പൃഥിവീഭൂഭുജാ തേന പൂര്വമേവ വിനിര്ജിതാ
അവൻ മുമ്പേ തന്നെ ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാരെ ജയിച്ചിരുന്നു.
തതസ്തേ രാജതനയാ നിസ്തോയേ ലവണാംബുധൌ
അതിനുശേഷം രാജാവിന്റെ മക്കൾ അതിരില്ലാത്ത ഉപ്പു കടലിന്റെ തീരത്ത് എത്തി.
ഭൂതലേ വിവിശുര്ഹൃഷ്ടാഃ പരിവാര്യ തുരങ്ഗമമ്
അവർ സന്തോഷത്തോടെ കുതിരയെ ചുറ്റി ഭൂമിയിൽ കയറി.
ഇതി ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡേ മഹാപുരാണേ വായുപ്രോക്തേ മധ്യമഭാഗേ തൃതീയ ഉവോദ്ധാതപാദേ സഗരവരിതേ ഽശ്വമോചനം നാമ ദ്വിപഞ്ചാശത്തമോ ഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ വൈയു മഹർഷി പറഞ്ഞ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിലെ മധ്യഭാഗത്തിലെ മൂന്നാം ഉവോദ്ധാതത്തിൽ സഗരന്റെ കഥയിൽ അശ്വമോചനമെന്ന പേരുള്ള അമ്പതിരണ്ടാമത്തെ അധ്യായം സമാപിച്ചു.
ജഹാരം തുരഗം വായുസ്തത്ക്ഷണേന രസാതലമ്
വായു ആ കുതിരയെ പിടിച്ചു, ഉടനെ അതിനെ പാതാളത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
അനയത്തത്പഥാ രാജന്കപിലസ്യാന്തികം മുനേഃ
അവൻ ആ വഴി കുതിരയെ മഹർഷി കപിലന്റെ അടുക്കൽ എത്തിച്ചു.
പരീത്യ വസുധാം സര്വാം പ്രമാര്ഗന്തസ്തുരഗമമ്
ഭൂമിയെ മുഴുവനും തിരഞ്ഞ് കുതിരയെ അന്വേഷിച്ചു.
അപശ്യന്തോ യജ്ഞപശും ദുഃഖം മഹദവാപ്നുവന്
യജ്ഞത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള കാളയെ കണ്ടില്ല; അതുകൊണ്ട് വലിയ ദുഃഖം അനുഭവിച്ചു.
ദൃഷ്ട്വാ പ്രണമ്യ പിതരം തസ്മൈ സര്വം ന്യവേദയന്
അവൻ അച്ഛനെ കണ്ടു, നമസ്കരിച്ചു, എല്ലാം വിവരിച്ചു പറഞ്ഞു.
രക്ഷ്യമാണോ ഽപി പശ്യദ്ഭിഃ കേനാപി തുരഗോ ഹൃതഃ
കുതിരയെ കാവലിരുത്തി നോക്കിയിരുന്നെങ്കിലും ആരോ അതിനെ കൊണ്ടുപോയി.
പ്രയാസ്യധ്വമധര്മിഷ്ഠാഃ സര്വേ ഽനാവൃത്തയേ പുനഃ
'നിങ്ങൾ എല്ലാവരും, പാപികളേ, ഇനി തിരികെ വരാതെ പോകണം,' അച്ഛൻ പറഞ്ഞു.
തുരഗേണ വിനാ സത്യം നേഹാഗ മനമസ്തി വഃ
'കുതിര ഇല്ലാതെ നിങ്ങൾക്ക് ഇവിടെ തിരിച്ചുവരവ് ഇല്ല, ഇതാണ് സത്യം.'
ഊചുര്ന ദൃശ്യതേ ഽദ്യാപി തുരഗഃ കിം പ്രകുമഹ
അവർ പറഞ്ഞു: 'ഇന്നും കുതിരയെ കാണുന്നില്ല; ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണം?''
ന ചാപി ദൃശ്യതേ വാജീ തദ്വാര്ത്താപി ന കുത്രചിത്
'കുതിരയും കാണുന്നില്ല, അതിന്റെ വിവരവും എവിടെയും ഇല്ല.'
വിഭജ്യ രവാത്വാ പാതാലം വിവിശാമ തുരങ്ഗമമ്
'ഭൂമി വിഭജിച്ച്, കുതിരയെ കണ്ടെത്താൻ പാതാളത്തിലേക്ക് കടക്കാം.'
നിചഖ്നുര്ഭൂമിമംബോധേസ്തടാ ദാരഭ്യ സര്വതഃ
അവർ സമുദ്രത്തിന്റെ കരയിൽ നിന്ന് എല്ലാ ഭാഗത്തും ഭൂമി തുരന്നു.
ചുക്രുശുശ്ചാപി ഭൂതാനി ദൃഷ്ട്വാ തേഷാം വിചേഷ്ടിതമ്
അവരുടെ അശാന്തി കണ്ടു എല്ലാ ജീവികളും ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു.
ഭൂമേര്യോജനസാഹസ്രം യോജയാമാസുരംബുധൌ
ഭൂമിയിൽ നിന്നു ആയിരം യോജന ദൂരം അവർ സമുദ്രത്തിലേക്ക് നീട്ടി ചേർത്തു.
ചരന്തമശ്വം പാതാലേ ദദൃശുര്നൃപനന്ദനാഃ
അവിടുത്തെ രാജകുമാരന്മാർ ആ കുതിര പാതാളത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതിനെ കണ്ടു.
സംതോഷാജ്ജഹസുഃ കേചിന്നനൃതുശ്ച മുദാന്വിതാഃ
ചിലർ സന്തോഷത്തിൽ ചിരിച്ചു, ചിലർ ആനന്ദത്തിൽ നൃത്തം ചെയ്തു.
വൃദ്ധം പദ്മാസനാസീനം നാസാഗ്രന്യസ്തലോചനമ്
പത്മാസനത്തിൽ ഇരുന്ന് മൂക്കിന്റെ അഗ്രത്തിൽ ദൃഷ്ടി പതിപ്പിച്ച ഒരു വൃദ്ധനെയാണ് അവർ കണ്ടത്.
സ്വതേജസാഭിസരതാ പരിബൂര്ണേന സര്വതഃ
അവനെ ചുറ്റി അവന്റെ തേജസ് എല്ലാടും നിറഞ്ഞു.
സ്വാന്തപ്രകാശിതാശേഷവിജ്ഞാനമയവിഗ്രഹമ്
അവന്റെ ആകൃതിയൊക്കെയും ഉള്ളിലെ പ്രകാശം കൊണ്ടു മുഴുവനും ജ്ഞാനത്തിൽ നിറഞ്ഞതായിരുന്നു.
ആരൂഢയോഗം വിധിവദ്ധ്യേയസംലീനമാനസമ്
അവൻ യോഗത്തിൽ ആലിഞ്ഞ മനസ്സോടെ, വിധിപ്രകാരം ധ്യാനത്തിൽ ലയിച്ചിരുന്നതായിരുന്നു.
വിലോക്യ തത്ര തിഷ്ഠന്തം വിമൃശന്തഃ പരസ്പരമ്
അവനെ അവിടെ നില്ക്കുന്നത് കണ്ടു, അവർ തമ്മിൽ ആലോചിച്ചു.
തതോ ഽയമശ്വഹര്ത്തേതി സാഗരാ കാലചോദിതാഃ
അപ്പോൾ സമുദ്രവാസികൾ, കാലത്തിന്റെ പ്രേരണയിൽ, 'ഇവൻ തന്നെയാണ് കുതിരക്കള്ളൻ' എന്നു പറഞ്ഞു.
തതസ്തം പരിവാര്യോചുശ്വോരോ ഽയം നാത്ര സംശയഃ
ശേഷം അവനെ ചുറ്റി നിൽക്കുമ്പോൾ, അവർ പറഞ്ഞു: 'ഇവൻ തന്നെയാണ് കള്ളൻ, ഇതിൽ സംശയമില്ല.'
തം പ്രാകൃതവദാസീനം തേ സര്വേ ഹതവുദ്ധയഃ
അവരുടെ ബുദ്ധി നശിച്ചവരായി, എല്ലാവരും അവനെ സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ ഇരിക്കുന്നതായി കണ്ടു.
തതോ മുനിരദീനാത്മാ ധ്യാനഭങ്ഗപ്രധര്ഷിതഃ
അപ്പോൾ ആ മുനി, മനസ്സിൽ ദു:ഖം ഇല്ലാതെ, ധ്യാനം ഭംഗം ചെയ്യപ്പെട്ടതാൽ അലമുറയേറ്റു.
പ്രചചാല ദുരാധര്ഷോ ധര്ഷിതസ്തൈര് ദുരാത്മഭിഃ
അവ ദുഷ്ടന്മാർ അവനെ ഉപദ്രവിച്ചപ്പോൾ, ആ ഭയങ്കരൻ വിറച്ചു.