ത്രയോവിംശതിശീതിസ്തു വിജ്ഞാതപവദൈവതമ്
ഇരുപത്തിമൂന്ന് തണുത്തവയാണെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു, അവ ദൈവികമാണെന്ന് പറയുന്നു.
തയോര്വിഭാഗോ ദേവാനാം ലാവണ്യേ മാര്ഗസംസ്ഥിതഃ
ദേവന്മാരിൽ അവയുടെ വ്യത്യാസം സൗന്ദര്യത്തിന്റെ മാർഗത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
വിപര്യയഃ സംവര്ത്തോ ച സപ്തസ്വരപദക്രമമ്
വിപരീതവും ലയവും ഏഴു സ്വരങ്ങളുടെ ക്രമത്തിൽ സംഭവിക്കുന്നു.
പഞ്ചമംമധ്യമഞ്ചൈവധൈവതം തു നിഷാദതഃ
പഞ്ചമവും മധ്യവും, ധൈവതവും നിഷാദത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദയിക്കുന്നത്.
ദ്വേവ്ദ്യപരതുകിംവിദ്യാദ്ദ്വയമുഷ്ണന്തികസ്യതു
രണ്ട് മറ്റൊന്നിലേക്കും, രണ്ട് ഉഷ്ണങ്ങളിലേക്കുമാണ് ചേർക്കേണ്ടത് എന്നു അറിയണം.
പദസ്യാത്യയരൂപന്തുസപ്തരൂപന്തുകൌശികീമ്
പദത്തിന്റെ അത്യന്തരൂപങ്ങൾ ഏഴും, കൂടാതെ കൗശികിയും ഉണ്ട്.
ഏഷചൈവക്രമോദ്ദിഷ്ടോമധ്യമാംശസ്യ മധ്യമഃ
ഈ ക്രമം മധ്യമത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്തിന് നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
തതഃ സപ്തസ്വരങ്കാര്യംസപ്തരൂപഞ്ചകൌശികീ
അതിനു ശേഷം, ഏഴു സ്വരങ്ങളുടെ അലങ്കാരമാണ് അഞ്ചു രൂപങ്ങളുള്ള കൗശികി.
ദ്വിതീയാമാസമാത്രാണാഭിഃ സര്വാഃ പ്രതിഷ്ഠിതാഃ
രണ്ടാമത്തെയും സമമായ അളവുകളാലാണ് ഇവയെല്ലാം സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നത്.
തഥാഹതാനോപിഡകേയത്രമായാംനിവര്ത്തതേ
അതുപോലെ, അടിച്ചവയെയും മായയാൽ എല്ലായിടത്തും മോചിപ്പിക്കുന്നു.
സംഖ്യാപനോപഹൂതാംവൈതത്രപാനമിതി സ്മൃതമ്
ഇത് സംഖ്യാപനം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന പാനം ആണെന്ന് പറയുന്നു.
പൂര്വമഷ്ഠതീടതീ നദ്വിതീയം ചാപരാന്തികൈഃ
ആദ്യം അഷ്ടതീടതീ എന്ന നദിയാണ്, രണ്ടാമത്തേത് അന്ത്യഭാഗങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്നവരുടേതാണ്.
ചതുര്ഥമുത്തരം ചൈവമദ്രവത്പാവമദ്രകൌ
നാലാമത്തേത് വടക്കുഭാഗത്താണ്; അങ്ങനെ ഉരുകാത്തതും ശുദ്ധമായതും കാണപ്പെട്ടുവെന്ന് പറയുന്നു.
സര്വമേവാനുയോഗം തു ദ്വിതീയം ബുദ്ധിമിഷ്യതേ
എല്ലാ അന്വേഷങ്ങളിലും രണ്ടാമത്തേത് ബുദ്ധിയാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
ഏകത്വം മുനുയോഗസ്യ ദ്വയോര്യദ്യദ്ദ്വിജോത്തമ
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, രണ്ടു കാര്യങ്ങളിലും മുനിയോഗത്തിന്റെ ഏകത്വം ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു.
തിസൃണാം ചൈവ വൃത്തീനാം വൃത്തൌ വൃത്തേ ച ദക്ഷിണഃ
മൂന്നു പ്രവൃത്തികളിൽ, പ്രവൃത്തിയിലും വൃത്തത്തിലും വലത്തുഭാഗം സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.
കസ്യനാസുതരാചൈവ സ്വരശാഖാ പ്രകീര്ത്തിതാ
ഏതൊന്നിനും താഴ്ന്നതല്ലാത്ത സ്വരശാഖയെ അങ്ങനെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഇതി ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡേ മഹാപുരാണേ വായുപ്രോക്തേ മധ്യമഭാഗേ തൃതീയ ഉപോദ്ധാതപാദേ ഭാര്ഗവചരിതേ ഗാന്ധര്വലക്ഷണം നാമ ദ്വിഷഷ്ടിതമോ ഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ മഹാപുരാണമായ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിൽ, വായു പറഞ്ഞ മധ്യഭാഗത്തിലെ മൂന്നാം ഉപോധാതപാദത്തിൽ ഭാർഗവചരിതത്തിൽ ഗന്ധർവലക്ഷണം എന്ന പേരിലുള്ള അറുപത്തിരണ്ടാമത്തെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
ത്ദൃതാ പുണ്യജനൈഃ സര്വാ രാക്ഷസൈഃ സാകുശസ്ഥലീ
അങ്ങനെ എല്ലാ പുണ്യജനങ്ങളും, രാക്ഷസന്മാരും, കുശസ്ഥലിയും അവിടെ സ്ഥാപിതമായി.
നിബധ്യമാനം നാരാചൈര്വിദിശഃ പ്രാദ്രവദ്ഭയാത്
അമ്പുകൾകൊണ്ട് ബന്ധിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ദിക്കുകൾ ഭയത്താൽ ഓടിപ്പോയി.
അന്വവായസ്തു സുമഹാംസ്തത്ര തത്ര ദ്വിജോത്തമാഃ
അവിടെ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, വലിയൊരു വംശം തുടർന്നു.
ധൃഷ്ടസ്യ ധര്ഷ്ടികം സര്വം രണധൃഷ്ടം ബഭൂവ ഹ
ധൃഷ്ടന്റെ ധർഷ്ടികരായ എല്ലാവരും യുദ്ധത്തിൽ ധൈര്യശാലികളായി.
നഭഗസ്യ ച ദായാദോ നാഭാദോ നാമ വീര്യവാന്
നഭഗന്റെ വംശാവലി ആയിരുന്നത് വീര്യശാലിയായ നാഭദനായിരുന്നു.
പൃഷദശ്വോ വിരൂപസ്യ തസ്യ പുത്രോ രഥീതരഃ
വിരൂപന്റെ മകനായിരുന്ന പൃഷദശ്വൻ, അവന്റെ മകൻ രഥീതരൻ.
രഥീതരാണാം പ്രവരാഃ ക്ഷേത്രോപേതാ ദ്വിജാതയഃ
രഥീതരന്മാരിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവർ കൃഷിഭൂമിയുള്ള ദ്വിജവർഗ്ഗങ്ങൾ ആയിരുന്നു.
തസ്യ പുത്രശതം ത്വാസീദിക്ഷ്വാകോര്ഭൂരിദക്ഷിമമ്
അവനു നൂറു മക്കളുണ്ടായിരുന്നു; ഇക്ഷ്വാകുവിന് ഭൂരിദക്ഷിണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ശകുനിപ്രമുഖാസ്തസ്യ പുത്രാഃ പഞ്ചാശതസ്തു തേ
അവരുടെ മക്കളിൽ അമ്പതുപേർ ശകുനിയുടെ നേതൃത്വത്തിലായിരുന്നു.
ചത്വാരിംശത്തഥാഷ്ടൌ ച ദക്ഷിണസ്യാം തു വൈ ദിശി
മറ്റു നാല്പത്തിയെട്ടുപേർ ദക്ഷിണ ദിക്കിലായിരുന്നു.
ഇക്ഷ്വാകുസ്തു വികുക്ഷിം വൈ അഷ്ടകായാമഥാ ദിശത്
ഇക്ഷ്വാകു പിന്നീട് വികുക്ഷിയെ അഷ്ടകർക്കു നൽകി.
ശ്രാദ്ധം മമ തു കര്ത്തവ്യമഷ്ടകാനാം ന സംശയഃ
അഷ്ടകർക്ക് വേണ്ടി ഞാൻ തന്നെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യേണ്ടതാണെന്ന് സംശയം ഇല്ല.