യഃസര്വേഷാം വിമാനാനി ദേവതാനാം ചകാര ഹ
അവൻ ദേവന്മാരുടെ എല്ലാ ആകാശരഥങ്ങളും നിർമ്മിച്ചു.
പ്രഹ്രാദീ വിശ്രുതാ തസ്യ പത്നീ ത്വഷ്ടുര്വിരോചനാ
പ്രഹ്ലാദി എന്ന പ്രശസ്തയായവൾ ത്വഷ്ടാവിന്റെ ഭാര്യയും, അവളെ വിരോചനയെന്നും വിളിക്കുന്നു.
ദേവാചാര്യസ്യ മഹതോ വിശ്വരൂപസ്യ ധീമതഃ
ദേവന്മാരുടെ മഹാനായ ജ്ഞാനിയും ഗുരുവുമായ വിശ്വരൂപന്റെ
സുരേണുരിതി വിഖ്യാതാ സ്വസാ തസ്യ യവീയസീ
അവന്റെ ഇളയ സഹോദരി സുരേണു എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
പ്രാസൂത സാ മഹാഭാഗം മനും ജ്യേഷ്ഠം വിവസ്വതഃ
അവൾ മഹാഭാഗ്യശാലിയായ വിവസ്വാന്റെ മൂത്ത പുത്രനായ മനുവിനെ പ്രസവിച്ചു.
സാ തു ഗത്വാ കുരൂന്ദേവീ വഡവാ രൂപധാരിണീ
ആ ദേവി കുതിരയുടെ രൂപം എടുത്ത് കുരുക്കളിലേക്കു പോയി.
പ്രാസൂത സാ മഹാഭാഗ ത്വന്തരിക്ഷേ ഽശ്വിനൌ കില
അവിടെ ആ മഹാഭാഗ്യശാലി ആകാശത്തിൽ അശ്വിനികളെ പ്രസവിച്ചു.
കസ്മാന്മാര്ത്തണ്ഡ ഇത്യേഷ വിവസ്വാനുദിതോ ബുധൈഃ
വിവസ്വാൻ ഉദയിക്കാതിരിക്കുമ്പോൾ, ജ്ഞാനികൾ അവനെ മാർത്താണ്ഡൻ എന്നു വിളിക്കുന്നതെന്തുകൊണ്ടാണ്?
ഏതദ്വേദിതുമിച്ഛാമോ സര്വം നോ ബ്രൂഹി പൃച്ഛതാമ്
ഇതൊക്കെയും ഞങ്ങൾ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ദയവായി എല്ലാം വിശദമായി പറയൂ.
ഗര്ഭവധം ഭ്രാന്തഃ കശ്യപോ വിദ്രുതോ ഭവേത്
ഗർഭഹത്യ ചെയ്ത ശേഷം കശ്യപൻ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ അലയുകയായിരുന്നു.
നൈതന്ന്യൂനം ഭവാദണ്ഡം മാര്ത്തണ്ഡസ്ത്വം ഭവാനഘ
ഇത് കുറവല്ല; നീയാണു സൂര്യൻ, പാപരഹിതനായവനേ.
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ നാമാന്വര്ഥമുദാഹരന്
അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, അർത്ഥപ്രകാരം അവൻ ആ നാമം ഉച്ചരിച്ചു.
തസ്മാദ്വിവസ്വാന്മാര്ത്തണ്ഡഃ പുരാണജ്ഞൈര്വിഭാവ്യതേ
അതിനാൽ, പുരാണവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ വിവസ്വാനെ മാര്ത്താണ്ഡൻ എന്നറിയുന്നു.
വിജജ്ഞേ സവിതുര്ഭാര്യാ സംജ്ഞാ പുത്രാംസ്തു ത്രീന്പുനഃ
സവിതാവിന്റെ ഭാര്യയായ സഞ്ജ്ഞാ വീണ്ടും മൂന്നു മക്കളെ പ്രസവിച്ചു.
ശനൈശ്ചരം തഥൈവൈതേ മാര്ത്തണ്ഡസ്യാത്മജാഃ സ്മൃതാഃ
ശനിയും മറ്റുള്ളവരും മാര്ത്താണ്ഡന്റെ പുത്രന്മാരായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
തസ്യ സംജ്ഞാഭവദ്ഭാര്യാ ത്വാഷ്ട്രീ ദേവീ വിവസ്വതഃ
ത്വഷ്ട്രുവിന്റെ മകളായ സഞ്ജ്ഞാ വിവസ്വാന്റെ ഭാര്യയായി.
സാ തു ഭാര്യാ ഭഗവതോ മാര്ത്തണ്ഡസ്യാതിതേജസഃ
അവൾ അതിവിശാലമായ തേജസ്സുള്ള ഭഗവാൻ മാര്ത്താണ്ഡന്റെ ഭാര്യയായിരുന്നു.
അജാനന്കശ്യപഃ സ്നേഹാത് മാര്ത്തണ്ഡ ഇതി ചോച്യതേ
സ്നേഹത്താൽ കശ്യപൻ അവനെ മാര്ത്താണ്ഡൻ എന്നു വിളിച്ചു.
യേനാപി താപയാമാസ ത്രീല്ലോങ്കാന്കശ്യപാത്മജഃ
കശ്യപന്റെ മകനായ അവൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും ചൂടാക്കി.
ദ്വൌ സുതൌ തു മഹാവീര്യൌം കന്യൈകാ വിദിതൈവ ച
അവിടെ മഹാശക്തിയുള്ള രണ്ട് പുത്രന്മാരും പ്രസിദ്ധയായ ഒരു മകളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
തതോ യമോ യമീ ചൈവ യമജൌ സംബഭൂവതുഃ
അതിനുശേഷം യമനും യമിയും, ഇരട്ടകൾ, ജനിച്ചു.
അസഹന്തീ സ്വകാം ഛായാം സവര്ണാം നിര്മമേ പുനഃ
തന്റെ തന്നെ നിഴൽ സഹിക്കാനാവാതെ, അവൾ തുല്യരൂപമുള്ള മറ്റൊന്നിനെ സൃഷ്ടിച്ചു.
പ്രാഞ്ജലിഃ പ്രയതാ ഭൂത്വാ പുനഃ സംജ്ഞാമഭാഷത
കൈകൂപ്പി ഭക്തിയോടെ അവൾ വീണ്ടും സഞ്ജ്ഞയോട് പറഞ്ഞു.
അഹം യാസ്യാപി ഭദ്രം തേ സ്വമേവ ഭവനം പിതുഃ
ഞാൻ എന്റെ അച്ഛന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോകുന്നു; നിനക്കു എല്ലാ ഭദ്രതയും നേരുന്നു.
ഇമൌ ച ബാലകൌ മഹ്യം കന്യാ ച വരവര്ണിനീ
ഈ രണ്ട് ബാലന്മാരും, മനോഹരവർണ്ണമുള്ള ഈ പെൺകുട്ടിയും എന്റെ മക്കളാണ്.
ഇമൌ ച ബാലകൌ മഹ്യം തഥേത്യുക്താ തഥാ ച സാ
ഈ രണ്ട് ബാലന്മാർ എന്റെവരാണ് എന്നു അവൾ പറഞ്ഞു; അതുപോലെയാണ് സംഭവിച്ചത്.
പിതാ താമാഗതാം ദൃഷ്ട്വാ ക്രുദ്ധഃ സംജ്ഞാമഥാബ്രവീത്
അവളെത്തിയതുകണ്ട്, അച്ഛൻ കോപത്തോടെ സഞ്ജ്ഞയോട് പറഞ്ഞു.
അഗമദ്വഡവാ ഭൂത്വാച്ഛാദ്യ രൂപമനിന്ദിതാ
അവൾ കുറ്റമറ്റ രൂപം മറച്ച്, കുതിരയായ് മാറി അവിടെ പോയി.
ദ്വിതീയായാം തു സംജ്ഞായാം സംജ്ഞേയമിതി ചിന്ത്യ താമ്
രണ്ടാമത്തെ ഗർഭത്തിൽ അവളെ സംജ്ഞയെന്നു അറിയണമെന്ന് തീരുമാനിച്ചു.
പൂര്വജസ്യ മനോസ്തുല്യൌ സാദൃശ്യേന തു തൌ പ്രഭൂ
മുന്പ് ജനിച്ച മനുവിനോട് ഇരുവരും രൂപത്തിൽ സമാനരായിരുന്നു, മഹാശക്തന്മാരേ.