നഗ്നിം ച പൌഷാ വൈ ദേവ ദൃഷ്ട്വാ കാഞ്ച യഥാക്രമഃ
നഗ്നി, പൗഷ, കാഞ്ച എന്നിവയും യഥാക്രമം അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
ഉത്തരം മന്ദ്രാ രജനീ തഥാ വാചോന്നരായതാഃ
ഉത്തരഭാഗത്തെ മന്ദ്രം, രാജനി, ഉണ്ണരായതം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
ഗാന്ധാരഗ്രാമികാ ശ്യാമാ കീര്തിമാനാ നിബോധത
ഗാന്ധാര, ഗ്രാമിക, ശ്യാമ എന്നിങ്ങനെയുള്ള പ്രശസ്തമായ സ്വരങ്ങൾ കൂടി പഠിക്കണം.
യവരാതസൂയസ്തു ഷഷ്ഠവത്തു സുവര്മകമ്
യവരാതസൂയ ആറാമത്തേതാണ്, അതുപോലെ സുവർമകവും ഉണ്ട്.
നാഗയക്ഷാശ്രയം വിദ്വാന് തദ്ഗോത്തരതഥൈവ ച
പണ്ഡിതന്മാർ നാഗ, യക്ഷ എന്നിവയും അവയ്ക്ക് ശേഷം വരുന്ന സ്വരങ്ങളും അറിയുന്നു.
സൂര്യകാന്തധരേണ്യൈവ സംതകോകിലവിശ്രുതഃ
സൂര്യകാന്തം, ധരേണ്യം, പ്രശസ്തമായ സന്തകോകിലം എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു.
സാവിത്രമര്ധസാവിത്രം സര്വതോഭദ്രമേവ ച
സാവിത്രം, അരധ സാവിത്രം, സർവതോഭദ്രം എന്നിവയും.
അലംബുഷേസേഷ്ടമഥോ വിഷ്ണുവൈണവരാവുഭൌ
അലമ്പുഷം പ്രധാനമായതും, വിഷ്ണുവും വൈണവനും രണ്ടും.
ഹതോത്സൃഷ്ടോ വിജാനീത സ്കന്ധം തു പ്രിയമേവ ച
നശിപ്പിച്ചിട്ട് വിട്ടുകളയുമ്പോൾ സ്കന്ധം അത്യന്തം പ്രിയമാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
അലംബുസേഷ്ടസ്യ തഥാ നാരദപ്രിയ ഏവ ച
അലമ്പുഷം പ്രധാനമായതുപോലെ തന്നെ, നാരദന് പ്രിയവുമാണ്.
വികലോപനീതവിനതാശ്രീരാഖ്യോ ഭാര്ഗവപ്രിയഃ
വികലോപം, വിനയത്തോടെ ഉണർത്തപ്പെട്ട ശ്രീരാഖ എന്നത് ഭാർഗവന് പ്രിയമാണ്.
സസൌവീരാം സുസോവീരാ ബ്രഹ്മണോ ഹ്യപഗീയതേ
സസൗവീരയും സുസൗവീരയും ബ്രഹ്മാവിനെ പാടിപ്പുകഴ്ത്തുന്നു.
ഹരിദേശസമുത്പന്നാ ഹരിണസ്യാവ്യജായത
ഹരിദേശത്ത് ജനിച്ചത്, ഹരിയാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്.
കരോപനീതാ വിവൃതാവനുദ്രിഃ സ്വരമണ്ഡലേ
കൈകൊണ്ട് ഉണർത്തി, വെളിപ്പെടുത്തി, തടസ്സമില്ലാതെ സ്വരലോകത്ത്.
മനുദേശാഃ സമുത്പന്നാ മൂര്ച്ഛനാശുദ്ധമാത്മനാ
മനുവിന്റെ ദേശങ്ങൾ ഉണർന്നു, മൂർച്ചനയോടെ, സ്വഭാവത്തിൽ ശുദ്ധമായത്.
സാവശ്രമസമാദ്യുമ്നാ അനേകാപൌരുഷാനഖാന്
ഒരുപോലെ ആശ്രമവും സമം ധൈര്യവും, അനേകം മനുഷ്യഗുണങ്ങളും മറ്റും ഉള്ളവ.
താനി ഉത്തര മദ്രാംസപദ്ഗദൈവതകം വിദുഃ
അവയെ ഉത്തരം മദ്രം, പത്ഗദൈവതം എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു.
തമോദുത്തരമൈദ്രോയദേവതാസ്യാദ്രുവേന ച
തമോദുത്തരം, മൈദ്രോയ ദൈവം, സ്യാദ്രു എന്നിവയും.
സ്യാദിജമൂര്ഛനാഹ്യേച പിതരഃ ശ്രാദ്ധദേവതാഃ
മൂർച്ചനയുടെ ഉദ്ഭവം പിതൃകൾ, അഥവാ ശ്രാദ്ധദേവതകൾ തന്നെയാണ്.
ഉപൈതി തസ്മാന്നജാനീ യാച്ഛുദ്ധയച്ഛികരാസഭാ
അത് സമീപിക്കുന്നു, എന്നാൽ ആരും അറിയുന്നില്ല; ശുദ്ധരും, കൂർമുറ്റ ശബ്ദമുള്ളവരും, കഴുതയെപ്പോലെയുള്ളവരും.
പക്ഷിണാം മൂര്ഛനാഃ ശ്രുത്വാ പക്ഷോകാ മൂര്ഛനാഃ സ്മൃതാഃ
പക്ഷികളുടെ മൂർച്ചനകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ചിറകുകളുടെ മൂർച്ചനകൾ എന്നും ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
നാനാസാധാരമശ്ചൈവവഡവാത്രിവിദസ്തഥാ
നാനാവിധ അടിസ്ഥാനങ്ങൾ ഉണ്ട്; വഡവയും ത്രിവിദയും അതുപോലെ.
ഇതി ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡേ മഹാപുരാണേ വായുപ്രോക്തേ മധ്യമാഭാഗേ തൃതീയ ഉപോദ്ധാതപാദേ ഗാന്ധര്വമൂര്ഛനാലക്ഷണവര്ണനം നാമൈകഷഷ്ടിതമോ ഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ മഹാപുരാണമായ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിൽ, വായു പറഞ്ഞ മദ്ധ്യഭാഗത്തിലെ മൂന്നാം ഉപോധാതത്തിൽ, ഗാന്ധർവമൂർച്ചനയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ വിവരിക്കുന്ന അറുപത്തൊന്നാം അധ്യായം.
വിഖ്യാതാന്വൈ അലങ്കാരാംസ്തന്മേ നിഗദതഃ ശ്രുണു
പ്രസിദ്ധമായ അലങ്കാരങ്ങൾ, ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.
സംസ്ഥാ നയോഗൈശ്ച തഥാ സദാ നാഢ്യാദ്യവേക്ഷയാ
ക്രമീകരണം എന്നും രചനാവിധികളും നാഡി മുതലായവയുടെ പരിശോധയും കൊണ്ടാണ് നിർണയിക്കുന്നത്.
പദാനി ഗീതകസ്യാഹുഃ പുരസ്താത്പൃഷ്ഠതോ ഽഥ വാ
ഗീതത്തിന്റെ ഘടകങ്ങൾ മുൻപിലും പിന്നിലും അല്ലെങ്കിൽ വേറെവിടെയും വെക്കാമെന്നു പറയുന്നു.
ഏതേഷു ത്രിഷു സ്ഥാനേഷു പ്രവൃത്തോ വിധിരുത്തമഃ
ഈ മൂന്ന് സ്ഥാനങ്ങളിൽ ഉത്തമമായ രീതിയാണ് സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്നത്.
വികല്പമഷ്ടധാ ചൈവ ദേവാഃ ഷോഡശധാ വിദുഃ
ദേവന്മാർ വ്യത്യാസം എട്ടുവിധത്തിലും പതിനാറുവിധത്തിലും അറിയുന്നു.
ആരോഹണം ചതുര്ഥം തു വര്ണം വര്മവിദോ വിദുഃ
സംഗീതത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ നാലാമത്തെ ആരോഹണത്തെ ഒരു സ്വരമായി അറിയുന്നു.
അവരോഹണവര്ണാനാമവരോഹം വിനിര്ദിശേത്
അവരോഹണസ്വരങ്ങളിൽ അവരോഹണം വ്യക്തമാക്കണം.