താലജങ്ഘാഭിധാ യേഷാം വീതിഹോത്രോ ഽഗ്രജോ ഽഭവത്
താലജംഘരെന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവരിൽ, വീതിഹോത്രൻ മൂത്തവനായിരുന്നു.
കാലം മഹാന്തമവസദ്ധിമാദ്രിവാനഗഹ്വരേ
അവൻ ഒരു വലിയ പർവ്വതഗുഹയിൽ ദീർഘകാലം താമസിച്ചു.
താലജങ്ഘോ ഽപതദ്ഭൂമൌ മൂര്ഛിതോ ഗാഢവേദനഃ
താലജംഘൻ കഠിനമായ വേദനയോടെ അന്ധനായ് നിലത്ത് വീണു.
രഥമാരോപ്യ വേഗേന പലായനപരോ ഽഭവത്
അവൻ രഥത്തിൽ കയറി വേഗത്തിൽ രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ചു.
കൃച്ഛ്രം മഹാന്തമാസാദ്യ ശാകമൂലഫലാശനഃ
വലിയ കഷ്ടതകൾ നേരിട്ട്, അവൻ ചെടികൾ, കിഴങ്ങുകൾ, പഴങ്ങൾ എന്നിവയാണു ഭക്ഷിച്ചത്.
ജാലജങ്ഘഃ സ്വകം രാജ്യം സപുത്രഃ പ്രത്യപദ്യത
ജാലജംഘൻ തന്റെ മകനോടൊപ്പം സ്വന്തം രാജ്യം തിരിച്ചുപിടിച്ചു.
വസംസ്തദാ നിജം രാജ്യമാപാലയദരിന്ദമഃ
അപ്പോൾ ആ ശത്രുനാശകൻ തന്റെ രാജ്യം ഭരിച്ചു.
അഭ്യായയൌ മഹാരാജ താലജങ്ഘഃ പുരം തവ
മഹാരാജാവേ, താലജംഘൻ നിങ്ങളുടെ നഗരത്തിലേക്ക് എത്തി.
രുരോദാഭ്യേത്യ നഗരീമയോധ്യാം സ മഹീപതിഃ
അയാൾ, അയോധ്യാ നഗരം എത്തുമ്പോൾ, രാജാവ് കരഞ്ഞു.
യുയുധേ തൈര്നൃപൈഃ സര്വൈര്വൃദ്ധോ ഽപി തരുണോ യഥാ
വയസ്സായിരുന്നിട്ടും, അവൻ യുവാവിനെപ്പോലെ എല്ലാ രാജാക്കളുമായി യുദ്ധം ചെയ്തു.
ശത്രുഭിര്നിര്ജിതോ വൃദ്ധഃ പലായനപരോ ഽ ഭവത്
ശത്രുക്കൾക്ക് കീഴടങ്ങി, ആ വയോധികൻ രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ചു.
അന്തര്വത്ന്യാ ച തേ മാത്രാ സഹിതോ വനമാവിശത്
നിന്റെ അമ്മ ഗർഭിണിയായിരിക്കെ അവളോടൊപ്പം അവൻ കാടിലേക്ക് കടന്നു.
ശോകാമര്ഷസമാവിഷ്ടോ വൃദ്ധഭാവേന ച സ്വയമ്
അവൻ ദു:ഖത്തിലും കോപത്തിലും മുഴുകി, വൃദ്ധനായി തോന്നി.
അനാഥ ഇവ രാജേന്ദ്ര സ്വര്ഗലോകമിതോ ഗതഃ
രാജാവേ, ആരും ഇല്ലാത്തവനെന്നപോലെ, അവൻ സ്വർഗ്ഗലോകത്തേക്ക് പോയി.
ചിതാമാരോപയദ്ഭര്തൂ രുദതീ സാ കലേവരമ്
അവൾ കരയുമ്പോൾ ഭർത്താവിന്റെ ശരീരം ചിതയിൽ വെച്ചു.
ചകാരാഗ്നിപ്രവേശായ സുദൃഢാം മതിമാത്മനഃ
അവൾ മനസ്സിൽ ഉറച്ച തീരുമാനമെടുത്തു അഗ്നിയിലേക്ക് കടക്കാൻ.
നിര്ഗത്യ ചാശ്രമാത്താം ച വാരയന്നിദമബ്രവീത്
അശ്രമത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തു വന്ന് അവളെ തടഞ്ഞുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പുത്രസ്തിഷ്ഠതി സര്വേഷാം പ്രവരശ്ചവര്ത്തിനാമ്
സകല നേതാക്കളിലും ശ്രേഷ്ഠനായ ഒരു മകൻ ഇപ്പോഴും ഉണ്ട്.
തതഃ സാ സര്വദുഃഖാനി നിയമ്യ ത്വന്മുഖാംബുജമ്
അവൾ എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളും നിയന്ത്രിച്ച്, നിന്റെ കമലപോലെയുള്ള മുഖത്തെ നോക്കി.
സുഷാവ ച തതഃ കാലേ സാ ത്വാമൌര്വാശ്രമേ തദാ
ശേഷം, യോജിച്ച സമയത്ത്, അവൾ ഓർവയുടെ അശ്രമത്തിൽ നിന്നെ പ്രസവിച്ചു.
ഔര്വാശ്രമേ വിവൃദ്ധശ്ച ഭവാംസ്തേനാനുകംപിതഃ
നീ ഓർവയുടെ അശ്രമത്തിൽ വളർന്നു, അവൻ നിന്നെ കരുണയോടെ നോക്കി.
ഏവം പ്രഭാവോ നൃപതിഃ കാര്ത്തവീര്യോ ഽഭവദ്ഭുവി
ഇങ്ങനെ, കാർത്തവീര്യൻ രാജാവ് ഭൂമിയിൽ പ്രശസ്തനായി.
യദ്വംശജൈര്ജിതോ യുദ്ധേ പിതാ തേ വനമാദിശത്
ആ വംശജന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ നിന്റെ പിതാവിനെ ജയിച്ചപ്പോൾ, അവൻ നിന്നെ കാടിലേക്ക് അയച്ചു.
ഏതച്ച സര്വമാഖ്യാതം വ്രതാനാമുത്തമം തവ
ഇതെല്ലാം, നിന്റെ ശ്രേഷ്ഠമായ വ്രതം, ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നു.
ന ഹ്യസ്യ കര്ത്തുര്നൃപതേഃ പുരുഷാര്ഥചതുഷ്ടയേ
രാജാവേ, ഇതു ചെയ്യുന്നവന് മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ നാലു ലക്ഷ്യങ്ങളിലും കുറവൊന്നുമില്ല.
ജാമദഗ്ന്യസ്യ ച മുനേ കിമന്യത്കഥയാമി തേ
മഹർഷേ, ജാമദഗ്നിയെ കുറിച്ച് ഇനി എന്ത് പറയണം?
തതഃ സ സഗരോ രാജാ കൃതാഞ്ജലിപുടോ മുനിമ്
ശേഷം സഗരൻ രാജാവ് കൈകൂപ്പി മുനിയെ സമീപിച്ചു.
സമ്യക്തമുപദേശേന തത്രാനുജ്ഞാം പ്രയച്ഛ മേ
ശരിയായ ഉപദേശത്തോടെ ഇവിടെ എന്നെ അനുമതി നൽകണം.
ഇത്യുക്തസ്തേന രാജ്ഞാതു തഥേത്യുക്ത്വാ മഹാമുനിഃ
അങ്ങനെ രാജാവ് ചോദിച്ചപ്പോൾ മഹാമുനി സമ്മതിച്ചു എന്നു പറഞ്ഞു.
സ ദീക്ഷിതോ വസിഷ്ഠേന സഗരോ രാജസത്തമഃ
വസിഷ്ഠൻ സഗരൻ രാജാവിനെ ദീക്ഷയിലാക്കി.