ന ചുക്രോധാക്രോധനത്വം സതോ ഹി പരമം ധനമ്
അവൻ കോപിച്ചില്ല, കാരണം കോപമില്ലായ്മ സന്മാർഗ്ഗികള്ക്ക് ഏറ്റവും വലിയ സമ്പത്താണ്.
ജഗത്സര്വം ക്ഷയം തസ്യ ചിന്തയന്ന പ്രചുക്രുധേ
തനിക്കു കാരണം ലോകം മുഴുവൻ നശിക്കും എന്ന് ചിന്തിച്ചവൻ കോപിച്ചില്ല.
രാമേണാഭൂത്തതോ നിത്യം ശാന്ത ഏവ മഹാതപാഃ
അതിനുശേഷം രാമന്റെ കാരണമായി ആ മഹാതപസ്വി എപ്പോഴും ശാന്തനായി തുടര്ന്നു.
നിപപാത മഹാതേജാ ധരണ്യാം ഗതചേതനഃ
വലിയ തേജസ്സുള്ളവൻ ബോധംകെട്ട് നിലത്തേക്ക് വീണു.
കിങ്കരാനാദിശച്ഛീഘ്രം ധേനോരാനയനേ ബലാത്
അവൻ ഉടൻ തന്നെ കാവിനെ ബലമായി കൊണ്ടുവരാൻ സേവകരോട് ആജ്ഞാപിച്ചു.
കശാഭിരഭിഹന്യന്ത ചകൃഷുശ്ച നിനീഷയാ
അവർ കശാപ്പുകൊണ്ട് അടിച്ചു, ചക്രങ്ങളാൽ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകാൻ ശ്രമിച്ചു.
ഹന്യമാനാ ഭൃശം തൈശ്ച ചുക്രുധേ ച പയസ്വിനീ
അവർ കഠിനമായി അടിച്ചതുകൊണ്ട്, പാൽകുടിയ്ക്കുന്ന പശു അതികോപംകൊണ്ടു.
ആകൃഷ്യ പാശാന് സുദൃഢാന് കൃത്വാത്മാനമമോചയത്
വളരെ ശക്തമായ കയറുകൾ വലിച്ചുപിടിച്ച് അവൾ സ്വയം വിടുതൽ നേടി.
ഹുംഹാരവം പ്രകുര്വാണാ സര്വതോ ഽഹ്യപതദ്രുഷാ
'ഹും' എന്ന വലിയ ശബ്ദം പുറത്ത് വിട്ട്, അവൾ എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും ക്രൂരമായി പാഞ്ഞു.
രാജമന്ത്രിബലം സര്വം വ്യദ്രാവയദമര്ഷിതാ
ആ കോപത്തിൽ അവൾ രാജാവിന്റെയും മന്ത്രിമാരുടെയും സൈന്യത്തിന്റെയും മുഴുവൻ കൂട്ടത്തെയും ചിതറിച്ചു.
പശ്യതാം സര്വഭൂതാനാം ഗഗനം പ്രത്യപദ്യത
എല്ലാ ജീവികളും നോക്കുന്പോൾ അവൾ ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു.
പ്രസഹ്യ ബദ്ധ്വാ തദ്വത്സം ജഗ്മുരേവാതിനിര്ഘൃണാഃ
അതു പോലെ തന്നെ, അതിക്രൂരന്മാർ ആ കിടാവിനെ ബലമായി കെട്ടി കൊണ്ടുപോയി.
സ പാപസ്തരസാ രാജ്ഞഃ സന്നിധിം സമുപാഗമത്
ആ പാപി വേഗത്തിൽ രാജാവിന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്തി.
തദ്വ്രത്താന്തമശേഷേണ വ്യാചചക്ഷേ സസാധ്വസഃ
ഭയത്തോടെ അവൻ ആ സംഭവമൊക്കെയും വിശദമായി പറഞ്ഞു.
ഉപോദ്ധാതപാദേര്ഽജുനോപാഖ്യാനേ ഏകോനത്രിംശത്തമോ ഽധ്യായഃ
ഉപോദ്ധാത ഭാഗത്തിലെ അർജുനന്റെ കഥയിലെ ഇരുപത്തൊമ്പതാം അധ്യായം
ഉദ്വിഗ്നചേതാഃ സുഭൃശം ചിന്തയാമാസ നൈകധാ
അവന്റെ മനസ്സ് വളരെ വിഷമത്തിൽ ആകി, പലവിധത്തിൽ ആലോചിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ബ്രഹ്മസ്വഹരണേ വാഞ്ഛാ തദ്ധത്യാ ചാതിഗര്ഹിതാ
ബ്രാഹ്മണന്റെ സമ്പത്ത് കൈവശപ്പെടുത്താനുള്ള ആഗ്രഹവും, അവനെ കൊല്ലുന്നതും രണ്ടും വളരെ കുറ്റകരമാണ്.
വചനം തര്ഹി താം ജഹ്യാം വിമൂഢാത്മാ ഗതത്രപഃ
അപ്പോൾ, ഞാൻ അവളുടെ വാക്കുകൾ അവഗണിക്കണോ, മനസ്സിൽ ഭ്രമിച്ചും ലജ്ജയില്ലാതെയും?
സ്വപുരം പ്രതിചക്രാമ സബലഃ സാനുഗസ്തതഃ
അതിനുശേഷം, തന്റെ സൈന്യത്തോടും അനുചരന്മാരോടും കൂടെ അവൻ സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
ആശ്രമാത്സഹസാ രാജന്വിനിശ്ചക്രാമ രേണുകാ
രാജാവേ, അപ്രത്യക്ഷമായി, രേണുകാ ആശ്രമത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് പോയി.
നിശ്ചേഷ്ടം പരിതം ഭൂമൌ ദദര്ശ പതിമാത്മനഃ
അവൾ തന്റെ ഭർത്താവിനെ നിലത്ത് ചലനരഹിതനായി കിടക്കുന്നത് കണ്ടു.
അന്വാഹതേവാശനിനാ മൂര്ഛിതാന്യപതദ്ഭുവി
മിന്നലേറ്റ് എന്നപോലെ അവൾ ബോധംകെട്ട് നിലത്ത് വീണു.
പതിത്വോത്ഥായ സാ ഭൂയഃ സുസ്വരം പ്രരുരോദ ഹ
വീണ ശേഷം, അവൾ വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റ് ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു.
അശ്രുപൂര്മമുഖീ ദീനാ പതിതാ ശോകസാഗരേ
കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ മുഖം, ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി, അവൾ നിരാശയോടെ കിടന്നു.
ഹാ ധിഗത്യന്തശാന്ത ത്വം നൈവ കാങ്ക്ഷേത ചേദൃശമ്
ഹാ, ദുർഭാഗ്യം! സമാധാനമുള്ളവനേ, ഇങ്ങനെയൊരു അവസ്ഥയെ നീ ഒരിക്കലും ആഗ്രഹിക്കില്ലായിരുന്നു.
ക്ഷിപ്ത്വാനാഥാമഗാധേ മാം ക്വ ച യാതോ ഽസി മാനദ
എന്നെ സഹായിയില്ലാതാക്കി ഈ ആഴത്തിലുള്ള ദു:ഖത്തിൽ തള്ളിവിട്ട്, നീ എവിടെയാണു പോയത്, മാന്യനേ?
യാസി യത്ര ത്വമേകാകീ തത്ര മാം നേതുമര്ഹസി
നീ എവിടെയായാലും ഒറ്റയ്ക്ക് പോകുന്നുവെങ്കിൽ, എന്നെയും കൂടെ കൊണ്ടുപോകേണ്ടതായിരുന്നു.
ന ദീര്യതേ മഹാഭാഗ കഠിനാഃ ഖലു യോഷിതഃ
മഹാഭാഗവാനേ, സ്ത്രീകളുടെ ഹൃദയം എത്ര കഠിനമാണെന്ന് ഇതിൽ നിന്ന് മനസ്സിലാക്കാം, കാരണം അവിടെയൊന്നും തകർന്നില്ല.
ചുക്രോശ രാമരാമേതി ഭൃശം ദുഃഖപരിപ്ലുതാ
വളരെ ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങി അവൾ വീണ്ടും വീണ്ടും 'രാമാ, രാമാ' എന്നു വിളിച്ചു കരഞ്ഞു.
അകൃതവ്രണസംയുക്തഃ സ്വാശ്രമായ ന്യവര്ത്തത
മുറിവോ വേദനയോ ഇല്ലാതെ, അവൻ സ്വന്തം ആശ്രമത്തിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു.