ദത്ത്വാ മൂല്യം ഗവാശ്വാദ്യമൃഷേര്ഥേനുഃ പ്രഗൃഹ്യതാമ്
പണം, പശു, കുതിര മുതലായവ നൽകി, ആ ഋഷിയുടെ പശു എടുക്കുക.
തപോധനാനാം ഹി കുതോ രത്നസംഗ്രഹണാദരഃ
തപസ്സിൽ സമ്പന്നരായവർക്കു രത്നങ്ങൾ ശേഖരിക്കാൻ എന്ത് ആഗ്രഹം?
തസ്മാത്തേ സര്വഥാ ധേനും യാചിതഃ സംപ്രദാസ്യതി
അതിനാൽ നീ ചോദിച്ചാൽ അവൻ തീർച്ചയായും ആ പശു നിനക്കു നൽകും.
സംഗൃഹ്യ വിത്തം വിപുലം ധേനും താം പ്രതിദാസ്യതി
വളരെ ധനം ലഭിച്ചാൽ, അവൻ ആ പശു തിരികെ നൽകും.
ഇതി മേ വര്ത്തതേ ബുദ്ധിഃ കഥം വാ മന്യതേ ഭവാന്
ഇതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം; എന്നാൽ ഭവാൻ എങ്ങനെ കരുതുന്നു?
ദത്ത്വാ ചാഭീപ്സിതം തസ്മൈ താം ഗാമാനയ മന്ത്രിക
അവന് ഇഷ്ടമുള്ളത് നൽകി, ആ പശു കൊണ്ടുവരിക, മന്ത്രിയേ.
നിവൃത്യ പ്രയയൌ ശീഘ്രം ജമദഗ്നേരഥാശ്രമമ്
അതിനുശേഷം, അവൻ വേഗത്തിൽ ജമദഗ്നിയുടെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി.
സമിദാനയനാര്ഥായ രാമോ ഽപി പ്രയയൌ വനമ്
രാമനും സമിദ് കൊണ്ടുവരാൻ വനത്തിലേക്ക് പോയി.
പ്രണമ്യ മുനിശാര്ദൂലമിദം വചനമബ്രവീത്
മുനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനോട് നമസ്കരിച്ചു, അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
രത്നഭൂതാ ച ധേനുഃ സാ ഭുവി ദോഗ്ധ്രീഷ്വനുത്തമാ
അവൾ രത്നംപോലെയുള്ള ഒരു പശുവായിരുന്നു; ഭൂമിയിൽ പാൽകുടിക്കുന്നവയിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമം.
ആദായ ഗോരത്നഭൂതാം ധേനും മേ ദാതുമര്ഹസി
നീ ആ രത്നംപോലെയുള്ള പശുവിനെ എടുക്കുകയും എനിക്ക് നൽകുകയും വേണം.
രാജാ വദാന്യഃ സ കഥം ബ്രഹ്മസ്വമഭിവാഞ്ഛതി
അവനവനിൽ ഉദാരനായ രാജാവിന് എങ്ങനെ ബ്രാഹ്മണന്റെ സ്വത്ത് ആഗ്രഹിക്കാനാകും?
ഗവായുതേന തസ്മാത്ത്വം തസ്മൈ താം ദാതുമര്ഹസി
അതിനാൽ, പത്ത് ആയിരം പശുക്കൾക്ക് പകരം നീ അവളെ അവനു നൽകണം.
ഹവിര്ധാനീം ച വൈ തസ്മാന്നോത്സഹേ ദാതുമഞ്ജസാ
ഹവിർധാനിയായ ഈ പശുവിനെ ഞാൻ നേരിട്ട് അവനു നൽകാൻ കഴിയില്ല.
ദേഹി ധേനുമിമാമേകാം തത്തേ ശ്രേയോ ഭവിഷ്യതി
ഈ ഒരു പശുവിനെ നീ നൽകൂ; അതു നിനക്കു നല്ലതായിരിക്കും.
ഗുരുണാ യാചിതം കിം തേ വചസാ നൃപതേഃ പുനഃ
നിന്റെ ഗുരു ആവശ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾക്ക് നിനക്ക് എന്ത് ആവശ്യം?
യഥാ ബലേന നീതായാം തസ്യാം ത്വം കിം കരിഷ്യസി
ശക്തിയാൽ അവളെ കൊണ്ടുപോയാൽ നീ എന്ത് ചെയ്യും?
വിപ്രോ ഽഹം കിം കരിഷ്യാമി സ്വേച്ഛാവിതരണം വിനാ
ഞാൻ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ; സ്വമേധയാ നൽകാതെ ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും?
പ്രസഹ്യ നേതുമാരേഭേ മുനേസ്തസ്യ പയസ്വിനീമ്
അവൻ മുനിയുടെ പാൽകുടിയ പശുവിനെ ബലാൽ പിടിച്ചുകൊണ്ടുപോകാൻ തുടങ്ങി.
ഉപോദ്ധാതപാദേ ഽഷ്ടാവിംശതിതമോ ഽധ്യായഃ
ഉപോദ്ഘാതപാദത്തിൽ ഇരുപത്തിയെട്ടാമത്തെ അധ്യായം.
ബ്രഹ്മസ്വം നാപഹര്ത്തവ്യം പുരുഷേണ വിജാനതാ
ജ്ഞാനമുള്ളവൻ ബ്രാഹ്മണന്റെ സ്വത്ത് കൈവശമാക്കരുത്.
ആയുര്ജാനേ പരിക്ഷീണം ന ചേദേതത്കരിഷ്യതി
അങ്ങനെ ചെയ്യാതെ ഇരുന്നാൽ, അവന്റെ ആയുസ്സ് കുറയും.
സ്വയം വാ യദി സായുച്യേദ്വിനശിഷ്യതി പാര്ഥിവഃ
അവൻ തന്നെ തിരിച്ചു നൽകിയാൽ, രാജാവിന് നാശം വരും.
ശതായുഷോര്ഽജുനാദന്യഃ കോ ന്വിച്ഛതി ജിജീവിഷുഃ
നൂറ്റാണ്ട് ആയുസുള്ള അർജുനനെ ഒഴികെ, ആരാണ് ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?
ബദ്ധ്വാ താം ഗാം ദൃഢൈഃ പാശൈര്വിചകര്ഷ ബലാന്വിതഃ
അവൻ ആ പശുവിനെ ശക്തമായ കയറുകൾ കൊണ്ട് കെട്ടി ബലമായി വലിച്ചു.
രുരോധ തം യഥാശക്തി വികര്ഷന്തം പായസ്വിനീമ്
പാൽകുടിയ പശുവിനെ വലിക്കുന്നവനെ അവൻ കഴിയുന്നത്ര തടഞ്ഞു.
ജഗ്രാഹ സുദൃഢം കണ്ഠേ വാഹുഭ്യാം താം മഹാമുനിഃ
ആ മഹാമുനി ഇരുകൈകളാൽ അവളെ കഴുത്തിൽ ഉറപ്പായി പിടിച്ചു.
ഉത്സാരയധ്വമിത്യേനമാദിദേശ സ്വസൈനികാന്
സ്വന്തം സൈന്യത്തോടു, 'അവളെ പുറത്താക്കൂ!' എന്ന് അദ്ദേഹം ആജ്ഞാപിച്ചു.
ഭര്ത്രാജ്ഞയാ പ്രസഹ്യൈനം പരിവവ്രുഃ സമന്തതഃ
രാജാവിന്റെ കല്പനപ്രകാരം, അവർ അവനെ ബലമായി ചുറ്റി വളഞ്ഞു.
തേ സമുത്സാരയന് ധേനോഃ സുദൂരതരമന്തികാത്
അവർ ആ പശുവിനെ ആ സ്ഥലത്തുനിന്ന് വളരെ ദൂരേയ്ക്ക് ഓടിച്ചു.