ശ്ലേഷ്മാന്തകോ നക്തമാലഃ കപിത്ഥഃ ശാല്മലിസ്തഥാ
ശ്ലേഷ്മാന്തക, നക്തമാല, കപിത്ത, ശാല്മലി ഇവയും,
ചിരബില്വസ്തഥാ കോലസ്തിദുകഃ ശ്രാദ്ധകര്മണി
ചിരബില്വ, കോല,_tiduka ഇവയും ശ്രാദ്ധകർമത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു.
ശകുനാനാം നിവാസാംശ്ച വര്ജയേത മഹീരുഹാന്
പക്ഷികൾ താമസിക്കുന്ന മരങ്ങൾ ഒഴിവാക്കണം.
സ്വാഹേതി ചൈവ ദേവാനാം യജ്ഞകര്മണ്യുദാഹൃതമ്
'സ്വാഹാ' എന്ന വാക്ക് ദേവന്മാർക്ക് യജ്ഞത്തിൽ ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു.
ഉപോദ്ധാതപാദേ ശ്രാദ്ധകല്പേ സമിദ്വര്ണന നാമൈകാദശോ ഽധ്യായഃ
ആദ്യക്രമങ്ങളിൽ, ശ്രാദ്ധവിധിയിൽ ഹോമകഷ്ഠങ്ങളുടെ വിവരണം എന്ന പേരിൽ പതിനൊന്നാമത്തെ അധ്യായം.
ആഥര്വണസ്ത്വേഷ വിധിരിത്യുവാച ബൃഹസ്പതിഃ
അപ്പോൾ ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു: 'ഇതാണ് ആഥർവണവിധി.'
ദേവാ അപി പിതൄന്പൂര്വമര്ച്ചയന്തി ഹി യത്നതഃ
ദേവന്മാരും വലിയ ശ്രദ്ധയോടെ ആദ്യം പിതാക്കന്മാരെ ആരാധിക്കുന്നു.
വിശ്വാഖ്യാസ്തു സുതാസ്തസ്യാം ധര്മതോ ജജ്ഞിരേ ദശ
അവള്ക്ക് ധർമ്മപഥത്തിൽ പത്ത് പുത്രന്മാർ, വിശ്വന്മാർ, ജനിച്ചു.
സമസ്താസ്തേ മഹാത്മാനശ്ചേരുരുഗ്രം മഹത്തപഃ
അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന മഹാത്മാക്കളൊക്കെയും കഠിനമായ വ്രതങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചു.
ശുദ്ധേന മന്സാ പ്രീതാ ഊചുസ്താന്പിതരസ്തദാ
ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ സന്തുഷ്ടരായി പിതാക്കന്മാർ അവരോട് അന്നപ്പോൾ സംസാരിച്ചു.
ഏവമുക്തേ തു പിതൃഭിസ്തദാ ത്രൈലോക്യഭാവനഃ
അങ്ങനെ പിതാക്കന്മാർ സംസാരിച്ചപ്പോൾ, മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും സ്രഷ്ടാവ്,
പ്രീതോ ഽസ്മി തപസാനേന കം കാമം കരവാണി വഃ
ഈ വ്രതംകൊണ്ട് ഞാൻ സന്തോഷവാനായി. നിങ്ങൾക്ക് ഏത് വരം വേണമെന്ന് പറയൂ.
ഊചുസ്തേ സഹിതാഃ സര്വേ ബ്രഹ്മാണാം ലോകഭാവനമ്
അവരൊക്കെയും ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന് ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു.
പ്രത്യുവാച തതോ ബ്രഹ്മാ താന്വൈ ത്രിദശപൂജിതഃ
തുടർന്ന്, ദേവന്മാർ ആദരിച്ച ബ്രഹ്മാവ് അവരോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
പിതൃഭിശ്ച തഥേത്യുക്തമേവമേതന്ന സംശയഃ
പിതാക്കന്മാർ പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെയാകട്ടെ; ഇതാണ് സത്യം, സംശയമില്ല.'
അസ്മാകം കല്പിതേ ശ്രാദ്ധേ യുഷ്മാനപ്രാശനം ഹി വൈ
നാം നിശ്ചയിച്ച ശ്രാദ്ധത്തിൽ, നിങ്ങൾ അർപ്പിതം സ്വീകരിക്കണം.
വിസര്ജനമഥാസ്മാകം പൂര്വം പശ്ചാത്തു ദൈവതമ്
ആദ്യമായി ഞങ്ങളോടുള്ള വിടപറയലും, പിന്നെ ദേവന്മാരോടുള്ളതും വേണം.
ഭൂതാനാം ദേവതാനാം ച പിതൄണാം ചൈവ കര്മണി
ഭൂതങ്ങൾക്കും ദേവന്മാർക്കും പിതാക്കന്മാർക്കും നടത്തുന്ന കര്മ്മങ്ങളിൽ,
ഏവം ദത്ത്വാ വരം തേഷാം ബ്രഹ്മാ പിതൃഗണൈഃ സഹ
അങ്ങനെ അവർക്കു വരം നൽകി, ബ്രഹ്മാവ് പിതൃഗണങ്ങളോടൊപ്പം,
വേദേ പഞ്ച മഹായജ്ഞാ നരാണാം സമുദാഹൃതാഃ
വേദത്തിൽ, മനുഷ്യരുടെ അഞ്ചു മഹായജ്ഞങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.
യത്ര സ്ഥാസ്യന്തി ദാതാരസ്തത്സ്ഥാനം വൈ നിബോധത
അർപ്പിക്കുന്നവർ താമസിക്കുന്ന സ്ഥലം എവിടാണെന്ന് അറിയുക.
ബ്രാഹ്മം സ്ഥാനമവാപ്നോതി സര്വലോകപുരസ്കൃതമ്
അവൻ എല്ലാ ലോകങ്ങളും ആദരിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മ സ്ഥിതിയിൽ എത്തുന്നു.
അതോ ഽന്യഥാ തു യോ ഭുങ്ക്തേ സ ഋണം നിത്യമശ്നുതേ
ഇതിനകം വ്യത്യസ്തമായി ആഹാരം കഴിക്കുന്നവൻ എപ്പോഴും കടം മാത്രം അനുഭവിക്കുന്നു.
തസ്മാന്നിര്വര്തയേത്പഞ്ച മഹായജ്ഞാന്സദാ ബുധഃ
അതിനാൽ, ജ്ഞാനികൾ എപ്പോഴും അഞ്ചു മഹായജ്ഞങ്ങൾ നിർവഹിക്കണം.
ബലിം സുവിഹിതം കുര്യാ ദുച്ചൈരുച്ചതരം ക്ഷിപേത്
ബലി ശരിയായി അർപ്പിച്ച്, ഉയരത്തിൽ ഉയർത്തി ഇടണം.
തന്നിവേദ്യോ ഭവേത്പിണ്ഡഃ പിതൄണാം യസ്തു ജീവതി
ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവൻ പിതാക്കന്മാർക്ക് അർപ്പിക്കേണ്ട അന്നം അതാണ്.
നിവേദ്യം കേചിദിച്ഛന്തി ജീവന്ത്യപി ഹി യത്നതഃ
ചിലർ വലിയ പരിശ്രമത്തോടെ തങ്ങൾ ജീവനോടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ അർപ്പണം നടത്തണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ഇച്ഛന്തി കേചിദാചാര്യഃ പശ്ചാത്പിണ്ഡനിവേദനമ്
ചില ഗുരുക്കന്മാർ പിന്നീട് അർപ്പണം നടത്തണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
തദ്ധിധര്മാര്ഥകുശലോ നേത്യുവാച ബൃഹസ്മതിഃ
ധർമ്മത്തിലും അർത്ഥത്തിലും നിപുണനായ ബൃഹസ്മതി ഇതല്ലെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു.
യോഗാത്മാനോ മഹാത്മാനഃ പിതരോ യോഗ സംഭവാഃ
പിതാക്കന്മാർ മഹാത്മാക്കളാണ്, യോഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവരും യോഗത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നതും.