വ്യക്തമേവാചലേന്ദ്രാണാമധിരാജ്യപദേ സ്ഥിതഃ
പർവ്വതങ്ങളിൽ രാജാധിരാജന്റെ സ്ഥാനത്ത് വ്യക്തമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ഏവം സംചിന്തയാനഃ സ ഹിമാദ്രിവനഗഹ്വരേ
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചുകൊണ്ട്, അവൻ ഹിമാലയ വനത്തിലെ ഗുഹയിൽ ഇരുന്നു.
ആസസാദ വനേ തസ്മിന്വിപുലേ ഭൃഗുപുങ്ഗവഃ
ആ വിശാലമായ വനത്തിൽ ഭൃഗുവിന്റെ ശ്രേഷ്ഠൻ എത്തി.
കുമുദോത്പലകഹ്ലാരനികരൈരുപസോഭിതമ്
കുമുദം, ഉത്പലം, കഹ്ലാരപൂക്കൾ കൂട്ടമായി അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
അന്യൈശ്ച ജലചൈര്വക്ഷൈഃ സര്വതഃ സമലങ്കൃതമ്
മറ്റു ജലപുഷ്പങ്ങളാൽ എല്ലായിടത്തും അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ജീവജീവകചക്രാഹ്വകുരരഭ്രമരോത്കരൈഃ
ജീവജീവ പക്ഷികൾ, ചക്രാഹ്വ, കുറര, തേനിച്ചുകൾ എന്നിവയുടെ കൂട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ശഫരീമത്സ്യസംഘൈശ്ച വിചരദ്ഭിരിതസ്തതഃ
ശഫരിമത്സ്യങ്ങൾ അടങ്ങിയ മത്സ്യക്കൂട്ടങ്ങൾ ഇവിടെ അവിടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ആസസാദ ഭൃഗുശ്രേഷ്ഠസ്തത്സരോവരമുത്തമമ്
ഭൃഗുവിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ ആ അതിമനോഹരമായ തടാകത്തിലെത്തി.
സ തസ്യ തീരേ വിപുലം കൃത്വാശ്രമപദം ശുഭമ്
അവൻ ആ നദിയുടെ കരയിൽ വിശാലവും ശുഭകരവുമായ ഒരു ആശ്രമം സ്ഥാപിച്ചു.
ശാകമൂലഫലാഹാരോ നിയതം നിയതേന്ദ്രിയഃ
അവൻ ചെടികളുടെ വേര്, കിഴങ്ങു, പഴങ്ങൾ എന്നിവയാണു ഭക്ഷ്യമായി സ്വീകരിച്ചു; എപ്പോഴും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ചവനായിരുന്നു.
ഭൃഗൂപദിഷ്ടമാര്ഗേണ ഭക്ത്യാ പരമയാ യുതഃ
ഭൃഗു ഉപദേശിച്ച മാർഗം ഭക്തിപൂർവ്വം പിന്തുടർന്ന്,
അനികേതഃ സ വര്ഷാസു ശിശിരേ ജലസംശ്രയഃ
മഴക്കാലത്ത് അവൻ എവിടെയും താമസമില്ലാതെ കഴിഞ്ഞു; ശീതകാലത്ത് വെള്ളത്തിൽ അഭയം തേടി.
രിപൂന്നിര്ജിത്യ കാമാദീനൂര്മിഷഷട്കം വിധൂയ ച
കാമാദി ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച്, ആറ് തരത്തിലുള്ള വികാരങ്ങൾ അകറ്റി,
യമൈഃ സനിയമൈശ്ചൈവ ശുദ്ധദേഹഃ സമാഹിതഃ
യമങ്ങളും നിയമങ്ങളും പാലിച്ച്, ശരീരം ശുദ്ധീകരിച്ച്, മനസ്സ് ഏകാഗ്രമാക്കി,
ജിതപദ്മാസനോ മൌനീ സ്ഥിരചിത്തോ മഹാമുനിഃ
പദ്മാസനം പൂർണ്ണമായി കൈവരിച്ചു, മൗനം പാലിച്ച്, മനസ്സ് ദൃഢമായി, മഹർഷിയായിത്തീർന്നു.
ധാരണാഭിഃ സ്ഥിരീചക്രേ മനശ്ചഞ്ചലമാത്മവാന്
ധാരണയുടെ സഹായത്തോടെ, ചഞ്ചലമായ മനസ്സ് സ്ഥിരമാക്കി, ആത്മനിയന്ത്രണം പുലർത്തി.
സ്വസ്ഥാന്തഃ കരണോ മൈത്രഃ സര്വബാധാവിവര്ജിതഃ
അന്തരംഗം സമാധാനത്തോടെ, എല്ലാവരോടും സൗഹൃദം പുലർത്തി, എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളും വിട്ടു.
ധ്യേയാവസ്ഥി തചിത്താത്മാ നിശ്ചലേദ്രിയദേഹവാന്
ധ്യാനവിഷയത്തിൽ മനസ്സും ആത്മാവും ഏകാഗ്രമാക്കി, ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ശരീരം അചഞ്ചലമായി,
ജപംശ്ച ദേവദേവേശം ധ്യായംശ്ച സ്വമനീഷയാ
ദേവദേവന്റെ നാമങ്ങൾ ജപിച്ച്, സ്വന്തം ബുദ്ധിയനുസരിച്ച് ധ്യാനം ചെയ്തു.
തതഃ സ നിഷ്ഫലം രൂപമൈശ്വരം യന്നിരഞ്ജനമ്
അതിനുശേഷം, ഫലമില്ലാത്തതും, ഐശ്വര്യപരവും, നിർമലവുമായ ആ രൂപം അവൻ അനുഭവിച്ചു.
ആനന്ദമാത്രമചലം വ്യാപ്താശേഷചരാചരമ്
ആ രൂപം ആനന്ദം മാത്രം, അചഞ്ചലം, സകല ചലനചലനങ്ങളിലുമെല്ലാം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
നിത്യം ശുദ്ധം സദാ ശാന്തമതീന്ദ്രിയമനൌപമമ്
അത് ശാശ്വതവും ശുദ്ധവും എപ്പോഴും ശാന്തവും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്ക് അതീതവും ഉപമയില്ലാത്തതുമാണ്.
ഇതി ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡേ മഹാപുരാണേ വായുപ്രോക്തേ മധ്യഭാഗേ തൃതീയേ ഉപോദ്ധാതപാദേ വസിഷ്ഠസഗരസംവാദേ അര്ചുനോപാഖ്യാനേ ജാമദഗ്ന്യതപശ്ചരണം നാമ ദ്വാവിംശതിതമോ ഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിൽ, വായു പറയുന്നതായി, മധ്യഭാഗത്തിലെ മൂന്നാം വിഭാഗത്തിൽ, വസിഷ്ഠനും സഗരനും തമ്മിലുള്ള സംവാദത്തിൽ, അർജുനന്റെ കഥയിൽ, ജാമദഗ്നിയുടെ തപസ്സിന്റെ അധ്യായം ഇരുപത്തിരണ്ടാമത്തേതായി വരുന്നു.
രഹസ്യേകാന്തനിരതം നിയതം ശംസിതവ്രതമ്
രഹസ്യമായ ഏകാന്തതയിൽ ലീനനായി, സ്ഥിരമായും പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്ന വ്രതങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്നവനായിരുന്നു.
ജ്ഞാനകര്മവയോവൃദ്ധാ മഹാന്തഃ ശംസിതവ്രതാഃ
ജ്ഞാനത്തിലും കര്മത്തിലും വയസ്സിലും മുതിർന്നവരും, മഹാത്മാക്കളും, വ്രതങ്ങളിൽ ദൃഢരായവരുമായിരുന്നു.
ഖ്യാപയന്തസ്തപഃ ശ്രേഷ്ഠം തസ്യ രാജന്മഹാത്മനഃ
രാജാവായ ആ മഹാത്മാവിന്റെ ഉത്തമമായ തപസ്സിനെ അവർ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.
സംഭാവയന്തസ്തേ രാമം മുനയോ വൃദ്ധസംമതാഃ
മുനിവര്യന്മാർ, മൂപ്പന്മാരുടെ ആദരത്തിന് അർഹരായവർ, രാമനെ ആദരിച്ചു.
ദൂരാദേവ മഹാന്തസ്തേ പുണ്യക്ഷേത്രനിവാസിനഃ
പുണ്യഭൂമികളിൽ താമസിക്കുന്ന ആ മഹാന്മാർ ദൂരത്തുനിന്നു വന്നു.
പ്രശസ്യ തസ്യ തേ സര്വേപ്രയയുഃ സ്വം സ്വമാശ്രമമ്
അവരെല്ലാവരും രാമനെ പ്രശംസിച്ച്, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
പ്രസന്നചേതാ നിതരാം ബഭൂവ നൃപസത്തമ
രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ മനസ്സോടെ ആയിരുന്നു.