ജ്ഞാത്വൈവമേതദാഖ്യാനം നാ വിധിര്ഭക്ഷയേദ്ബുധഃ
ഈ കഥ അറിയുന്ന ജ്ഞാനികൾ അത്തരമൊരു ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്.
ഏതന്മാംസസ്യ മാംസത്വം പ്രവദന്തി മനീഷിണഃ
മാംസത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം ഇതാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
ഇന്ദ്രസ്യ വൃഷഭൂതസ്യ കകുത്സ്ഥോ ജയതേ പുരാ
പുരാതനകാലത്ത് വൃഷഭമായ ഇന്ദ്രനിൽ നിന്ന് കകുത്ഥൻ ജനിച്ചു.
അനേനാസ്തു കകുത്സ്ഥസ്യ പൃഥുശ്ചാനേന സ സ്മൃതഃ
അവനാൽ കകുത്ഥനും, അവനാൽ പൃഥുവും പ്രശസ്തനായി.
അന്ധ്രാത്തു യുവനാശ്വസ്തു ശാവസ്തസ്തസ്യ ചാത്മജഃ
ആന്ധ്രനിൽ നിന്ന് യുവനാശ്വനും, അവന്റെ മകനായി ശാവസ്തനും ജനിച്ചു.
ശ്രാവസ്തസ്യ തു ദായാദോ ബൃഹദശ്വോ മഹായശാഃ
ശ്രാവസ്തന്റെ വംശാവലി ബൃഹദശ്വൻ എന്ന മഹാപ്രശസ്തനായിരുന്നു.
യസ്തു ധുന്ധുവധാദ്രാജാ ധുന്ധുമാരത്വമാഗതഃ
ധുന്ധുവിനെ സംഹരിച്ച രാജാവിന് ശേഷം 'ധുന്ധുമാരൻ' എന്ന പേര് ലഭിച്ചു.
യദര്ഥം കുവലാശ്വസ്യ ധുന്ധുമാരത്വമാഗതമ്
കുവലാശ്വന് 'ധുന്ധുമാരൻ' എന്ന പേര് ലഭിച്ചത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?
സര്വേ വിദ്യാസു നിഷ്ണാതാ ബലവന്തോ ദുരാസദാഃ
അവരൊക്കെയും എല്ലാ വിദ്യകളിലും പ്രാവീണ്യം നേടിയവരും, ശക്തശാലികളും, ജയിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളവരുമായിരുന്നു.
കുവലാശ്വം മഹാവീര്യം ശൂരമുത്തമധാര്മികമ്
കുവലാശ്വൻ അതിവീര്യശാലിയും ധൈര്യവാനുമായും ഉത്തമധർമ്മനുമായും ആയിരുന്നു.
പുത്രസംക്രാമിതശ്രീസ്തു വനം രാജാ വിവേശ ഹ
രാജാവ് തന്റെ മഹത്വം മകനിലേക്ക് വിട്ട്, കാടിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
പ്രയാസ്യന്തമുതങ്കസ്തു ബ്രഹ്മര്ഷിഃ പ്രത്യവാരയത്
അവൻ പുറപ്പെടാൻ പോകുമ്പോൾ ബ്രഹ്മർഷിയായ ഉതങ്കൻ അവനെ തടഞ്ഞു.
നിരുദ്വിഗ്നസ്തപസ്ഛര്തും ന ഹി ശക്രോ ഽപി പാര്ഥിവ
രാജാവേ, അവിടെ നിർഭയം തപസ്സ് ചെയ്യാൻ ഇന്ദ്രനും കഴിയില്ല.
സമുദ്രോ വാലുകാപൂര്ണസ്തത്ര തിഷ്ഠതി ഭൂപതേ
അവിടെ, ഭൂമിയുടെ അധിപനേ, മണലാൽ നിറഞ്ഞ ഒരു സമുദ്രം നിലകൊള്ളുന്നു.
അന്തര്ഭൂമിഗതസ്തത്ര വാലുകാന്തര്ഹിതോ മഹാന്
അവിടെ, ഭൂമിയുടെ അകത്തും മണലിനടിയിലും ഒരു മഹാനായ ജീവൻ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ശേതേ ലോകവിനാശായ തപ ആസ്ഥായ ദാരുണമ്
ലോകങ്ങൾ നശിപ്പിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് ഭയങ്കരമായ തപസ്സ് ചെയ്ത് അവൻ അവിടെ കിടക്കുന്നു.
യദാ തദാ മഹീ തത്ര ചലതി സ്മ സകാനനാ
അത് സംഭവിക്കുമ്പോഴെല്ലാം അവിടത്തെ ഭൂമി കാടുകളോടുകൂടി വിറയാറായിരുന്നു.
ആദിത്യപഥമാവൃത്യ സപ്താഹം ഭൂമികംപനമ്
സൂര്യന്റെ പാത തടഞ്ഞ്, ഏഴ് ദിവസം ഭൂമി വിറച്ചു നിന്നു.
തേന രാജന്ന ശക്നോമി തസ്മിന്സ്ഥാതും സ്വ ആശ്രമേ
ഇതിനാൽ, രാജാവേ, എനിക്ക് എന്റെ ആശ്രമത്തിൽ തന്നെ തുടരാൻ കഴിയുന്നില്ല.
തേജസ്തേ സുമഹദ്വിഷ്മുസ്തേജസാപ്യായയിഷ്യതി
അവന്റെ ശക്തി അത്യന്തം വലുതാണ്, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനേ; തപസ്സ് കൊണ്ട് അവൻ ശക്തി വർദ്ധിപ്പിക്കും.
ത്വം ഹി തസ്യ വധാര്ഥായ സമര്ഥഃ പൃഥിവീപതേ
ഭൂമിയുടെ അധിപനേ, അവനെ സംഹരിക്കാൻ നീ മാത്രമാണ് യോഗ്യൻ.
ന ഹി ധുന്ധുര്മഹാവീര്യസ്തേജസാല്പേന ശാക്യതേ
മഹാശക്തിയുള്ള ധുന്ധുവിനെ ചെറിയ ശക്തിയാൽ കീഴടക്കാൻ കഴിയില്ല.
വീര്യം ഹി സുമഹത്തസ്യ ദേവൈരപി ദുരാസദമ്
അവന്റെ വീര്യം അത്യന്തം വലുതാണ്; ദേവന്മാർക്കു പോലും അതിനെ നേരിടാൻ പ്രയാസമാണ്.
കുവലാശ്വം തു തം പ്രാദാത്തസ്മിന് ധുന്ധുനിവാരണേ
ധുന്ധുവിനെ സംഹരിക്കാൻ കുവലാശ്വനെ തന്നു.
ഭവിഷ്യതി ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ ധുന്ധുമാരോ ന സംശയഃ
ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ധുന്ധുമാരൻ ജനിക്കും എന്നതിൽ സംശയം ഇല്ല.
ജഗാമ സ വനായൈവ തപസേ ശംസിതവ്രതഃ
അവൻ ഉറച്ച വ്രതത്തിൽ ഉറപ്പോടെ കാടിലേക്ക് തപസ്സിനായി പോയി.
സഹക്രൈരേകവിംശത്യാ പുത്രാണാം സഹ പാര്ഥിവഃ
അവൻ ഇരുപത്തൊന്ന് പുത്രന്മാരോടൊപ്പം രാജാവായി പുറപ്പെട്ടു.
തമാവിശത്തതോ വിഷ്ണുര്ഭഗവാന്സ്വേന തേജസാ
അപ്പോൾ മഹാത്മാവായ വിഷ്ണു തന്റെ തേജസ്സോടെ അവനിൽ പ്രവേശിച്ചു.
തസ്മിന്പ്രയാതേ ദുര്ധര്ഷേ ദിവി ശബ്ദോ മഹാനഭൂത്
അവൻ, ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവൻ, പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ ആകാശത്ത് വലിയ ശബ്ദം ഉയർന്നു.
ദിവ്യൈഃ പുഷ്പൈശ്ച തം ദേവാഃ സംമതാത്സമവാകിരന്
ദേവന്മാർ ദിവ്യപുഷ്പങ്ങൾ കൊണ്ട് സന്തോഷത്തോടെ അവനെ മൂടി.