവതീ ഗര്ഭം ക്ഷത്രിയാന്തകരം ശുഭമ്
അതിനുശേഷം സത്യവതി ക്ഷത്രിയരെ സംഹരിക്കാൻ ജനിക്കാനിരിക്കുന്ന ഒരു വിശുദ്ധഗർഭം ധരിച്ചു.
താമൃചീകസ്തതോ ദൃഷ്ട്വാ യോഗേനാപ്യവമൃശ്യ ച
അത് കണ്ട ഋചീകൻ യോഗബലത്തിൽ എല്ലാം മനസ്സിലാക്കി.
മാത്രാസി വഞ്ചിതാ ഭദ്രേ ചരുവ്യത്യാസഹേതുനാ
അവൻ പറഞ്ഞു: 'ഭാഗ്യവതിയായവളേ, ഭോജനങ്ങൾ മാറിയതുകൊണ്ട് നീ അമ്മയാൽ വഞ്ചിതയായി.'
മാതാ ജനിഷ്യതേ ചാപി തഥാ ഭൂതം തപോധനമ്
'നിന്റെ അമ്മയും അതുപോലെ ഒരു മകനെ പ്രസവിക്കും, വ്രതശീലയേ.'
ഏവമുക്താ മഹാഭാഗാ ഭര്ത്രാ സത്യവതീ തദാ
ഭർത്താവിന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് മഹാഭാഗയായ സത്യവതി അപ്പോൾ
ബ്രാഹ്മണാപസദസ്ത്വത്ത ഇത്യുക്തോ മുനിമബ്രവീത്
മുനിയോട് പറഞ്ഞു: 'അപ്പോൾ എന്റെ മകൻ ബ്രാഹ്മണരിൽ താഴ്ന്നവനാകും.'
ഉഗ്രകര്മാ ഭവേത്പുത്രഃ പിതുര്മാതുശ്ച കാരണാത്
'അച്ഛനും അമ്മയും ചെയ്ത കാര്യങ്ങൾ കൊണ്ടു മകൻ ഭയങ്കരമായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നവനാകും.'
ഇച്ഛംല്ലോകാനപി മുനേ സൃജേഥാഃ കിം പുനഃ സുതമ്
'മഹർഷേ, നീ ആഗ്രഹിച്ചാൽ ലോകങ്ങൾ പോലും സൃഷ്ടിക്കാമല്ലോ, പിന്നെ ഒരു മകൻ സൃഷ്ടിക്കാൻ എന്ത് പ്രയാസം?'
കാമമേവംവിധഃ പൌത്രോ മമ സ്യാത്തവ സുവ്രത
'അങ്ങനെയാകട്ടെ, ധർമ്മശീലനേ, എന്റെ മകനല്ല, എന്റെ മുമ്മക്കൻ അങ്ങനെയാകട്ടെ.'
തതഃ പ്രസാദമകരോത്സ തസ്യാസ്തപസോ ബലാത്
അവളുടെ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ അവൾ അവനിൽ ദയ ലഭിച്ചു.
ത്വയാ യഥോക്തം വചനം തഥാ ഭദ്രേഭവിഷ്യതി
'നീ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെ സംഭവിക്കും, ഭാഗ്യവതിയായവളേ.'
തപസ്യഭിരതം ദാന്തം ജമദഗ്നിം ശമാത്മകമ്
തപസ്സിൽ ലീനനായി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചും, മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ ജമദഗ്നി ജീവിച്ചു.
ജമനാദ്വൈഷ്ണവസ്യാഗ്നേര്ജമദഗ്നിരജായത
വൈഷ്ണവൻ ആയ അഗ്നിയുടെ ഭാര്യയായ ജമനയിൽ നിന്ന് ജമദഗ്നി ജനിച്ചു.
കൌശികീ തു സമാഖ്യാതാ പ്രവൃത്തേയം മഹാനദീ
കൗശികി എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ മഹാനദിയാണ് ഇവിടെ ഉത്ഭവിച്ചത്.
ഇക്ഷ്വാകുവംശപ്രഭവോ രേണുകോ നാമ പാര്ഥിവഃ
ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിൽ നിന്നുള്ള രേണുക എന്ന രാജാവിനെക്കുറിച്ച് പറയപ്പെടുന്നു.
രേണുകായാം കമല്യാം തു തപോധൃതിസമാധിനാ
റെണുകയിലും കമലായിലും, കഠിനമായ തപസ്സും ദൃഢനിശ്ചയവും ധ്യാനവും കൊണ്ടാണ്,
സര്വവിദ്യാന്തഗം ശ്രേഷ്ഠം ധനുര്വേദസ്യ പാരഗമ്
സകലവിദ്യകളിലും ഏറ്റവും ഉന്നതമായ അറിവും, വില്ലിനർമ്മത്തിന്റെ പൂർണ്ണമായ പ്രാവീണ്യവും അവൻ നേടി.
ഔര്വസ്യൈവമൃചീകസ്യ സത്യവത്യാം മഹാമനാഃ
ഔർവനും ഋചീകനും, സത്യവതിയിലായിരുന്നു ആ മഹാനായ മനസ്സുകാരൻ,
മധ്യമശ്ച ശുനഃശേഫഃ ശുനഃ പുച്ഛഃ കനിഷ്ഠകഃ
മധ്യനായി ശുനശ്ശേഫനും, ഇളയവനായി ശുനശ്പുഛനും ജനിച്ചു.
ജജ്ഞേ ഭൃഗുപ്രസാദേന കൌശികാന്വയവര്ദ്ധനഃ
ഭൃഗുവിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ജനിച്ച്, കൗശിക വംശം വളർത്തിയവനായിരുന്നു.
ഹരിശ്ചന്ദ്രസ്യ യജ്ഞേ തു പശുത്വേ നിയതഃ സ വൈ
ഹരിശ്ചന്ദ്രന്റെ യാഗത്തിൽ അവൻ യാഗബലിയായി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടു.
ദേവൈര്ദത്തഃ സ വൈ യസ്മാദ്ദേവരാതസ്തതോ ഽഭവത്
ദേവന്മാർ അവനെ അർപ്പിച്ചതിനാൽ, അവൻ ദേവരാതൻ എന്നായി അറിയപ്പെട്ടു.
മധുച്ഛന്ദാദയശ്ചൈവ കൃതദേവൌ ധ്രുവാഷ്ടകൌ
മധുഛന്ദൻമാരും, കൃതദേവനും, ധ്രുവനും, അഷ്ടകനും,
തേഷാങ്ഗോത്രാണി ബഹുധാ കൌശികാനാം മഹാത്മനാമ്
അവരുടെ വംശങ്ങൾ അനേകം, മഹാത്മാക്കളായ കൗശികന്മാരുടെ വംശങ്ങൾ.
ഉദുംബരാശ്ച വാതഡ്യാസ്തലകായനചാന്ദ്രവാഃ
ഉദുംബരന്മാർ, വാതഡ്യന്മാർ, തലകായനന്മാർ, ചന്ദ്രവന്മാർ,