മൃഗാന്സഹസ്രകാന്ഹത്വാ പരിശ്രാന്തശ്ച വീര്യവാന്
വീര്യശാലിയായ അവൻ ആയിരം മൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടി ക്ഷീണിച്ചു.
ആഗതേ ഹി വികുക്ഷൈ തു സമാംസേ മഹസൈനികേ
വലിയ സൈനികനായ വികുക്ഷി മാംസം കൊണ്ടു തിരിച്ചുവന്നപ്പോൾ,
തഥേതി ചോദിതോ രാജ്ഞാ വിധിവത്തദുപസ്ഥിതമ്
രാജാവ് പറഞ്ഞതുപോലെ, അവൻ ആ മാംസം വിധിപരമായി സമർപ്പിച്ചു.
അനേനോപഹതം മാംസം പുത്രേണ തവ പാര്ഥിവ
രാജാവേ, നിങ്ങളുടെ മകനാൽ ഈ മാംസം അശുദ്ധമായിരിക്കുന്നു.
ശശോ ദുരാത്മനാ പൂര്വമമനാ ഭക്ഷിതോ ഽനഘ
പാപബുദ്ധിയുള്ളവൻ മുമ്പ് ഒരു മുയലിനെ തിന്നിരുന്നു, പാപരഹിതനേ.
ഇക്ഷ്വാകുസ്തു തതഃ ക്രുദ്ധോ വികുക്ഷിമിദമബ്രവീത്
അതിനുശേഷം ഇക്ഷ്വാകു കോപത്തോടെ വികുക്ഷിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
ശശം ഭക്ഷയസേ ഽരണ്യേ നിര്ഘൃണഃ പൂര്വമദ്യ തു
നിഷ്ഠുരനായ നീ ഇന്നലെ കാട്ടിൽ ആദ്യം മുയലിനെ തിന്നു.
ഏവമിക്ഷ്വാകുണാ ത്യക്തോ വസിഷ്ഠവചനാത്സുതഃ
ഇങ്ങനെ വസിഷ്ഠന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം ഇക്ഷ്വാകു മകനെ ഉപേക്ഷിച്ചു.
പ്രാപ്തഃ പരഗധര്മാത്മാ സ ചായോധ്യാധിപോ ഽഭവത്
അവൻ ശത്രുക്കളുടെ ഗുണം ഉൾക്കൊണ്ടവനായി അയോധ്യയുടെ രാജാവായി.
തതസ്തേനൈനസാ പൂര്ണോ രാജ്യാവസ്ഥോ മഹീപതിഃ
അങ്ങനെ ആ പാപം നിറഞ്ഞ രാജാവ് രാജ്യത്തിൽ തുടര്ന്നു.
ജ്ഞാത്വൈവമേതദാഖ്യാനം നാ വിധിര്ഭക്ഷയേദ്ബുധഃ
ഈ കഥ അറിയുന്ന ജ്ഞാനികൾ അത്തരമൊരു ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്.
ഏതന്മാംസസ്യ മാംസത്വം പ്രവദന്തി മനീഷിണഃ
മാംസത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം ഇതാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
ഇന്ദ്രസ്യ വൃഷഭൂതസ്യ കകുത്സ്ഥോ ജയതേ പുരാ
പുരാതനകാലത്ത് വൃഷഭമായ ഇന്ദ്രനിൽ നിന്ന് കകുത്ഥൻ ജനിച്ചു.
അനേനാസ്തു കകുത്സ്ഥസ്യ പൃഥുശ്ചാനേന സ സ്മൃതഃ
അവനാൽ കകുത്ഥനും, അവനാൽ പൃഥുവും പ്രശസ്തനായി.
അന്ധ്രാത്തു യുവനാശ്വസ്തു ശാവസ്തസ്തസ്യ ചാത്മജഃ
ആന്ധ്രനിൽ നിന്ന് യുവനാശ്വനും, അവന്റെ മകനായി ശാവസ്തനും ജനിച്ചു.
ശ്രാവസ്തസ്യ തു ദായാദോ ബൃഹദശ്വോ മഹായശാഃ
ശ്രാവസ്തന്റെ വംശാവലി ബൃഹദശ്വൻ എന്ന മഹാപ്രശസ്തനായിരുന്നു.
യസ്തു ധുന്ധുവധാദ്രാജാ ധുന്ധുമാരത്വമാഗതഃ
ധുന്ധുവിനെ സംഹരിച്ച രാജാവിന് ശേഷം 'ധുന്ധുമാരൻ' എന്ന പേര് ലഭിച്ചു.
യദര്ഥം കുവലാശ്വസ്യ ധുന്ധുമാരത്വമാഗതമ്
കുവലാശ്വന് 'ധുന്ധുമാരൻ' എന്ന പേര് ലഭിച്ചത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?
സര്വേ വിദ്യാസു നിഷ്ണാതാ ബലവന്തോ ദുരാസദാഃ
അവരൊക്കെയും എല്ലാ വിദ്യകളിലും പ്രാവീണ്യം നേടിയവരും, ശക്തശാലികളും, ജയിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളവരുമായിരുന്നു.
കുവലാശ്വം മഹാവീര്യം ശൂരമുത്തമധാര്മികമ്
കുവലാശ്വൻ അതിവീര്യശാലിയും ധൈര്യവാനുമായും ഉത്തമധർമ്മനുമായും ആയിരുന്നു.
പുത്രസംക്രാമിതശ്രീസ്തു വനം രാജാ വിവേശ ഹ
രാജാവ് തന്റെ മഹത്വം മകനിലേക്ക് വിട്ട്, കാടിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
പ്രയാസ്യന്തമുതങ്കസ്തു ബ്രഹ്മര്ഷിഃ പ്രത്യവാരയത്
അവൻ പുറപ്പെടാൻ പോകുമ്പോൾ ബ്രഹ്മർഷിയായ ഉതങ്കൻ അവനെ തടഞ്ഞു.
നിരുദ്വിഗ്നസ്തപസ്ഛര്തും ന ഹി ശക്രോ ഽപി പാര്ഥിവ
രാജാവേ, അവിടെ നിർഭയം തപസ്സ് ചെയ്യാൻ ഇന്ദ്രനും കഴിയില്ല.
സമുദ്രോ വാലുകാപൂര്ണസ്തത്ര തിഷ്ഠതി ഭൂപതേ
അവിടെ, ഭൂമിയുടെ അധിപനേ, മണലാൽ നിറഞ്ഞ ഒരു സമുദ്രം നിലകൊള്ളുന്നു.
അന്തര്ഭൂമിഗതസ്തത്ര വാലുകാന്തര്ഹിതോ മഹാന്
അവിടെ, ഭൂമിയുടെ അകത്തും മണലിനടിയിലും ഒരു മഹാനായ ജീവൻ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ശേതേ ലോകവിനാശായ തപ ആസ്ഥായ ദാരുണമ്
ലോകങ്ങൾ നശിപ്പിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് ഭയങ്കരമായ തപസ്സ് ചെയ്ത് അവൻ അവിടെ കിടക്കുന്നു.
യദാ തദാ മഹീ തത്ര ചലതി സ്മ സകാനനാ
അത് സംഭവിക്കുമ്പോഴെല്ലാം അവിടത്തെ ഭൂമി കാടുകളോടുകൂടി വിറയാറായിരുന്നു.
ആദിത്യപഥമാവൃത്യ സപ്താഹം ഭൂമികംപനമ്
സൂര്യന്റെ പാത തടഞ്ഞ്, ഏഴ് ദിവസം ഭൂമി വിറച്ചു നിന്നു.
തേന രാജന്ന ശക്നോമി തസ്മിന്സ്ഥാതും സ്വ ആശ്രമേ
ഇതിനാൽ, രാജാവേ, എനിക്ക് എന്റെ ആശ്രമത്തിൽ തന്നെ തുടരാൻ കഴിയുന്നില്ല.
തേജസ്തേ സുമഹദ്വിഷ്മുസ്തേജസാപ്യായയിഷ്യതി
അവന്റെ ശക്തി അത്യന്തം വലുതാണ്, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനേ; തപസ്സ് കൊണ്ട് അവൻ ശക്തി വർദ്ധിപ്പിക്കും.