ദ്വംദ്വൈസ്തൈഃ പീഡ്യമാനാസ്തു ചുക്രുശുരാവൃണാനി വാ
ആ ഇരട്ടവിരുദ്ധങ്ങൾ കൊണ്ട് പീഡിക്കപ്പെട്ടവർ കരഞ്ഞു, അല്ലെങ്കിൽ മറച്ചു നിന്നു.
പൂര്വ നികാമചാരാസ്തേ ഹ്യനികേതാ യഥാഭവന്
മുന്പ് ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിച്ചിരുന്നവർ വീണ്ടും വീടില്ലാത്തവരായി.
മധുധുന്വത്സു നിഷ്ഠേഷു പര്വതേഷു നദീഷു ച
തേൻ നിറഞ്ഞ മലകളിലും പർവ്വതങ്ങളിലും നദികളിലും.
യഥാജോഷം യഥാകാമം സമേഷു വിഷമേഷു ച
അവർക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ, ആഗ്രഹംപോലെ, സമതലത്തിലും കുഴിയുള്ളിടങ്ങളിലും.
തതസ്താന്നിര്മയാമാസുഃ ഖേടാനി ച പുരാണി ച
ശേഷം അവർ ഗ്രാമങ്ങളും നഗരങ്ങളും പണിതു.
തേഷാമായാമവിഷ്കംഭാഃ സന്നിവേശാംതരാണി ച
അവയുടെ നീളവും വീതിയും ഉള്ളിലെ ക്രമീകരണങ്ങളും.
മാനാര്ഥാനി പ്രമാണാനി തദാ പ്രഭൃതി ചക്രിരേ
അന്നുമുതൽ അവർ അളവുകളും മാനങ്ങളും നിശ്ചയിച്ചു.
ദശ ത്വംഗുലപര്വാണി പ്രാദേശ ഇതി സംജ്ഞിതഃ
പത്ത് വിരൽമുട്ടുകൾ ചേർന്നതിനെ 'പ്രദേശം' എന്നു വിളിക്കുന്നു.
താലഃ സ്മൃതോ മധ്യമയാ ഗോകര്ണശ്ചാപ്യനാമയാ
'താളം' എന്നത് മധ്യ അളവാണ്, 'ഗോകർണം' ഏറ്റവും ചെറുതാണ്.
രത്നിരംഗുലപര്വാണി സംഖ്യയാ ത്വേകവിശതിഃ
'രത്നി' എന്നത് ഇരുപത്തൊന്ന് വിരൽമുട്ടുകളുടെ അളവാണ്.
കിഷ്കുഃ സ്മൃതോ ദ്വിരത്നിസ്തു ദ്വിചത്വാരിംശദംഗുലഃ
'കിഷ്കു' എന്നത് രണ്ട് രത്നി, അഥവാ നാൽപ്പത്തിരണ്ട് വിരൽമുട്ടുകൾ ആണ്.
ധനുഃസഹസ്ത്രേ ദ്വേ തത്ര ഗവ്യൂതിസ്തൌഃ കൃതാ തദാ
രണ്ടായിരം വില്ലുകൾ ചേർന്നതിനെ 'ഗവ്യൂതി' എന്നു അന്ന് നിശ്ചയിച്ചു.
ഏതേന യോജനേനേഹ സന്നിവേശാസ്തതഃ കൃതാഃ
ഇവിടെ ഈ ക്രമീകരണപ്രകാരം താമസസ്ഥലങ്ങള് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു.
ചതുര്ഥ കൃതിമം ദുഗ തസ്യ വക്ഷ്യാമി നിര്ണയമ്
നാനാല്കത്തായുള്ള കൃത്രിമ കോട്ടയുടെ വിശദീകരണം ഇപ്പോള് ഞാന് പറയും.
രുചകഃ പ്രതികദ്വാരം കുമാരീപുരമേവ ച
പ്രതിവാതിലിലും രുചകവും, അതുപോലെ കുമാരീപുരവും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ഹസ്തസ്രോതോ ദശശ്രേഷ്ഠോ നവഹസ്തോഷ്ട ഏവ ച
ഹസ്തസ്രോതസ് പത്ത് കോട്ടകളില് ഏറ്റവും ഉത്തമം, നവഹസ്തം എട്ടില് ഒന്നാണ്.
ത്രിവിധാനാം ച ദുര്ഗാണാം പര്വതോദകധന്വിനാമ്
മൂന്നു തരത്തിലുള്ള കോട്ടകളായ മല, ജലം, വില്ല്-ആകൃതിയിലുള്ളവയെക്കുറിച്ചാണ് പറയുന്നത്.
യോജനാദര്ദ്ധവിഷ്കമ്ഭമഷ്ടഭാഗാധികായതമ്
അതിന്റെയൊറ്റ വൃത്തം അരയോജനവും, നീളം അതില് എട്ടിലൊന്ന് അധികവുമാണ്.
ഛിന്നകര്ണവികര്ണം ച വ്യജനാകൃതിസംസ്ഥിതമ്
ചെവികള് മുറിച്ചോ വളഞ്ഞോ ഉള്ള, വീശിവീശുന്ന കൂലിയുടെ ആകൃതിയിലാണ് അതു.
ചതുരസ്രയുതം ദിവ്യം പ്രശസ്തം തൈഃ പുരം കൃതമ്
നാല് വശങ്ങളുള്ള, ദിവ്യവും പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്ന നഗരമാണ് അവര് നിര്മ്മിച്ചത്.
അത്ര മധ്യം പ്രശംസംതി ഹ്രസ്വം കാഷ്ഠവിവര്ജ്ജിതമ്
ഇവിടെ നടുവിലെ ഭാഗം ചുരുങ്ങിയതും മരച്ചില്ലാത്തതുമായതുകൊണ്ട് പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു.
നഗരാദര്ദ്ധവിഷകംഭഃ ഖേടം പാനം തദൂര്ദ്ധതഃ
നഗരത്തിന്റെ അരവൃത്തം കെത എന്നറിയപ്പെടുന്നു, അതിനുമുകളിലാണ് പാനം.
ദ്വിക്രോശഃ പരമാ സീമാ ക്ഷേത്രസീമാ ചതുര്ദ്ധനുഃ
പരമാവധി അതിര്വരമ്പ് രണ്ട് ക്രോഷവും, കൃഷിഭൂമിയുടെ അതിര് നാലു ധനുസ് അളവുമാണ്.
വിംശദ്ധനുര്ഗ്രാമമാര്ഗഃ സീമാമാര്ഗോ ദശൈവ തു
ഗ്രാമപാത ഇരുപത് ധനുസ് നീളവും, അതിര്വരമ്പ് പാത പത്ത് ധനുസ് നീളവുമാണ്.
നൃവാജിരഥനാഗാനാമസംബാധസ്തു സംചരഃ
മനുഷ്യന്, കുതിരയ്ക്ക്, രഥത്തിനും ആനയ്ക്കുമൊക്കെ തടസ്സമില്ലാതെ കടന്നുപോകാം.
ത്രികാ രഥ്യോപരഥ്യാഃ സ്യുര്ദ്വികാ ശ്ചാപ്യുപരത്യകാഃ
മൂന്ന് പ്രധാനവീഥികളും, അതിനോട് ചേർന്ന വഴികളും, രണ്ട് ഉപവീഥികളും ഉണ്ട്.
ധൃതിമാര്ഗസ്തൂര്ദ്ധഷഷ്ഠം ക്രമശഃ പദികഃ സ്മൃതഃ
ധൈര്യപാതയുടെ അളവ് അറുപത്താറാണ്, നടന്നു പോകുന്നവരുടെ പാതയെന്നു അറിയപ്പെടുന്നു.
കൃതേഷു തേഷു സ്ഥാനേഷു പുനര്ഗേഹഗൃഹാണി വൈ
ഈ സ്ഥലങ്ങള് ഒരുക്കിയശേഷം, വീണ്ടും വീടുകളും ഭവനങ്ങളും നിര്മ്മിച്ചു.
തഥാ കര്തും സമാരബ്ധാശ്ചിംതയിത്വാ പുനഃ പുനഃ
അങ്ങനെ നിര്മ്മാണം ആരംഭിച്ച്, വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ച് പദ്ധതികള് തയ്യാറാക്കി.
അത ഊര്ദ്ധ ഗതാശ്ചാന്യാ ഏവം തിര്യഗ്ഗതാഃ പരാ
ഇതിനു ശേഷം, ചിലര് മുന്നോട്ട് പോയി, മറ്റുചിലര് അപ്പുറത്തേക്കും നീങ്ങി.