തസ്മാത്തേ പിതരോ ദേവാഃ പിതൃത്വം തേഷു തത്സ്മൃതമ്
അതിനാൽ നിങ്ങളുടെ പിതാക്കന്മാർ ദേവന്മാരായി അറിയപ്പെടുന്നു; അവരിൽ പിതൃത്വം ഇങ്ങനെ ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
സാപവിദ്ധാ തനുസ്തേന സദ്യഃ സംധ്യാ വ്യജായത
അത് കൊണ്ടു അവളുടെ ശരീരം തകർന്നു, ഉടനെ സന്ധ്യ ജനിച്ചു.
തയോര്മധ്യേ തു വൈ പൈത്രീ യാ തനുഃ സാ ഗരീയസീ
അവരുടെ ഇടയിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന പിതൃരൂപം അതിൽ ഏറ്റവും മഹത്താണ്.
യുക്താസ്തനുമുപാസംതേ ഉഷാവ്യുഷ്ട്യോര്യദന്തരമ്
പ്രഭാതവും സന്ധ്യയും തമ്മിലുള്ള സമയത്ത് ഉള്ള ആ രൂപമാണ് അവർ ആരാധിക്കുന്നത്.
തതോ ഽന്യസ്യാം പുനര്ബ്രഹ്മാ സ്വതന്വാമുപപദ്യത
അതിനുശേഷം, മറ്റൊരു രൂപത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നു വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
മനസാ തു സുതാസ്തസ്യ പ്രജനാജ്ജജ്ഞിരേ പ്രജാഃ
അവന്റെ മനസ്സിൽ നിന്നു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; അവന്റെ സൃഷ്ടിയിൽ നിന്നു ജീവികൾ ഉദിച്ചു.
സൃഷ്ട്വാ പുനഃ പ്രജാഃ സോ ഽഥ സ്വാം തനും സ വ്യപോഹത
അവൻ വീണ്ടും ജീവികളെ സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം, തന്റെ തന്നെ രൂപം ഉപേക്ഷിച്ചു.
തസ്മാദ്ഭവന്തി സംഹൃഷ്ടാ ജ്യോത്സ്നായാ ഉദ്ഭവേ പ്രജാഃ
അതുകൊണ്ട്, ജ്യോത്സ്ന ഉദിക്കുന്നപ്പോൾ ജീവികൾ സന്തോഷിക്കുന്നു.
സദ്യോ രാത്ര്യഹനീ ചൈവസംധ്യാ ജ്യോത്സ്നാ ച ജജ്ഞിരേ
ഉടൻ, രാത്രി, പകൽ, സന്ധ്യ, ജ്യോത്സ്ന എന്നിവ ജനിച്ചു.
തമോമാത്രാത്മികാ രാത്രിഃ സാ വൈ തസ്മാന്നിയാമികാ
അന്ധകാരമാണ് രാത്രിയുടെ സ്വഭാവം; അവയെ രാത്രി നിയന്ത്രിക്കുന്നു.
യസ്മാത്തേഷാം ദിവാ ജന്മ ബലിനസ്തേന തേ ദിവാ
അവർക്കു പകൽ ജനനം ആയതിനാൽ, അവർ പകൽ ശക്തരായിരിക്കുന്നു.
പ്രാണേഭ്യോ രാത്രിജന്മാനോ ഹ്യജേയാ നിശി തേന തേ
പ്രാണങ്ങളിൽ നിന്ന് രാത്രിയിൽ ജനിച്ചവർ, രാത്രിയിൽ ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവരാണ്; അതുകൊണ്ടാണ് അവർ അങ്ങനെ.
പിതൄണാം മാനുഷാണാം ച അതീതാനാ ഗതേഷു വൈ
പിതാക്കന്മാരുടെയും മനുഷ്യരുടെയും, കഴിഞ്ഞുപോയവരും യാത്രചെയ്തവരുമായവർ,
ജ്യോത്സ്നാ രാത്ര്യഹനീ സംധ്യാ ചത്വാര്യേതാനി താനി വാ
ജ്യോത്സ്ന, രാത്രി, പകൽ, സന്ധ്യ — ഈ നാലും അതേ ആകുന്നു.
അംഭാംസ്യേതാനി സൃഷ്ട്വാ തു ദേവദാനവമാനുഷാന്
ഈ ജലങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം, ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും മനുഷ്യരെയും അവൻ സൃഷ്ടിച്ചു.
താമുത്സൃജ്യ തതോ ച്യോത്സ്നാം തതോ ഽന്യാം പ്രാപ്യ സ പ്രഭുഃ
അവൻ ആ ജ്യോത്സ്ന ഉപേക്ഷിച്ച്, പിന്നെ മറ്റൊരു രൂപം പ്രാപിച്ചു.
തതോ ഽന്യാഃ സോംഽധകാരേ ച ക്ഷുധാവിഷ്ടാഃ പ്രജാഃ സൃജന്
പിന്നീട്, അന്ധകാരത്തിൽ, വിശപ്പാൽ പീഡിതരായ മറ്റു ജീവികളെ അവൻ സൃഷ്ടിച്ചു.
അമ്ഭാംസ്യേതാനി രക്ഷാമ ഉക്തവന്തസ്തു തേഷു യേ
അവരിൽ ചിലർ 'ഈ ജലങ്ങൾ നാം കാക്കാം' എന്നു പറഞ്ഞു.
യേ ഽബ്രുവന് ക്ഷിണുമോ ഽമ്ഭാംസി തേഷാം ത്ദൃഷ്ടാഃ പരസ്പരമ്
ജലങ്ങൾ ഉണക്കാമെന്ന് പറഞ്ഞവർ തമ്മിൽ പരസ്പരം എതിരായി കാണപ്പെട്ടു.
രക്ഷേതി പാലനേ ചാപി ധാതുരേഷ വിഭാവ്യതേ
രക്ഷ എന്ന വേരിന് സംരക്ഷണവും പാലനവും എന്നർത്ഥത്തിൽ ഉപയോഗം കാണാം.
രക്ഷണാദ്രക്ഷ ഇത്യുക്തം ക്ഷപണാദ്യക്ഷ ഉച്യത
രക്ഷണംകൊണ്ട് രക്ഷ എന്ന പേര് ലഭിച്ചു; നശിപ്പിക്കൽ കൊണ്ടാണ് യക്ഷ എന്നത് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
തേ ശീര്ണാ വ്യുത്ഥിതാ ഹ്യൂര്ദ്ധമാരോ ഹന്തഃ പുനഃ പുനഃ
അവ ശുഷ്കമായി വീണ്ടും വീണ്ടും ഉയർന്ന് വന്നുവെന്ന്, വീരാ, കാണാം.
ബാലാത്മനാ സ്മൃതാ വ്യാലാ ഹീനത്വാദഹയഃ സ്മൃതാഃ
ബാലമായ സ്വഭാവം കൊണ്ടാണ് അവയെ വ്യാലങ്ങൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്; താഴ്ന്നതായതിനാൽ അഹികൾ എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.
തേഷാം ലയഃ പൃഥിവ്യാം യഃ സൂര്യാചന്ദ്രമസൌ ഘനാഃ
അവയുടെ ലയം ഭൂമിയിൽ സൂര്യനും ചന്ദ്രനും കൊണ്ട് മേഘങ്ങൾ ലയിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
സ താന്സര്പ്പാന് സഹോത്പന്നാനാവിവേശ വിഷാത്മകഃ
വിഷമുള്ള സ്വഭാവമുള്ളവൻ ഒരുമിച്ച് ജനിച്ച ആ സർപ്പങ്ങളിലൊക്കെയും പ്രവേശിച്ചു.
വര്ണേന കപിശേനോഗ്രാസ്തേ ഭൂതാഃ പിശിതാശനാഃ
കപ്പില വർണ്ണമുള്ള, ഭയങ്കരമായ ആ ഭൂതങ്ങൾ മാംസം ഭക്ഷിച്ച് ജീവിക്കുന്നു.
ഗായതോ ഗാം തതസ്തസ്യ ഗന്ധര്വാ ജജ്ഞിരേ സുതാഃ
അവൻ പാടുമ്പോൾ അവനിൽ നിന്ന് ഗാന്ധർവന്മാർ, അവന്റെ പുത്രന്മാർ, ജനിച്ചു.
പിബതോ ജജ്ഞിരേ വാചം ഗന്ധര്വാസ്തേന തേ സ്മൃതാഃ
അവൻ കുടിക്കുമ്പോൾ ഗാന്ധർവന്മാർ വാക്കായി ജനിച്ചു; അതുകൊണ്ടാണ് അവർക്ക് ആ പേര് ലഭിച്ചത്.
ഛന്ദതശ്ചൈവ ഛന്ദാസി വയാംസി വയസാസൃജത്
അവന്റെ ആഗ്രഹത്തിൽ നിന്നാണ് ഛന്ദസ്സുകളും പക്ഷികളും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്.
മുഖതോജാഃ സൃജന്സോ ഽഥ വക്ഷസശ്ചാപ്യവീഃ സൃജന്
അവൻ വായിൽ നിന്ന് ശക്തിയും, നെഞ്ചിൽ നിന്ന് അവീകൾക്കും സൃഷ്ടിച്ചു.