സ്വകര്മവിഷയം ബ്രൂയുഃ സത്ത്വസ്ഥാഃ സമദര്ശിനഃ
സത്വഗുണത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവർ, സമദർശികൾ, ഓരോരുത്തരുടെയും കർമ്മപരിധിയെ മാത്രം പറയുന്നു.
വേദശബ്ദേഭ്യ ഏവാദൌ നിര്മമേ സ മഹേശ്വരഃ
ആദ്യത്തിൽ മഹേശ്വരൻ വേദശബ്ദങ്ങളിൽ നിന്നാണ് സൃഷ്ടി നടത്തിയത്.
ശര്വര്യന്തേ പ്രസൂതാനാം പുനസ്തേഭ്യോ ദധാത്യജഃ
രാത്രിയുടെ അവസാനം ജനിച്ചവർക്കു വീണ്ടും അജൻ അവയുടെ കർമ്മങ്ങൾ നിശ്ചയിക്കുന്നു.
പഞ്ച കര്തൄന് ഹി സ തദാ മനസാ വ്യസൃജത്പ്രഭുഃ
അപ്പോൾ ഭഗവാൻ തന്റെ മനസ്സിൽ നിന്ന് അഞ്ചു സ്രഷ്ടാക്കളെ സൃഷ്ടിച്ചു.
ഔഷധീഃ പ്രതിസംധത്തേ രുദ്രഃ ക്ഷീണഃ പുനഃ പുനഃ
ക്ഷീണനായ രുദ്രൻ ഔഷധികൾ വീണ്ടും വീണ്ടും പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നു.
ത്രിഭിരേവ കപാലൈസ്തു ത്ര്യംബകൈരോഷധീക്ഷയേ
ഔഷധികൾ നശിച്ചപ്പോൾ ത്രയംബകൻ മൂന്നു കപാലുകൾ കൊണ്ടു അവയെ വീണ്ടും പുനഃസ്ഥാപിച്ചു.
ഗായത്രീം ചൈവ ത്രിഷ്ടുപ് ച ജഗതീ ചൈവ താഃ സ്മൃതാഃ
അവയെ ഗായത്രീ, തൃഷ്ടുപ്, ജഗതീ എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു.
താഭിരേകത്വഭൂതാ ഭിസ്ത്രിവിധാഭിഃ സ്വവീര്യതഃ
സ്വന്തം ശക്തിയാൽ ഈ മൂന്നു രൂപങ്ങൾ ഒന്നായി ചേർത്ത്,
ത്ര്യംബകഃ സ പുരോഡാശസ്തേനേഹ ത്ര്യംബകഃസ്മൃതഃ
ത്രയംബകൻ ആ യാഗപിണ്ണാക്കാണ്; അതുകൊണ്ടാണ് ഇവിടേത് ത്രയംബകൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
ആകൃതിഃ സുരുചേ രൂപം രുചിഃ ശ്രദ്ധാകരഃ സ്മൃതഃ
ആകൃതി എന്നത് രൂപമാണ്, സൗന്ദര്യം സുരുചിയാണ്, പ്രകാശം രുചിയാണ്; വിശ്വാസം ഉണർത്തുന്നവനാണ് അവൻ.
അഥാസ്യ സൃജതഃ സര്ഗം പ്രജാനാം പരിവൃദ്ധയേ
ശേഷം, അവൻ സൃഷ്ടി നടത്തുമ്പോൾ ജീവികളുടെ വർദ്ധനവിനായി,
തതഃ സ വിദധേ ബുദ്ധിമര്ഥനിശ്ചയഗാ മിനീമ്
അവൻ ഉദ്ദേശം നിർണ്ണയിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ബുദ്ധി സൃഷ്ടിച്ചു.
രജഃ സത്ത്വം പരിത്യജ്യ വര്തമാനാം സ്വകര്മതഃ
രജസ്സും സത്ത്വവും ഉപേക്ഷിച്ച്, സ്വന്തം കർമപ്രകാരം ഇപ്പോഴത്തെ പ്രവർത്തനം ചെയ്തു.
തമശ്ച വ്യനുദത്പശ്ചാദ് രജസാതു സമാവൃണോത്
പിന്നീട്, അവൻ അന്ധകാരം നീക്കി, രജസ്സിൽ താൻ മൂടപ്പെട്ടു.
അധര്മാചരണാ ത്തസ്യ ഹിംസാ ശോകോ വ്യജായത
അവന്റെ അധർമ്മപരമായ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് ഹിംസയും ദുഃഖവും ഉദിച്ചു.
തതഃ സ ഭഗവാനാസീത് പ്രീതശ്ചൈതം ഹി ശിശ്രിയേ
അതിനുശേഷം, ആ ഭാഗവാൻ സന്തോഷത്തോടെ അവളെ സ്വന്തമാക്കി.
നാരീ പരമകല്യാണീ സര്വഭൂതമനോഹരാ
അവൾ പരമസൗന്ദര്യമുള്ള, എല്ലാ ജീവികളെയും ആകർഷിക്കുന്ന സ്ത്രീയായിരുന്നു.
ശതരൂപേതി സാ പ്രോക്താ സാ പ്രോക്തൈവ പുനഃ പുനഃ
അവളെ ശതരൂപാ എന്ന് വിളിക്കുന്നു; വീണ്ടും വീണ്ടും അതേ പേരിലാണ് അവളെ അറിയപ്പെടുന്നത്.
പ്രക്രിയായാം യഥാ തുഭ്യം ത്രേതാമധ്യേ മഹാത്മനഃ
പ്രക്രിയയിൽ, മഹാത്മാവേ, ത്രേതായുഗത്തിന്റെ മധ്യേ നിനക്കായി നടന്നതുപോലെ,
തതോ ഽന്യാന്മാനസാന്പുത്രാനാത്മനഃ സദൃശോ ഽസൃജത
പിന്നീട് അവൻ മറ്റുള്ള മനസ്സിൽ ജനിച്ച പുത്രന്മാരെ, തനിക്കു സമാനരായവരെ സൃഷ്ടിച്ചു.
ദക്ഷമത്രിം വസിഷ്ഠം ച നിര്മമേ മാനസാന്സുതാന്
ദക്ഷൻ, അത്രി, വസിഷ്ഠൻ എന്നിവരെ മനസ്സിൽ ജനിച്ച പുത്രന്മാരായി സൃഷ്ടിച്ചു.
ബ്രഹ്മാ യതാത്മകാനാം തു സര്വേഷാമാത്മയോനിനാമ്
സ്വയംനിയമമുള്ളവരും സ്വയംജനിച്ചവരുമായ എല്ലാവരുടെയും ഉറവിടം ബ്രഹ്മാവാണ്.
പ്രജാപതിം രുചിം ചൈവ പൂര്വേഷാമേവ പൂര്വജൌ
പ്രജാപതിയും രുചിയും മുന്ഗാമികളായവരുടെ ആദിപിതാക്കളാണ്.
മനസസ്തു രുചിര്നാമ ജജ്ഞേ ജോ ഽവ്യക്തജന്മനഃ
മനസ്സില്നിന്ന് രുചി എന്നൊരു പുത്രന് ജനിച്ചു; അവന്റെ ഉത്ഭവം അദൃശ്യമായതില് നിന്നാണ്.
പ്രാണാദ്ദക്ഷം സൃജന്ബ്രഹ്മാ ചക്ഷുര്ഭ്യാം തു മരീചിനമ്
ശ്വാസത്തില്നിന്ന് ബ്രഹ്മാവ് ദക്ഷനെ സൃഷ്ടിച്ചു; കണ്ണുകളില്നിന്ന് മരീചിയെ.
ശിരസോംഗിരസം ചൈവ ശ്രോത്രാദത്രിം തഥൈവ ച
തലയില്നിന്ന് അംഗിരസിനെ, ചെവികളില്നിന്ന് അത്രിയെ ബ്രഹ്മാവ് സൃഷ്ടിച്ചു.
സമാനജോ വസിഷ്ഠശ്ച ഹ്യപാനാന്നിര്മമേ ക്രതുമ്
സമാനവായുവില്നിന്ന് വസിഷ്ഠനും, അപാനവായുവില്നിന്ന് ക്രതുവും ജനിച്ചു.
ധര്മസ്തേഷാം പ്രഥമജോ ദേവതാനാം സ്മൃതസ്തു വൈ
അവരില് ധര്മമാണ് ദേവതകളുടെ ആദ്യജനനായവന് എന്ന് ഓര്മ്മിക്കപ്പെടുന്നു.
ഗൃഹമേധിപുരാണാസ്തേ ധര്മസ്തൈഃ പ്രാക് പ്രവര്ത്തിതഃ
അവരാണ് പുരാതന ഗൃഹസ്ഥര്; ധര്മം ആദ്യം അവരാല് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു.
തേഷാം ദ്വാദശ തേ വംശാ ദിവ്യാ ദേവഗുണാന്വിതാഃ
അവരില് ദ്വാദശം വംശങ്ങളുണ്ട്; അവ divine ഗുണങ്ങളുള്ളവയും ദൈവികവുമാണ്.