ഉപദ്രുതം ജഗത്സര്വംസാഗരൈഃ സംപ്രണശ്യതി
സമുദ്രങ്ങൾ മൂലം മുഴുവൻ ലോകവും ദുരിതത്തിൽ അകപ്പെട്ട് നശിക്കുന്നു.
വിഷ്ണോരംശേന യോഗീന്ദ്രസ്വരൂപീ ഭുവി സംസ്ഥിതഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ അംശമായി, പരമ യോഗിയുടെ രൂപത്തിൽ ഭൂമിയിൽ അദ്ദേഹം നിലകൊള്ളുന്നു.
സ്വേച്ഛയാ തേ ധൃതോ ദേഹോ ന തു ത്വം തപതാം വരഃ
നിന്റെ ശരീരം നിന്റെ ഇച്ഛയാൽ നിലനിൽക്കുന്നു, അതല്ലാതെ നീയല്ല അതിന് കാരണം, വ്രതശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
വിധാതും സ്വേച്ഛയാ ബ്രഹ്മന്ഭവാഞ്ഛക്രോത്യസംശയമ്
ബ്രഹ്മനേ, നീ ഇച്ഛാനുസരണം സൃഷ്ടിക്കുന്നു, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
പരിത്രാതാ ത്വമസ്മാകം വിനിവര്ത്തയ ചാപദമ്
നീ ഞങ്ങളുടെ രക്ഷകനാണ്; ഈ ദുരന്തം നീ മാറ്റി തരുമേ.
സാഗരൈര്ദഹ്യമാനാനാം ലോകത്രയനിവാസിനാമ്
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും വസിക്കുന്നവർ സമുദ്രങ്ങൾ കൊണ്ട് ദഹിക്കപ്പെടുന്നു.
ത്രാതുമര്ഹസി തസ്മാത്ത്വം ലോകാനസ്മാംശ്ച സുവ്രത
അതിനാൽ, ധർമ്മനിഷ്ഠനായവനേ, നീ ലോകത്തെയും ഞങ്ങളെയും രക്ഷിക്കണം.
ഇത്യുക്തഃ സകലൈര്ദേവൈരുന്മീല്യ നയനേ ശനൈഃ
എല്ലാ ദേവന്മാരും ഇങ്ങനെ അപേക്ഷിച്ചതിന് ശേഷം, അദ്ദേഹം പതിയെ കണ്ണുകൾ തുറന്നു.
സ്വകര്മണൈവ നിര്ദഗ്ധാഃ പ്രവിനങ്ക്ഷ്യന്തി സാഗരാഃ
തങ്ങളുടെ തന്നെ കർമ്മഫലത്തിൽ ദഹിച്ച സമുദ്രങ്ങൾ നശിച്ചുപോകും.
അഹം തു കാരണം തേഷാം വിനാശായ ദുരാത്മനാമ്
ദുഷ്ടചിത്തരായ അവരുടെ നാശത്തിന് ഞാൻ തന്നെയാണ് കാരണം.
മമ ക്രോധാഗ്നി വിപ്ലുഷ്ടാഃ സാഗരാഃ പാപചേതസഃ
പാപചിത്തമുള്ള സമുദ്രങ്ങൾ എന്റെ കോപാഗ്നിയിൽ ദഹിച്ചിരിക്കുന്നു.
തസ്മാദ്ഗതജ്വരാ ദേവാ ലോകാശ്ചൈവാകുതോഭയാഃ
അതിനാൽ ദേവന്മാർക്കും ലോകങ്ങൾക്കും ഇനി വിഷമമോ ഭയമോ ഇല്ലാതിരിക്കട്ടെ.
തദ്യൂയം നിര്ഭയാ ഭൂത്വാ വ്രജധ്വം സ്വാം പുരീം പ്രതി
അതിനാൽ, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഭയമില്ലാതെ നിങ്ങളുടെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങിപ്പോകൂ.
കപിലേനൈവമുക്താസ്തേ ദേവാഃ സര്വേ സവാസവാഃ
കപിലൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം എല്ലാ ദേവന്മാരും തിരികെ പോയി.
ഏതസ്മിന്നന്തരേ രാജാ സഗരഃ പൃഥിവീപതിഃ
അതിനിടയിൽ, ഭൂമിയുടെ രാജാവായ സഗരൻ,
ആഹൃത്യ സര്വസംഭാരാന്വസിഷ്ഠാനുമതേ തദാ
അവശ്യമായ എല്ലാ സാമഗ്രികളും വസിഷ്ഠന്റെ അനുമതിയോടെ സമാഹരിച്ച്,
ദീക്ഷാം പ്രവിഷ്ടോ നൃപതിര്ഹയസംചാരണായ വൈ
രാജാവ് അശ്വമേധയാഗത്തിനായി ദീക്ഷയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
സംചാരയിത്വാ തുരഗം പരീത്യ പൃഥിവീതലേ
കുതിരയെ ഭൂമിയിലുടനീളം സഞ്ചരിപ്പിച്ച് ചുറ്റി കൊണ്ടു.
തതസ്തേ പിതുരാദേശാത്തമാദായ തുരങ്ഗമമ്
അപ്പൊഴ് അച്ഛന്റെ കല്പനപ്രകാരം അവൻ ആ കുതിരയെ പിടിച്ചു.
വിധിചോദനയൈവാശ്വഃ സ ഭൂമൌ പരിവര്തിതതഃ
വേദികാനുസൃതമായി ആ കുതിരയെ ഭൂമിയിൽ ചുറ്റിച്ചു കൊണ്ടുപോയി.
പൃഥിവീഭൂഭുജാ തേന പൂര്വമേവ വിനിര്ജിതാ
അവൻ മുമ്പേ തന്നെ ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാരെ ജയിച്ചിരുന്നു.
തതസ്തേ രാജതനയാ നിസ്തോയേ ലവണാംബുധൌ
അതിനുശേഷം രാജാവിന്റെ മക്കൾ അതിരില്ലാത്ത ഉപ്പു കടലിന്റെ തീരത്ത് എത്തി.
ഭൂതലേ വിവിശുര്ഹൃഷ്ടാഃ പരിവാര്യ തുരങ്ഗമമ്
അവർ സന്തോഷത്തോടെ കുതിരയെ ചുറ്റി ഭൂമിയിൽ കയറി.
ഇതി ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡേ മഹാപുരാണേ വായുപ്രോക്തേ മധ്യമഭാഗേ തൃതീയ ഉവോദ്ധാതപാദേ സഗരവരിതേ ഽശ്വമോചനം നാമ ദ്വിപഞ്ചാശത്തമോ ഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ വൈയു മഹർഷി പറഞ്ഞ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിലെ മധ്യഭാഗത്തിലെ മൂന്നാം ഉവോദ്ധാതത്തിൽ സഗരന്റെ കഥയിൽ അശ്വമോചനമെന്ന പേരുള്ള അമ്പതിരണ്ടാമത്തെ അധ്യായം സമാപിച്ചു.
ജഹാരം തുരഗം വായുസ്തത്ക്ഷണേന രസാതലമ്
വായു ആ കുതിരയെ പിടിച്ചു, ഉടനെ അതിനെ പാതാളത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
അനയത്തത്പഥാ രാജന്കപിലസ്യാന്തികം മുനേഃ
അവൻ ആ വഴി കുതിരയെ മഹർഷി കപിലന്റെ അടുക്കൽ എത്തിച്ചു.
പരീത്യ വസുധാം സര്വാം പ്രമാര്ഗന്തസ്തുരഗമമ്
ഭൂമിയെ മുഴുവനും തിരഞ്ഞ് കുതിരയെ അന്വേഷിച്ചു.
അപശ്യന്തോ യജ്ഞപശും ദുഃഖം മഹദവാപ്നുവന്
യജ്ഞത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള കാളയെ കണ്ടില്ല; അതുകൊണ്ട് വലിയ ദുഃഖം അനുഭവിച്ചു.
ദൃഷ്ട്വാ പ്രണമ്യ പിതരം തസ്മൈ സര്വം ന്യവേദയന്
അവൻ അച്ഛനെ കണ്ടു, നമസ്കരിച്ചു, എല്ലാം വിവരിച്ചു പറഞ്ഞു.
രക്ഷ്യമാണോ ഽപി പശ്യദ്ഭിഃ കേനാപി തുരഗോ ഹൃതഃ
കുതിരയെ കാവലിരുത്തി നോക്കിയിരുന്നെങ്കിലും ആരോ അതിനെ കൊണ്ടുപോയി.