സൃഷ്ട്വാസൌ ഭഗവാന്ദേവഃ പര്ജന്യമിതിവിശ്രുതമ്
ഇവയെല്ലാം സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം, പരജന്യൻ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവാൻ
ഉച്ചാവചാനി ഭൂതാനി ഗാത്രേഭ്യസ്തസ്യ ജജ്ഞിരേ
അവന്റെ ശരീരഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ വിവിധ രൂപങ്ങളിലുള്ള ജീവികൾ ജനിച്ചു.
സൃഷ്ട്വാ ചതുഷ്ടയം പൂര്വം ദേവര്ഷിപിതൃമാനവാന്
ആദ്യം ദേവന്മാരെയും ഋഷിമാരെയും പിതാക്കളെയും മനുഷ്യരെയും അവൻ സൃഷ്ടിച്ചു.
സൃഷ്ട്വാ യക്ഷപിശാചാംശ്ച ഗന്ധര്വപ്സരസസ്തദാ
ശേഷം യക്ഷന്മാരെയും പിശാചുകളെയും ഗാന്ധർവന്മാരെയും അപ്സരസുകളെയും അവൻ സൃഷ്ടിച്ചു.
അവ്യയം ച വ്യയം ചൈവ ദ്വയം സ്ഥാവരജങ്ഗമമ്
അവൻ നശിക്കാത്തതും നശിക്കുന്നതുമായ ഇരുവിധ ജീവികളും, നിലനിൽക്കുന്നവയും ചലിക്കുന്നവയും സൃഷ്ടിച്ചു.
താന്യേവ പ്രതിപദ്യന്തേ സൃജ്യമാനാഃ പുനഃപുനഃ
ഇവയെല്ലാം വീണ്ടും വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അതേ രൂപങ്ങളിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തുന്നു.
തദ്ഭാവിതാഃ പ്രപദ്യന്തേ തസ്മാത്തത്തസ്യ രോചതേ
അവ രൂപം സ്വീകരിച്ചവരാണ് അതിലേക്ക് എത്തുന്നത്; അതിനാൽ അതാണ് അവർക്കു ഇഷ്ടം.
വിനിയോഗം ച ഭൂതാനാം ധാതൈവ വ്യദധാത്സ്വയമ്
ജീവികളുടെ കർമ്മങ്ങൾ സൃഷ്ടാവൻ തന്നെയാണ് നിശ്ചയിച്ചത്.
ദൈവമിത്യപരേ വിപ്രാഃ സ്വഭാവം ഭൂതചിന്തകാഃ
ചില പണ്ഡിതർ അതിനെ ദൈവികം എന്നു വിളിക്കുന്നു; ജീവികളെ ചിന്തിക്കുന്നവർ സ്വഭാവം എന്നു പറയുന്നു.
ന ചൈവ തു പൃഥഗ്ഭാവമധികേന തതോ വിദുഃ
അതിനേക്കാൾ വേറിട്ടുള്ള ഒന്നും അവർ അറിയുന്നില്ല.
സ്വകര്മവിഷയം ബ്രൂയുഃ സത്ത്വസ്ഥാഃ സമദര്ശിനഃ
സത്വഗുണത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവർ, സമദർശികൾ, ഓരോരുത്തരുടെയും കർമ്മപരിധിയെ മാത്രം പറയുന്നു.
വേദശബ്ദേഭ്യ ഏവാദൌ നിര്മമേ സ മഹേശ്വരഃ
ആദ്യത്തിൽ മഹേശ്വരൻ വേദശബ്ദങ്ങളിൽ നിന്നാണ് സൃഷ്ടി നടത്തിയത്.
ശര്വര്യന്തേ പ്രസൂതാനാം പുനസ്തേഭ്യോ ദധാത്യജഃ
രാത്രിയുടെ അവസാനം ജനിച്ചവർക്കു വീണ്ടും അജൻ അവയുടെ കർമ്മങ്ങൾ നിശ്ചയിക്കുന്നു.
പഞ്ച കര്തൄന് ഹി സ തദാ മനസാ വ്യസൃജത്പ്രഭുഃ
അപ്പോൾ ഭഗവാൻ തന്റെ മനസ്സിൽ നിന്ന് അഞ്ചു സ്രഷ്ടാക്കളെ സൃഷ്ടിച്ചു.
ഔഷധീഃ പ്രതിസംധത്തേ രുദ്രഃ ക്ഷീണഃ പുനഃ പുനഃ
ക്ഷീണനായ രുദ്രൻ ഔഷധികൾ വീണ്ടും വീണ്ടും പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നു.
ത്രിഭിരേവ കപാലൈസ്തു ത്ര്യംബകൈരോഷധീക്ഷയേ
ഔഷധികൾ നശിച്ചപ്പോൾ ത്രയംബകൻ മൂന്നു കപാലുകൾ കൊണ്ടു അവയെ വീണ്ടും പുനഃസ്ഥാപിച്ചു.
ഗായത്രീം ചൈവ ത്രിഷ്ടുപ് ച ജഗതീ ചൈവ താഃ സ്മൃതാഃ
അവയെ ഗായത്രീ, തൃഷ്ടുപ്, ജഗതീ എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു.
താഭിരേകത്വഭൂതാ ഭിസ്ത്രിവിധാഭിഃ സ്വവീര്യതഃ
സ്വന്തം ശക്തിയാൽ ഈ മൂന്നു രൂപങ്ങൾ ഒന്നായി ചേർത്ത്,
ത്ര്യംബകഃ സ പുരോഡാശസ്തേനേഹ ത്ര്യംബകഃസ്മൃതഃ
ത്രയംബകൻ ആ യാഗപിണ്ണാക്കാണ്; അതുകൊണ്ടാണ് ഇവിടേത് ത്രയംബകൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
ആകൃതിഃ സുരുചേ രൂപം രുചിഃ ശ്രദ്ധാകരഃ സ്മൃതഃ
ആകൃതി എന്നത് രൂപമാണ്, സൗന്ദര്യം സുരുചിയാണ്, പ്രകാശം രുചിയാണ്; വിശ്വാസം ഉണർത്തുന്നവനാണ് അവൻ.
അഥാസ്യ സൃജതഃ സര്ഗം പ്രജാനാം പരിവൃദ്ധയേ
ശേഷം, അവൻ സൃഷ്ടി നടത്തുമ്പോൾ ജീവികളുടെ വർദ്ധനവിനായി,
തതഃ സ വിദധേ ബുദ്ധിമര്ഥനിശ്ചയഗാ മിനീമ്
അവൻ ഉദ്ദേശം നിർണ്ണയിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ബുദ്ധി സൃഷ്ടിച്ചു.
രജഃ സത്ത്വം പരിത്യജ്യ വര്തമാനാം സ്വകര്മതഃ
രജസ്സും സത്ത്വവും ഉപേക്ഷിച്ച്, സ്വന്തം കർമപ്രകാരം ഇപ്പോഴത്തെ പ്രവർത്തനം ചെയ്തു.
തമശ്ച വ്യനുദത്പശ്ചാദ് രജസാതു സമാവൃണോത്
പിന്നീട്, അവൻ അന്ധകാരം നീക്കി, രജസ്സിൽ താൻ മൂടപ്പെട്ടു.
അധര്മാചരണാ ത്തസ്യ ഹിംസാ ശോകോ വ്യജായത
അവന്റെ അധർമ്മപരമായ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് ഹിംസയും ദുഃഖവും ഉദിച്ചു.
തതഃ സ ഭഗവാനാസീത് പ്രീതശ്ചൈതം ഹി ശിശ്രിയേ
അതിനുശേഷം, ആ ഭാഗവാൻ സന്തോഷത്തോടെ അവളെ സ്വന്തമാക്കി.
നാരീ പരമകല്യാണീ സര്വഭൂതമനോഹരാ
അവൾ പരമസൗന്ദര്യമുള്ള, എല്ലാ ജീവികളെയും ആകർഷിക്കുന്ന സ്ത്രീയായിരുന്നു.
ശതരൂപേതി സാ പ്രോക്താ സാ പ്രോക്തൈവ പുനഃ പുനഃ
അവളെ ശതരൂപാ എന്ന് വിളിക്കുന്നു; വീണ്ടും വീണ്ടും അതേ പേരിലാണ് അവളെ അറിയപ്പെടുന്നത്.
പ്രക്രിയായാം യഥാ തുഭ്യം ത്രേതാമധ്യേ മഹാത്മനഃ
പ്രക്രിയയിൽ, മഹാത്മാവേ, ത്രേതായുഗത്തിന്റെ മധ്യേ നിനക്കായി നടന്നതുപോലെ,
തതോ ഽന്യാന്മാനസാന്പുത്രാനാത്മനഃ സദൃശോ ഽസൃജത
പിന്നീട് അവൻ മറ്റുള്ള മനസ്സിൽ ജനിച്ച പുത്രന്മാരെ, തനിക്കു സമാനരായവരെ സൃഷ്ടിച്ചു.