ആദായ ഗോരത്നഭൂതാം ധേനും മേ ദാതുമര്ഹസി
നീ ആ രത്നംപോലെയുള്ള പശുവിനെ എടുക്കുകയും എനിക്ക് നൽകുകയും വേണം.
രാജാ വദാന്യഃ സ കഥം ബ്രഹ്മസ്വമഭിവാഞ്ഛതി
അവനവനിൽ ഉദാരനായ രാജാവിന് എങ്ങനെ ബ്രാഹ്മണന്റെ സ്വത്ത് ആഗ്രഹിക്കാനാകും?
ഗവായുതേന തസ്മാത്ത്വം തസ്മൈ താം ദാതുമര്ഹസി
അതിനാൽ, പത്ത് ആയിരം പശുക്കൾക്ക് പകരം നീ അവളെ അവനു നൽകണം.
ഹവിര്ധാനീം ച വൈ തസ്മാന്നോത്സഹേ ദാതുമഞ്ജസാ
ഹവിർധാനിയായ ഈ പശുവിനെ ഞാൻ നേരിട്ട് അവനു നൽകാൻ കഴിയില്ല.
ദേഹി ധേനുമിമാമേകാം തത്തേ ശ്രേയോ ഭവിഷ്യതി
ഈ ഒരു പശുവിനെ നീ നൽകൂ; അതു നിനക്കു നല്ലതായിരിക്കും.
ഗുരുണാ യാചിതം കിം തേ വചസാ നൃപതേഃ പുനഃ
നിന്റെ ഗുരു ആവശ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾക്ക് നിനക്ക് എന്ത് ആവശ്യം?
യഥാ ബലേന നീതായാം തസ്യാം ത്വം കിം കരിഷ്യസി
ശക്തിയാൽ അവളെ കൊണ്ടുപോയാൽ നീ എന്ത് ചെയ്യും?
വിപ്രോ ഽഹം കിം കരിഷ്യാമി സ്വേച്ഛാവിതരണം വിനാ
ഞാൻ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ; സ്വമേധയാ നൽകാതെ ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും?
പ്രസഹ്യ നേതുമാരേഭേ മുനേസ്തസ്യ പയസ്വിനീമ്
അവൻ മുനിയുടെ പാൽകുടിയ പശുവിനെ ബലാൽ പിടിച്ചുകൊണ്ടുപോകാൻ തുടങ്ങി.
ഉപോദ്ധാതപാദേ ഽഷ്ടാവിംശതിതമോ ഽധ്യായഃ
ഉപോദ്ഘാതപാദത്തിൽ ഇരുപത്തിയെട്ടാമത്തെ അധ്യായം.
ബ്രഹ്മസ്വം നാപഹര്ത്തവ്യം പുരുഷേണ വിജാനതാ
ജ്ഞാനമുള്ളവൻ ബ്രാഹ്മണന്റെ സ്വത്ത് കൈവശമാക്കരുത്.
ആയുര്ജാനേ പരിക്ഷീണം ന ചേദേതത്കരിഷ്യതി
അങ്ങനെ ചെയ്യാതെ ഇരുന്നാൽ, അവന്റെ ആയുസ്സ് കുറയും.
സ്വയം വാ യദി സായുച്യേദ്വിനശിഷ്യതി പാര്ഥിവഃ
അവൻ തന്നെ തിരിച്ചു നൽകിയാൽ, രാജാവിന് നാശം വരും.
ശതായുഷോര്ഽജുനാദന്യഃ കോ ന്വിച്ഛതി ജിജീവിഷുഃ
നൂറ്റാണ്ട് ആയുസുള്ള അർജുനനെ ഒഴികെ, ആരാണ് ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?
ബദ്ധ്വാ താം ഗാം ദൃഢൈഃ പാശൈര്വിചകര്ഷ ബലാന്വിതഃ
അവൻ ആ പശുവിനെ ശക്തമായ കയറുകൾ കൊണ്ട് കെട്ടി ബലമായി വലിച്ചു.
രുരോധ തം യഥാശക്തി വികര്ഷന്തം പായസ്വിനീമ്
പാൽകുടിയ പശുവിനെ വലിക്കുന്നവനെ അവൻ കഴിയുന്നത്ര തടഞ്ഞു.
ജഗ്രാഹ സുദൃഢം കണ്ഠേ വാഹുഭ്യാം താം മഹാമുനിഃ
ആ മഹാമുനി ഇരുകൈകളാൽ അവളെ കഴുത്തിൽ ഉറപ്പായി പിടിച്ചു.
ഉത്സാരയധ്വമിത്യേനമാദിദേശ സ്വസൈനികാന്
സ്വന്തം സൈന്യത്തോടു, 'അവളെ പുറത്താക്കൂ!' എന്ന് അദ്ദേഹം ആജ്ഞാപിച്ചു.
ഭര്ത്രാജ്ഞയാ പ്രസഹ്യൈനം പരിവവ്രുഃ സമന്തതഃ
രാജാവിന്റെ കല്പനപ്രകാരം, അവർ അവനെ ബലമായി ചുറ്റി വളഞ്ഞു.
തേ സമുത്സാരയന് ധേനോഃ സുദൂരതരമന്തികാത്
അവർ ആ പശുവിനെ ആ സ്ഥലത്തുനിന്ന് വളരെ ദൂരേയ്ക്ക് ഓടിച്ചു.
ന ചുക്രോധാക്രോധനത്വം സതോ ഹി പരമം ധനമ്
അവൻ കോപിച്ചില്ല, കാരണം കോപമില്ലായ്മ സന്മാർഗ്ഗികള്ക്ക് ഏറ്റവും വലിയ സമ്പത്താണ്.
ജഗത്സര്വം ക്ഷയം തസ്യ ചിന്തയന്ന പ്രചുക്രുധേ
തനിക്കു കാരണം ലോകം മുഴുവൻ നശിക്കും എന്ന് ചിന്തിച്ചവൻ കോപിച്ചില്ല.
രാമേണാഭൂത്തതോ നിത്യം ശാന്ത ഏവ മഹാതപാഃ
അതിനുശേഷം രാമന്റെ കാരണമായി ആ മഹാതപസ്വി എപ്പോഴും ശാന്തനായി തുടര്ന്നു.
നിപപാത മഹാതേജാ ധരണ്യാം ഗതചേതനഃ
വലിയ തേജസ്സുള്ളവൻ ബോധംകെട്ട് നിലത്തേക്ക് വീണു.
കിങ്കരാനാദിശച്ഛീഘ്രം ധേനോരാനയനേ ബലാത്
അവൻ ഉടൻ തന്നെ കാവിനെ ബലമായി കൊണ്ടുവരാൻ സേവകരോട് ആജ്ഞാപിച്ചു.
കശാഭിരഭിഹന്യന്ത ചകൃഷുശ്ച നിനീഷയാ
അവർ കശാപ്പുകൊണ്ട് അടിച്ചു, ചക്രങ്ങളാൽ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകാൻ ശ്രമിച്ചു.
ഹന്യമാനാ ഭൃശം തൈശ്ച ചുക്രുധേ ച പയസ്വിനീ
അവർ കഠിനമായി അടിച്ചതുകൊണ്ട്, പാൽകുടിയ്ക്കുന്ന പശു അതികോപംകൊണ്ടു.
ആകൃഷ്യ പാശാന് സുദൃഢാന് കൃത്വാത്മാനമമോചയത്
വളരെ ശക്തമായ കയറുകൾ വലിച്ചുപിടിച്ച് അവൾ സ്വയം വിടുതൽ നേടി.
ഹുംഹാരവം പ്രകുര്വാണാ സര്വതോ ഽഹ്യപതദ്രുഷാ
'ഹും' എന്ന വലിയ ശബ്ദം പുറത്ത് വിട്ട്, അവൾ എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും ക്രൂരമായി പാഞ്ഞു.
രാജമന്ത്രിബലം സര്വം വ്യദ്രാവയദമര്ഷിതാ
ആ കോപത്തിൽ അവൾ രാജാവിന്റെയും മന്ത്രിമാരുടെയും സൈന്യത്തിന്റെയും മുഴുവൻ കൂട്ടത്തെയും ചിതറിച്ചു.