ഭക്ഷ്യിത്വാ താവന്യോന്യം വിനാശം സമവാപ്നുതഃ
അവർ തമ്മിൽ തമ്മിൽ ഭക്ഷിച്ച് അവസാനിച്ചു.
സ്മൃതാ ഹിംസാ കലേര്ഭാര്യാ ശ്രേഷ്ഠാ യാ നികൃതസ്മൃതിഃ
കലിയുടെ ഭാര്യയെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന ഹിംസയാണ് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠയും വഞ്ചനാപരമായ സ്വഭാവമുള്ളതും.
നാകേ വിഘ്നശ്ച വിഖ്യാതോ ഭദ്രമോവിധമസ്തഥാ
സ്വർഗത്തിൽ വിഘ്നനും ഭദ്രമോവിധമനും മറ്റു ചിലരും പ്രശസ്തരാണ്.
ഭദ്രമശ്ചൈകഹസ്തോ ഽഭൂദ്വിധമശ്ചൈകപാത്സ്മൃതഃ
ഭദ്രമസ് ഒരുകൈയുള്ളവനായിരുന്നു; വിദമന് ഒരുകാൽ മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളു എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
രേവതീ വിധമസ്യാപി തയോഃ പുത്രാഃ സഹസ്രശഃ
വിദമന്റ ഭാര്യ രേവതിയായിരുന്നു; അവർക്കു ആയിരക്കണക്കിന് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു.
രാക്ഷസാസ്തു മഹാവീര്യാഃ സംധ്യാദ്വയവിചാരിമഃ
രാക്ഷസന്മാർ മഹത്തായ വീര്യശാലികളായി, ഇരുപാടുകൾക്കു ജനിച്ചവരാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
ഗ്രഹസ്തേ രാക്ഷസാഃ സര്വേ ബാലാനാം തു വിശേഷതഃ
ഗ്രഹങ്ങളുടെ കീഴിലാണ് എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരും, പ്രത്യേകിച്ച് കുട്ടികൾക്ക് മേൽ കൂടുതൽ സ്വാധീനം കാണിക്കുന്നു.
ബൃഹസ്പതേര്യാ ഭഗിനീ വരസ്ത്രീ ബ്രഹ്മചാരിണീ
ബൃഹസ്പതിയുടെ സഹോദരി ഒരു ഉത്തമ സ്ത്രീയും ബ്രഹ്മചാരിണിയുമായിരുന്നു.
പ്രഭാസസ്യ തു സാ ഭാര്യാ വസൂനാമഷ്ടമസ്യ ച
അവൾ വസുക്കളിൽ എട്ടാമനായ പ്രഭാസന്റെ ഭാര്യയായി.
ത്വഷ്ടാ വിരാജോ രൂപാണി ധര്മപൌത്ര ഉദാരധീഃ
ധർമ്മപൗത്രനായ വിരാജിന്റെ മകനായ ത്വഷ്ടാവ് രൂപങ്ങളിൽ നിപുണനും ഉന്നതബുദ്ധിയുമായിരുന്നു.
യഃസര്വേഷാം വിമാനാനി ദേവതാനാം ചകാര ഹ
അവൻ ദേവന്മാരുടെ എല്ലാ ആകാശരഥങ്ങളും നിർമ്മിച്ചു.
പ്രഹ്രാദീ വിശ്രുതാ തസ്യ പത്നീ ത്വഷ്ടുര്വിരോചനാ
പ്രഹ്ലാദി എന്ന പ്രശസ്തയായവൾ ത്വഷ്ടാവിന്റെ ഭാര്യയും, അവളെ വിരോചനയെന്നും വിളിക്കുന്നു.
ദേവാചാര്യസ്യ മഹതോ വിശ്വരൂപസ്യ ധീമതഃ
ദേവന്മാരുടെ മഹാനായ ജ്ഞാനിയും ഗുരുവുമായ വിശ്വരൂപന്റെ
സുരേണുരിതി വിഖ്യാതാ സ്വസാ തസ്യ യവീയസീ
അവന്റെ ഇളയ സഹോദരി സുരേണു എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
പ്രാസൂത സാ മഹാഭാഗം മനും ജ്യേഷ്ഠം വിവസ്വതഃ
അവൾ മഹാഭാഗ്യശാലിയായ വിവസ്വാന്റെ മൂത്ത പുത്രനായ മനുവിനെ പ്രസവിച്ചു.
സാ തു ഗത്വാ കുരൂന്ദേവീ വഡവാ രൂപധാരിണീ
ആ ദേവി കുതിരയുടെ രൂപം എടുത്ത് കുരുക്കളിലേക്കു പോയി.
പ്രാസൂത സാ മഹാഭാഗ ത്വന്തരിക്ഷേ ഽശ്വിനൌ കില
അവിടെ ആ മഹാഭാഗ്യശാലി ആകാശത്തിൽ അശ്വിനികളെ പ്രസവിച്ചു.
കസ്മാന്മാര്ത്തണ്ഡ ഇത്യേഷ വിവസ്വാനുദിതോ ബുധൈഃ
വിവസ്വാൻ ഉദയിക്കാതിരിക്കുമ്പോൾ, ജ്ഞാനികൾ അവനെ മാർത്താണ്ഡൻ എന്നു വിളിക്കുന്നതെന്തുകൊണ്ടാണ്?
ഏതദ്വേദിതുമിച്ഛാമോ സര്വം നോ ബ്രൂഹി പൃച്ഛതാമ്
ഇതൊക്കെയും ഞങ്ങൾ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ദയവായി എല്ലാം വിശദമായി പറയൂ.
ഗര്ഭവധം ഭ്രാന്തഃ കശ്യപോ വിദ്രുതോ ഭവേത്
ഗർഭഹത്യ ചെയ്ത ശേഷം കശ്യപൻ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ അലയുകയായിരുന്നു.
നൈതന്ന്യൂനം ഭവാദണ്ഡം മാര്ത്തണ്ഡസ്ത്വം ഭവാനഘ
ഇത് കുറവല്ല; നീയാണു സൂര്യൻ, പാപരഹിതനായവനേ.
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ നാമാന്വര്ഥമുദാഹരന്
അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, അർത്ഥപ്രകാരം അവൻ ആ നാമം ഉച്ചരിച്ചു.
തസ്മാദ്വിവസ്വാന്മാര്ത്തണ്ഡഃ പുരാണജ്ഞൈര്വിഭാവ്യതേ
അതിനാൽ, പുരാണവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ വിവസ്വാനെ മാര്ത്താണ്ഡൻ എന്നറിയുന്നു.
വിജജ്ഞേ സവിതുര്ഭാര്യാ സംജ്ഞാ പുത്രാംസ്തു ത്രീന്പുനഃ
സവിതാവിന്റെ ഭാര്യയായ സഞ്ജ്ഞാ വീണ്ടും മൂന്നു മക്കളെ പ്രസവിച്ചു.
ശനൈശ്ചരം തഥൈവൈതേ മാര്ത്തണ്ഡസ്യാത്മജാഃ സ്മൃതാഃ
ശനിയും മറ്റുള്ളവരും മാര്ത്താണ്ഡന്റെ പുത്രന്മാരായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
തസ്യ സംജ്ഞാഭവദ്ഭാര്യാ ത്വാഷ്ട്രീ ദേവീ വിവസ്വതഃ
ത്വഷ്ട്രുവിന്റെ മകളായ സഞ്ജ്ഞാ വിവസ്വാന്റെ ഭാര്യയായി.
സാ തു ഭാര്യാ ഭഗവതോ മാര്ത്തണ്ഡസ്യാതിതേജസഃ
അവൾ അതിവിശാലമായ തേജസ്സുള്ള ഭഗവാൻ മാര്ത്താണ്ഡന്റെ ഭാര്യയായിരുന്നു.
അജാനന്കശ്യപഃ സ്നേഹാത് മാര്ത്തണ്ഡ ഇതി ചോച്യതേ
സ്നേഹത്താൽ കശ്യപൻ അവനെ മാര്ത്താണ്ഡൻ എന്നു വിളിച്ചു.
യേനാപി താപയാമാസ ത്രീല്ലോങ്കാന്കശ്യപാത്മജഃ
കശ്യപന്റെ മകനായ അവൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും ചൂടാക്കി.
ദ്വൌ സുതൌ തു മഹാവീര്യൌം കന്യൈകാ വിദിതൈവ ച
അവിടെ മഹാശക്തിയുള്ള രണ്ട് പുത്രന്മാരും പ്രസിദ്ധയായ ഒരു മകളും ഉണ്ടായിരുന്നു.