ധൈന്ധുമാരിര്ദൃഢാശ്വശ്ച ഹര്യശ്വസ്തസ്യ ചാത്മജഃ
ധൈന്ധുമാരി, ദൃഢാശ്വൻ, ഹര്യശ്വൻ ഇവൻ്റെ പുത്രനാണ്.
സംഹതാശ്വോ നികുംഭസ്യ സുതോ രണവിശാരദഃ
യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള സംഹതാശ്വൻ, നികുംബന്റെ പുത്രനാണ്.
തസ്യ പത്നീ ഹൈമവതീ സതീ മാതാ ദൃഷദ്വതീ
അവന്റെ ഭാര്യ ഹിമവന്റെ മകളായ സതിയായിരുന്നു, അമ്മ ദൃശ്യദ്വതിയായിരുന്നു.
യുവനാശ്വസുതസ്തസ്യ ത്രിഷു ലോകേഷു വിശ്രുതഃ
അവനു യുവനാശ്വന് എന്ന പുത്രനുണ്ടായിരുന്നു; മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അവന് പ്രശസ്തനായിരുന്നു.
അഭിശസ്താ തു സാ ഭര്ത്രാ നദീ സാ ബാഹുദാ കൃതാ
പതിയുടെ ശാപം മൂലം അവള് ബാഹുദാ എന്ന നദിയായി മാറി.
മാന്ധാതാ യൌവനാശ്വോ വൈ ത്രൈലോക്യവിജയീ നൃപഃ
യുവനാശ്വന്റെ മകനായ മന്ദാതാവ് മൂന്നു ലോകവും ജയിച്ച രാജാവായിരുന്നു.
യാവത്സൂര്യ ഉദയതേ യാവച്ച പ്രതിതിഷ്ഠതി
സൂര്യന് ഉദയിക്കുന്നിടത്തും അസ്തമിക്കുന്നിടത്തും വരെ,
തസ്യ ചൈത്രരഥീ ഭാര്യാ ശശബിന്ദോഃ സുതാഭവത്
അവന്റെ ഭാര്യ ചൈത്രരഥി ആയിരുന്നു; ശശബിന്ദുവിന്റെ മകളായിരുന്നു അവള്.
പതിവ്രതാ ച ജ്യേഷ്ഠാ ച ഭാതൄണാമയുതസ്യ സാ
അവള് ഭര്ത്താവിനോടു പൂര്ണ്ണമായ ഭക്തിയുള്ളവളും പതിനായിരം സഹോദരങ്ങളില് മൂത്തവളുമായിരുന്നു.
പുരുകുത്സമംബരീഷം മുചുകുന്ദം ച വിശ്രുതമ്
പുരുകുത്സന്, അംബരീഷന്, പ്രശസ്തനായ മുചുകുന്ദന്,
നര്മദായാം സമുത്പന്നഃ സംഭൂതസ്തസ്യ ചാത്മജഃ
നർമദയിൽ ജനിച്ചവരായിരുന്നു; അവനു അവിടെ ജനിച്ച ഒരു പുത്രനും ഉണ്ടായിരുന്നു.
രാവണേന ഹതോ യേന ത്രൈലോക്യം വിജിതം പുരാ
അവനാണ് രാവണനെ കൊല്ലുകയും, പുരാതനകാലത്ത് മൂന്നു ലോകവും ജയിക്കുകയും ചെയ്തത്.
ഹര്യശ്വാത്തു ദൃഷദ്വത്യാം ജജ്ഞേ ച സുമതിര്നൃപഃ
ഹര്യശ്വനും ദൃശ്യദ്വതിയും ചേർന്ന് സുമതി എന്ന രാജാവിനെ പ്രസവിച്ചു.
ആസീത്ത്രിധന്വനശ്ചാപി വിദ്വാംസ്ത്രയ്യാരുണിഃ പ്രഭുഃ
ത്രയ്യാരുണി വംശത്തിൽ പെട്ട, ജ്ഞാനിയും ശക്തിയുള്ളവനുമായ ത്രിധന്വൻ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
തേന ഭാര്യാ വിദര്ഭസ്യ ത്ദൃതാ ഹത്വാ ദിവൌകസഃ
അവന്റെ ഭാര്യ, വിദർഭ രാജാവിന്റെ മകളെ ദേവന്മാർ കൊല്ലുകയായിരുന്നു.
കാമാദ്ബലാച്ച മോഹാച്ച സംഹര്ഷേണ ബലേന ച
കാമം, ബലം, മായ, ആനന്ദം എന്നിവകൊണ്ടും ശക്തിയാൽ ഉന്മാദം കൊണ്ടുമാണ്,
തമധര്മേണ സംയുക്തം പിതാ ഭയ്യാരുണോ ഽത്യജത്
അധർമത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടതുകൊണ്ട് ഭയ്യാരുണി എന്ന പിതാവ് അവനെ ഉപേക്ഷിച്ചു.
പിതരം സോ ഽബ്രവീദേകഃ ക്വ ഗച്ഛാമീതി വൈ മുഹുഃ
അവൻ പിതാവിനോട് വീണ്ടും വീണ്ടും 'ഞാൻ എവിടേക്ക് പോകണം?' എന്ന് ചോദിച്ചു.
നാഹം പുത്രേണ പുത്രാര്ഥീ ത്വയാദ്യ കുലപാംസന
'നിന്റെ വഴി ഞാൻ പുത്രനായി ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; നീ വംശത്തെ കളങ്കം, ഇന്നുമുതൽ ഞാൻ നിന്റെ പിതാവുമല്ല.'
ന ചൈനം വാരയാമാസ വസിഷ്ഠോ ഭഗവാനൃഷിഃ
പുണ്യശ്ലോകനായ വസിഷ്ഠമുനിയും അവനെ തടയാൻ ശ്രമിച്ചില്ല.
പിത്രാ ത്യക്തോ ഽവസദ്ധീരഃ പിതാ ചാസ്യ വനം യയൌ
അചഞ്ചലനായവൻ പിതാവാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു അവിടെ തന്നെ തുടർന്നു, പിതാവ് കാട്ടിലേക്ക് പോയി.
സമാ ദ്വാദശ സംപൂര്മാസ്തേനാധര്മേണ വൈ തദാ
അപ്പോഴത്തെ അത്യായാസം പന്ത്രണ്ട് വർഷം മുഴുവൻ അവൻ സഹിച്ചു.
സംന്യസ്യ സാഗരാനൂപേ ചചാര വിപുലം തപഃ
എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, സമുദ്രത്തിൻറെ തീരത്ത് കഠിനമായ തപസ്സ് നടത്തി.
ശിഷ്ടാനാം ഭരണാര്ഥായ വ്യക്രീണാദ്ഗോശതേന വൈ
അവനിൽ ആശ്രയിച്ചവരെ പോഷിപ്പിക്കാൻ, നൂറ് പശുക്കൾ വിറ്റു.
മഹര്ഷിപുത്രം ധര്മാത്മാ മോക്ഷയാമാസ സുവ്രതഃ
ധർമ്മനിഷ്ഠനായ സുവ്രതൻ മഹർഷിയുടെ മകനെ മോചിപ്പിച്ചു.
വിശ്വാമിത്രസ്യ തുഷ്ട്യര്ഥമനുകംപാര്ഥമേവ ച
വിശ്വാമിത്രനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാനും, കരുണകൊണ്ട് കൂടിയും അങ്ങനെ ചെയ്തു.
മഹര്ഷിഃ കൌശികസ്താത തേന വീരേണ മോക്ഷിതഃ
അങ്ങനെ, ആ വീരൻ മഹർഷിയായ കൗശികനെ മോചിപ്പിച്ചു.
വിശ്വാമിത്രകലത്രം ച ബഭാര വിനയേ സ്ഥിതഃ
ശാന്തിയിലും വിനയത്തിലും ഉറച്ചവൻ, വിശ്വാമിത്രന്റെ ഭാര്യയെ പോഷിച്ചു.
വിശ്വാമിത്രാശ്രമാഭ്യാസേ തന്മാംസമനയത്തതഃ
ശേഷം, ആ മാംസം വിശ്വാമിത്രന്റെ ആശ്രമത്തിന് സമീപം കൊണ്ടുവന്നു.
പിതുര്നിയോഗാദഭജന്നൃപേ തു വനമാസ്ഥിതേ
രാജാവ് കാട്ടിൽ പോയപ്പോൾ, പിതാവിന്റെ കല്പനപ്രകാരം അവൻ സേവനം ചെയ്തു.