മമ ക്രോധാഗ്നി വിപ്ലുഷ്ടാഃ സാഗരാഃ പാപചേതസഃ
പാപചിത്തമുള്ള സമുദ്രങ്ങൾ എന്റെ കോപാഗ്നിയിൽ ദഹിച്ചിരിക്കുന്നു.
തസ്മാദ്ഗതജ്വരാ ദേവാ ലോകാശ്ചൈവാകുതോഭയാഃ
അതിനാൽ ദേവന്മാർക്കും ലോകങ്ങൾക്കും ഇനി വിഷമമോ ഭയമോ ഇല്ലാതിരിക്കട്ടെ.
തദ്യൂയം നിര്ഭയാ ഭൂത്വാ വ്രജധ്വം സ്വാം പുരീം പ്രതി
അതിനാൽ, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഭയമില്ലാതെ നിങ്ങളുടെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങിപ്പോകൂ.
കപിലേനൈവമുക്താസ്തേ ദേവാഃ സര്വേ സവാസവാഃ
കപിലൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം എല്ലാ ദേവന്മാരും തിരികെ പോയി.
ഏതസ്മിന്നന്തരേ രാജാ സഗരഃ പൃഥിവീപതിഃ
അതിനിടയിൽ, ഭൂമിയുടെ രാജാവായ സഗരൻ,
ആഹൃത്യ സര്വസംഭാരാന്വസിഷ്ഠാനുമതേ തദാ
അവശ്യമായ എല്ലാ സാമഗ്രികളും വസിഷ്ഠന്റെ അനുമതിയോടെ സമാഹരിച്ച്,
ദീക്ഷാം പ്രവിഷ്ടോ നൃപതിര്ഹയസംചാരണായ വൈ
രാജാവ് അശ്വമേധയാഗത്തിനായി ദീക്ഷയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
സംചാരയിത്വാ തുരഗം പരീത്യ പൃഥിവീതലേ
കുതിരയെ ഭൂമിയിലുടനീളം സഞ്ചരിപ്പിച്ച് ചുറ്റി കൊണ്ടു.
തതസ്തേ പിതുരാദേശാത്തമാദായ തുരങ്ഗമമ്
അപ്പൊഴ് അച്ഛന്റെ കല്പനപ്രകാരം അവൻ ആ കുതിരയെ പിടിച്ചു.
വിധിചോദനയൈവാശ്വഃ സ ഭൂമൌ പരിവര്തിതതഃ
വേദികാനുസൃതമായി ആ കുതിരയെ ഭൂമിയിൽ ചുറ്റിച്ചു കൊണ്ടുപോയി.
പൃഥിവീഭൂഭുജാ തേന പൂര്വമേവ വിനിര്ജിതാ
അവൻ മുമ്പേ തന്നെ ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാരെ ജയിച്ചിരുന്നു.
തതസ്തേ രാജതനയാ നിസ്തോയേ ലവണാംബുധൌ
അതിനുശേഷം രാജാവിന്റെ മക്കൾ അതിരില്ലാത്ത ഉപ്പു കടലിന്റെ തീരത്ത് എത്തി.
ഭൂതലേ വിവിശുര്ഹൃഷ്ടാഃ പരിവാര്യ തുരങ്ഗമമ്
അവർ സന്തോഷത്തോടെ കുതിരയെ ചുറ്റി ഭൂമിയിൽ കയറി.
ഇതി ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡേ മഹാപുരാണേ വായുപ്രോക്തേ മധ്യമഭാഗേ തൃതീയ ഉവോദ്ധാതപാദേ സഗരവരിതേ ഽശ്വമോചനം നാമ ദ്വിപഞ്ചാശത്തമോ ഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ വൈയു മഹർഷി പറഞ്ഞ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിലെ മധ്യഭാഗത്തിലെ മൂന്നാം ഉവോദ്ധാതത്തിൽ സഗരന്റെ കഥയിൽ അശ്വമോചനമെന്ന പേരുള്ള അമ്പതിരണ്ടാമത്തെ അധ്യായം സമാപിച്ചു.
ജഹാരം തുരഗം വായുസ്തത്ക്ഷണേന രസാതലമ്
വായു ആ കുതിരയെ പിടിച്ചു, ഉടനെ അതിനെ പാതാളത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
അനയത്തത്പഥാ രാജന്കപിലസ്യാന്തികം മുനേഃ
അവൻ ആ വഴി കുതിരയെ മഹർഷി കപിലന്റെ അടുക്കൽ എത്തിച്ചു.
പരീത്യ വസുധാം സര്വാം പ്രമാര്ഗന്തസ്തുരഗമമ്
ഭൂമിയെ മുഴുവനും തിരഞ്ഞ് കുതിരയെ അന്വേഷിച്ചു.
അപശ്യന്തോ യജ്ഞപശും ദുഃഖം മഹദവാപ്നുവന്
യജ്ഞത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള കാളയെ കണ്ടില്ല; അതുകൊണ്ട് വലിയ ദുഃഖം അനുഭവിച്ചു.
ദൃഷ്ട്വാ പ്രണമ്യ പിതരം തസ്മൈ സര്വം ന്യവേദയന്
അവൻ അച്ഛനെ കണ്ടു, നമസ്കരിച്ചു, എല്ലാം വിവരിച്ചു പറഞ്ഞു.
രക്ഷ്യമാണോ ഽപി പശ്യദ്ഭിഃ കേനാപി തുരഗോ ഹൃതഃ
കുതിരയെ കാവലിരുത്തി നോക്കിയിരുന്നെങ്കിലും ആരോ അതിനെ കൊണ്ടുപോയി.
പ്രയാസ്യധ്വമധര്മിഷ്ഠാഃ സര്വേ ഽനാവൃത്തയേ പുനഃ
'നിങ്ങൾ എല്ലാവരും, പാപികളേ, ഇനി തിരികെ വരാതെ പോകണം,' അച്ഛൻ പറഞ്ഞു.
തുരഗേണ വിനാ സത്യം നേഹാഗ മനമസ്തി വഃ
'കുതിര ഇല്ലാതെ നിങ്ങൾക്ക് ഇവിടെ തിരിച്ചുവരവ് ഇല്ല, ഇതാണ് സത്യം.'
ഊചുര്ന ദൃശ്യതേ ഽദ്യാപി തുരഗഃ കിം പ്രകുമഹ
അവർ പറഞ്ഞു: 'ഇന്നും കുതിരയെ കാണുന്നില്ല; ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണം?''
ന ചാപി ദൃശ്യതേ വാജീ തദ്വാര്ത്താപി ന കുത്രചിത്
'കുതിരയും കാണുന്നില്ല, അതിന്റെ വിവരവും എവിടെയും ഇല്ല.'
വിഭജ്യ രവാത്വാ പാതാലം വിവിശാമ തുരങ്ഗമമ്
'ഭൂമി വിഭജിച്ച്, കുതിരയെ കണ്ടെത്താൻ പാതാളത്തിലേക്ക് കടക്കാം.'
നിചഖ്നുര്ഭൂമിമംബോധേസ്തടാ ദാരഭ്യ സര്വതഃ
അവർ സമുദ്രത്തിന്റെ കരയിൽ നിന്ന് എല്ലാ ഭാഗത്തും ഭൂമി തുരന്നു.
ചുക്രുശുശ്ചാപി ഭൂതാനി ദൃഷ്ട്വാ തേഷാം വിചേഷ്ടിതമ്
അവരുടെ അശാന്തി കണ്ടു എല്ലാ ജീവികളും ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു.
ഭൂമേര്യോജനസാഹസ്രം യോജയാമാസുരംബുധൌ
ഭൂമിയിൽ നിന്നു ആയിരം യോജന ദൂരം അവർ സമുദ്രത്തിലേക്ക് നീട്ടി ചേർത്തു.
ചരന്തമശ്വം പാതാലേ ദദൃശുര്നൃപനന്ദനാഃ
അവിടുത്തെ രാജകുമാരന്മാർ ആ കുതിര പാതാളത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതിനെ കണ്ടു.
സംതോഷാജ്ജഹസുഃ കേചിന്നനൃതുശ്ച മുദാന്വിതാഃ
ചിലർ സന്തോഷത്തിൽ ചിരിച്ചു, ചിലർ ആനന്ദത്തിൽ നൃത്തം ചെയ്തു.