സംധ്യാ കൃതസ്യ പാദേന സംക്ഷേപേണ വശാത്തതഃ
കൃതയുഗത്തിന്റെ സംധ്യ ഒരു ഭാഗം മാത്രം അതിന്റെ നിയന്ത്രണത്തില് ചുരുങ്ങി.
ഹീയംതേ യുഗധര്മാസ്തേ തപഃശ്രുതബലായുഷഃ
യുഗങ്ങളുടെ ധര്മ്മങ്ങള്, അതായത് തപസ്സ്, ജ്ഞാനം, ബലം, ആയുസ്സ് എന്നിവ കുറയുന്നു.
ത്രേതായുഗസമുത്പത്തിഃ സാംശാ ച ഋഷിസത്തമാഃ
ഋഷികളിലെ ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ത്രേതായുഗത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം ഭാഗികമായതാണ്.
കല്പാദൌ സംപ്രവൃത്തായാസ്ത്രേതായാഃ പ്രസുഖേ തദാ
കല്പത്തിന്റെ ആരംഭത്തില് ത്രേതായുഗം ആരംഭിച്ചപ്പോള് അതിനകം വലിയ സുഖം ഉണ്ടായിരുന്നു.
തസ്യാം സിദ്ധൌ പ്രനഷ്ടായാമന്യാ സിദ്ധിരജായത
ആ യുഗത്തിലെ സിദ്ധി നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോള് മറ്റൊരു സിദ്ധി ഉദിച്ചുവന്നു.
മേഘേഭ്യഃ സ്തനയിതൃഭ്യഃ പ്രവൃത്തം പൃഷ്ടിസര്ജനമ്
മേഘങ്ങളിലും ഇടിമുഴക്കത്തിലും നിന്നു പുറകുവശത്തുനിന്നുള്ള സ്രാവം ആരംഭിച്ചു.
പ്രജാ ആസംസ്തതസ്താസാം വൃക്ഷശ്ച ഗൃഹ സംജ്ഞിതാഃ
അപ്പോള് ആ ജീവികള്ക്കിടയില് വൃക്ഷങ്ങള് വീടെന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടു.
വര്ത്തയംതേസ്മ തേഭ്യസ്താസ്ത്രേതായുഗമുഖേ പ്രജാഃ
ത്രേതായുഗത്തിന്റെ തുടക്കത്തില് ആ ജീവികള് വൃക്ഷങ്ങളില് നിന്നു ജീവിച്ചു.
സംഗലോലാത്മകോ ഭാവസ്തദാ ഹ്യാകസ്മികോ ഽഭവത്
അപ്പോള് സ്വഭാവം ചഞ്ചലവും അപ്രതീക്ഷിതമായും മാറി.
തദാ തദ്വൈ ന ഭവതി പുനര്യുഗബലേന തു
അതിനുശേഷം, യുഗത്തിന്റെ സ്വാധീനത്താല് അങ്ങനെ വീണ്ടും സംഭവിച്ചില്ല.
തതസ്തേനൈവ യോഗേന വര്ത്തതേ മൈഥുനം തദാ
അതിനേയും പോലെ, അന്നത്തെ രീതിയില് ലൈംഗിക ബന്ധം നടന്നു.
അകാലേ ചാര്തവോത്പത്ത്യാ ഗര്ഭോത്പത്തിസ്തദാഭവത്
അനുചിതമായ സമയത്ത് ആര്ത്തവം ഉണ്ടാകുന്നതോടെ ഗര്ഭം രൂപപ്പെട്ടു.
പ്രണശ്യംതി തതഃ സര്വേ വൃക്ഷാസ്തേ ഗൃഹസംജ്ഞിതാഃ
അതിനുശേഷം വീടെന്നു വിളിച്ചിരുന്ന ആ വൃക്ഷങ്ങള് എല്ലാം നശിച്ചു.
അഭിധ്യായംതി താഃ സിദ്ധിം സത്യാഭിധ്യായിനസ്തദാ
അപ്പോള് സത്യസങ്കല്പ്പമുള്ളവര് സിദ്ധി നേടുകയായിരുന്നു.
വസ്ത്രാണി ച പ്രസൂയംതേ ഫലാന്യാഭരണാനി ച
അവിടെ വസ്ത്രങ്ങളും പഴങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും ഉണ്ടായി.
ആന്വീക്ഷികം മഹാവീര്യം പുടകേ പുടകേ മധു
വളരെയധികം അന്വേഷിക്കാനുള്ള ശക്തിയും ഓരോ ചെറുപെട്ടിയിലും തേനും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ത്ദൃഷ്ടപുഷ്ടാസ്തയാ സിദ്ധ്യാ പ്രജാസ്താ വിഗതജ്വരാഃ
അവിടെ കിട്ടിയ ആ നേട്ടംകൊണ്ട് ജനങ്ങൾ ശക്തരായി രോഗരഹിതരായി.
വൃക്ഷാംസ്താഃ പര്യഗൃഹ്ണംത മധു വാ മാക്ഷികം ബലാത്
അവർ ആ വൃക്ഷങ്ങളെ പിടിച്ചു, ബലമായി തേനും തേനീച്ചകളും എടുത്തു.
പ്രനഷ്ടാ പ്രഭുണാ സാര്ദ്ധം കല്പവൃക്ഷാഃ ക്വചിത്ക്വചിത്
അവിടെയും ഇവിടെയും ആ കാമനവൃക്ഷങ്ങളും അവയുടെ ഉടമയും അപ്രത്യക്ഷമായി.
വര്ത്തംതേ ചാനയാ താസാം ദ്വംദ്വാന്യത്യുത്ഥിതാനി തു
അവളോടൊപ്പം അവർക്കിടയിൽ ഇരട്ടവിരുദ്ധങ്ങൾ ഉയർന്നു.
ദ്വംദ്വൈസ്തൈഃ പീഡ്യമാനാസ്തു ചുക്രുശുരാവൃണാനി വാ
ആ ഇരട്ടവിരുദ്ധങ്ങൾ കൊണ്ട് പീഡിക്കപ്പെട്ടവർ കരഞ്ഞു, അല്ലെങ്കിൽ മറച്ചു നിന്നു.
പൂര്വ നികാമചാരാസ്തേ ഹ്യനികേതാ യഥാഭവന്
മുന്പ് ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിച്ചിരുന്നവർ വീണ്ടും വീടില്ലാത്തവരായി.
മധുധുന്വത്സു നിഷ്ഠേഷു പര്വതേഷു നദീഷു ച
തേൻ നിറഞ്ഞ മലകളിലും പർവ്വതങ്ങളിലും നദികളിലും.
യഥാജോഷം യഥാകാമം സമേഷു വിഷമേഷു ച
അവർക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ, ആഗ്രഹംപോലെ, സമതലത്തിലും കുഴിയുള്ളിടങ്ങളിലും.
തതസ്താന്നിര്മയാമാസുഃ ഖേടാനി ച പുരാണി ച
ശേഷം അവർ ഗ്രാമങ്ങളും നഗരങ്ങളും പണിതു.
തേഷാമായാമവിഷ്കംഭാഃ സന്നിവേശാംതരാണി ച
അവയുടെ നീളവും വീതിയും ഉള്ളിലെ ക്രമീകരണങ്ങളും.
മാനാര്ഥാനി പ്രമാണാനി തദാ പ്രഭൃതി ചക്രിരേ
അന്നുമുതൽ അവർ അളവുകളും മാനങ്ങളും നിശ്ചയിച്ചു.
ദശ ത്വംഗുലപര്വാണി പ്രാദേശ ഇതി സംജ്ഞിതഃ
പത്ത് വിരൽമുട്ടുകൾ ചേർന്നതിനെ 'പ്രദേശം' എന്നു വിളിക്കുന്നു.
താലഃ സ്മൃതോ മധ്യമയാ ഗോകര്ണശ്ചാപ്യനാമയാ
'താളം' എന്നത് മധ്യ അളവാണ്, 'ഗോകർണം' ഏറ്റവും ചെറുതാണ്.
രത്നിരംഗുലപര്വാണി സംഖ്യയാ ത്വേകവിശതിഃ
'രത്നി' എന്നത് ഇരുപത്തൊന്ന് വിരൽമുട്ടുകളുടെ അളവാണ്.