രക്ഷണാദ്രക്ഷ ഇത്യുക്തം ക്ഷപണാദ്യക്ഷ ഉച്യത
രക്ഷണംകൊണ്ട് രക്ഷ എന്ന പേര് ലഭിച്ചു; നശിപ്പിക്കൽ കൊണ്ടാണ് യക്ഷ എന്നത് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
തേ ശീര്ണാ വ്യുത്ഥിതാ ഹ്യൂര്ദ്ധമാരോ ഹന്തഃ പുനഃ പുനഃ
അവ ശുഷ്കമായി വീണ്ടും വീണ്ടും ഉയർന്ന് വന്നുവെന്ന്, വീരാ, കാണാം.
ബാലാത്മനാ സ്മൃതാ വ്യാലാ ഹീനത്വാദഹയഃ സ്മൃതാഃ
ബാലമായ സ്വഭാവം കൊണ്ടാണ് അവയെ വ്യാലങ്ങൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്; താഴ്ന്നതായതിനാൽ അഹികൾ എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.
തേഷാം ലയഃ പൃഥിവ്യാം യഃ സൂര്യാചന്ദ്രമസൌ ഘനാഃ
അവയുടെ ലയം ഭൂമിയിൽ സൂര്യനും ചന്ദ്രനും കൊണ്ട് മേഘങ്ങൾ ലയിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
സ താന്സര്പ്പാന് സഹോത്പന്നാനാവിവേശ വിഷാത്മകഃ
വിഷമുള്ള സ്വഭാവമുള്ളവൻ ഒരുമിച്ച് ജനിച്ച ആ സർപ്പങ്ങളിലൊക്കെയും പ്രവേശിച്ചു.
വര്ണേന കപിശേനോഗ്രാസ്തേ ഭൂതാഃ പിശിതാശനാഃ
കപ്പില വർണ്ണമുള്ള, ഭയങ്കരമായ ആ ഭൂതങ്ങൾ മാംസം ഭക്ഷിച്ച് ജീവിക്കുന്നു.
ഗായതോ ഗാം തതസ്തസ്യ ഗന്ധര്വാ ജജ്ഞിരേ സുതാഃ
അവൻ പാടുമ്പോൾ അവനിൽ നിന്ന് ഗാന്ധർവന്മാർ, അവന്റെ പുത്രന്മാർ, ജനിച്ചു.
പിബതോ ജജ്ഞിരേ വാചം ഗന്ധര്വാസ്തേന തേ സ്മൃതാഃ
അവൻ കുടിക്കുമ്പോൾ ഗാന്ധർവന്മാർ വാക്കായി ജനിച്ചു; അതുകൊണ്ടാണ് അവർക്ക് ആ പേര് ലഭിച്ചത്.
ഛന്ദതശ്ചൈവ ഛന്ദാസി വയാംസി വയസാസൃജത്
അവന്റെ ആഗ്രഹത്തിൽ നിന്നാണ് ഛന്ദസ്സുകളും പക്ഷികളും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്.
മുഖതോജാഃ സൃജന്സോ ഽഥ വക്ഷസശ്ചാപ്യവീഃ സൃജന്
അവൻ വായിൽ നിന്ന് ശക്തിയും, നെഞ്ചിൽ നിന്ന് അവീകൾക്കും സൃഷ്ടിച്ചു.
പാദതോ ഽശ്വാന്സമാതങ്ഗാന് രാസഭാന് ഗവയാന്മൃഗാന്
അവന്റെ കാലുകളിൽ നിന്ന് കുതിരകളും ആനകളും കഴുതകളും കാട്ടുപോത്തുകളും മൃഗങ്ങളും ജനിച്ചു.
ഓഷധ്യഃ ഫല മൂലിന്യോ രോമഭ്യസ്തസ്യ ജജ്ഞിരേ
അവന്റെ രോമങ്ങളിൽ നിന്ന് ഔഷധികൾ, ഫലമുള്ളതും കിഴങ്ങുള്ളതുമായ ചെടികൾ ജനിച്ചു.
അസ്യ ത്വാദൌ തു കല്പസ്യ ത്രേതായുഗമുഖേപുരാ
ഇതിന്റെ ആരംഭത്തിൽ, ഈ കല്പത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, ത്രേതായുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ—
ഏതേ ഗ്രാമ്യാഃ സമൃതാഃ സപ്ത ആരണ്യാഃ സപ്ത ചാപരേ
ഇവയിൽ ഏഴെണ്ണം ഗ്രാമ്യജന്തുക്കളാണ്; മറ്റേ ഏഴെണ്ണം കാട്ടുമൃഗങ്ങളാണ്.
ഔദകാഃ പശവഃ ഷഷ്ഠാഃ സപ്തമാസ്തു സരീസൃപാഃ
ആറാമത്തെത് ജലജീവികളാണ്; ഏഴാമത്തെത് സർപ്പാദികളാണ്.
മര്കടഃ സപ്തമോ ഹ്യേഷാം ചാരണ്യാഃ പശവസ്തു തേ
കാട്ടുമൃഗങ്ങളിൽ ഏഴാമത്തേത് കുരങ്ങാണ്; ഇവയാണ് കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ.
അഗ്നിഷ്ടോമം ച യജ്ഞാനാം നിര്മമേ പ്രഥമാന്മുഖാത്
യാഗങ്ങളിൽ ആദ്യം അഗ്നിഷ്ടോമം അവൻ തന്റെ വായിൽ നിന്ന് സൃഷ്ടിച്ചു.
ബൃഹത്സാമ തഥോക്തം ച ദക്ഷിണാത്സോ ഽസൃജന്മുഖാത്
തന്റെ തെക്കേ വായിൽ നിന്ന് ബൃഹത്സാമവും പറയപ്പെടുന്നതും അവൻ സൃഷ്ടിച്ചു.
വൈരൂപ്യമതിരാത്രം ച പശ്ചിമാത്സോ ഽസൃജന്മഖാത്
പശ്ചിമവായിൽ നിന്ന് വൈരൂപ്യവും അതിരാത്രയുമാണ് അവൻ സൃഷ്ടിച്ചത്.
അനുഷ്ടുഭം സവൈരാജം ചതുര്ഥാദസൃജന്മുഖാത്
നാലാമത്തെ വായിൽ നിന്ന് അനുഷ്ടുപ് എന്ന ചന്ദസ്സും സവൈരാജവും അവൻ സൃഷ്ടിച്ചു.
സൃഷ്ട്വാസൌ ഭഗവാന്ദേവഃ പര്ജന്യമിതിവിശ്രുതമ്
ഇവയെല്ലാം സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം, പരജന്യൻ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവാൻ
ഉച്ചാവചാനി ഭൂതാനി ഗാത്രേഭ്യസ്തസ്യ ജജ്ഞിരേ
അവന്റെ ശരീരഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ വിവിധ രൂപങ്ങളിലുള്ള ജീവികൾ ജനിച്ചു.
സൃഷ്ട്വാ ചതുഷ്ടയം പൂര്വം ദേവര്ഷിപിതൃമാനവാന്
ആദ്യം ദേവന്മാരെയും ഋഷിമാരെയും പിതാക്കളെയും മനുഷ്യരെയും അവൻ സൃഷ്ടിച്ചു.
സൃഷ്ട്വാ യക്ഷപിശാചാംശ്ച ഗന്ധര്വപ്സരസസ്തദാ
ശേഷം യക്ഷന്മാരെയും പിശാചുകളെയും ഗാന്ധർവന്മാരെയും അപ്സരസുകളെയും അവൻ സൃഷ്ടിച്ചു.
അവ്യയം ച വ്യയം ചൈവ ദ്വയം സ്ഥാവരജങ്ഗമമ്
അവൻ നശിക്കാത്തതും നശിക്കുന്നതുമായ ഇരുവിധ ജീവികളും, നിലനിൽക്കുന്നവയും ചലിക്കുന്നവയും സൃഷ്ടിച്ചു.
താന്യേവ പ്രതിപദ്യന്തേ സൃജ്യമാനാഃ പുനഃപുനഃ
ഇവയെല്ലാം വീണ്ടും വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അതേ രൂപങ്ങളിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തുന്നു.
തദ്ഭാവിതാഃ പ്രപദ്യന്തേ തസ്മാത്തത്തസ്യ രോചതേ
അവ രൂപം സ്വീകരിച്ചവരാണ് അതിലേക്ക് എത്തുന്നത്; അതിനാൽ അതാണ് അവർക്കു ഇഷ്ടം.
വിനിയോഗം ച ഭൂതാനാം ധാതൈവ വ്യദധാത്സ്വയമ്
ജീവികളുടെ കർമ്മങ്ങൾ സൃഷ്ടാവൻ തന്നെയാണ് നിശ്ചയിച്ചത്.
ദൈവമിത്യപരേ വിപ്രാഃ സ്വഭാവം ഭൂതചിന്തകാഃ
ചില പണ്ഡിതർ അതിനെ ദൈവികം എന്നു വിളിക്കുന്നു; ജീവികളെ ചിന്തിക്കുന്നവർ സ്വഭാവം എന്നു പറയുന്നു.
ന ചൈവ തു പൃഥഗ്ഭാവമധികേന തതോ വിദുഃ
അതിനേക്കാൾ വേറിട്ടുള്ള ഒന്നും അവർ അറിയുന്നില്ല.