ജങ്ഗമാഃ സ്ഥാവരാശ്ചൈവനദ്യഃ സര്വേ ച പര്വതാഃ
അക്കാലത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നവരും അചഞ്ചലന്മാരും നദികളും എല്ലാ പർവതങ്ങളും,
തദാ തു വിവശാഃ സര്വേ നിര്ദഗ്ധാഃ സൂര്യരശ്മി ഭിഃ
അപ്പോൾ എല്ലാവരും അശക്തരായി സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളിൽ വെന്തുപോകുന്നു.
ദഗ്ധദേഹാസ്തദാ തേ തു ധൂതപാപായുഗാന്തരേ
അപ്പോൾ അവരുടെ ശരീരങ്ങൾ ദഹിക്കപ്പെടുന്നു, പാപങ്ങൾ യುಗാന്തത്തിൽ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു.
തതസ്തേ ഹ്യുപപദ്യന്തേ തുല്യരൂപൈര്ജനൈര്ജനാഃ
അതിനുശേഷം, അവർക്കു സമാനമായ രൂപമുള്ള ജനങ്ങളിൽ അവർ വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു.
പുനഃ സര്ഗേ ഭവന്തീഹ മാനസാ ബ്രഹ്മണഃ സുതാഃ
പുതിയ സൃഷ്ടിയിൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സിൽ നിന്നുള്ള പുത്രന്മാർ ഇവിടെ ജനിക്കുന്നു.
നിര്ദഗ്ധേഷു ച ലോകേഷു തദാ സൂര്യൈസ്തു സപ്തഭിഃ
അപ്പോൾ ഏഴു സൂര്യന്മാർ ലോകങ്ങളെ ദഹിപ്പിച്ചപ്പോൾ,
സാമുദ്രാശ്ചൈവ മേഘാശ്ച ആപഃ സര്വാശ്ച പാര്ഥിവാഃ
സമുദ്രത്തിലെ വെള്ളവും മേഘങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വെള്ളവും ഭൂമിയിലെ എല്ലാ വെള്ളങ്ങളും,
ആഗതാഗതികം ചൈവ യദാ തത്സലിലം ബഹു
വരുന്നും പോകുന്നും ധാരാളം ഉള്ള വെള്ളം മുഴുവൻ,
ആഭാതി യസ്മാത് സ്വാഭാസോ ഭാശബ്ദോ വ്യാപ്തിദീപ്തിഷു
അതിന്റെ പ്രകാശം അതിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ തെളിയുന്നു, വ്യാപനത്തിലും ദീപ്തിയിലും 'ഭാ' എന്ന ശബ്ദം ഉപയോഗിക്കുന്നു,
തദന്തസ്തനുതേ യസ്മാത്സര്വാം പൃഥ്വീം സമന്ത തതഃ
അത് ഭൂമിയുടെ മുഴുവൻ ഭാഗത്തും ഉള്ളിൽ വ്യാപിക്കുന്നു എന്നതിനാൽ,
ശര ഇത്യേഷ ശീര്ണേ തു നാനാര്ഥോ ധാതുരുച്യതേ
'ശര' എന്ന വേരിന് വിഭജിച്ചാൽ പല അർത്ഥങ്ങളും ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു,
തസ്മിന് യുഗസഹസ്രാന്തേ സംസ്ഥിതേ ബ്രഹ്മണോ ഽഹനി
ആയിരം യുഗങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസം അവസാനിക്കുമ്പോൾ,
തതസ്തു സലിലേ താസ്മിന്നഷ്ടാഗ്നൌ പൃഥവീതലേ
അപ്പോൾ ആ വെള്ളത്തിൽ, ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലത്തിൽ അഗ്നി ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ,
ഏതേനാധിഷ്ഠിതം ഹീദം ബ്രഹ്മാ സ പുരുഷഃ പ്രഭുഃ
ഇതുകൊണ്ടാണ് ഈ ലോകം ബ്രഹ്മാവായ മഹാപുരുഷൻ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്,
ഏകാര്ണവേ തദാ തസ്മിന്നഷ്ടേ സ്ഥാവരജങ്ഗമേ
അപ്പോൾ ആ ഏക സമുദ്രത്തിൽ, ചലനമുള്ളതും അചലമായതും എല്ലാം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ,
ഇമം ചോദാഹരന്ത്യത്രര് ശ്ലോകം നാരായണം പ്രതി
ഇവിടെ, നാരായണനെ കുറിച്ച് ഈ ശ്ലോകം അവർ ഉദ്ധരിക്കുന്നു:
ആപൂര്യമാണാസ്തത്രാസ്തേ തേന നാരായണഃ സ്മൃതഃ
അവിടെ എല്ലാം നിറയുമ്പോൾ, അവനെ നാരായണൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നു,
സഹസ്രബാഹുഃ പ്രഥമഃ പ്രജാപതിസ്ത്രയീമയോ ഽയം പുരുഷോ നിരുച്യതേ
ആയിരം കൈകളുള്ളവൻ, ആദ്യപ്രജാപതി, മൂന്ന് വേദങ്ങളിൽ നിന്നും രൂപം കൊണ്ട ഈ പുരുഷൻ ഇങ്ങനെ വിവരിക്കപ്പെടുന്നു,
ഹിരണ്യ ഗര്ഭഃ പുരുഷോ മഹാത്മാ സംപദ്യതേ വൈ മനസഃ പരസ്താത്
ഹിരണ്യഗർഭൻ, മഹാത്മാവായ പുരുഷൻ, മനസ്സിന് അതീതമായി ഉദയിക്കുന്നു,
കല്പാന്തേ തമസോദ്രിക്തഃ കാലോ ഭൂത്വാഗ്രസത്പുനഃ
ഒരു കല്പം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, ഇരുട്ട് കൂടുതലാകുമ്പോൾ, കാലം പരമമായ് വീണ്ടും എല്ലാം ഗ്രസിക്കുന്നു,
ത്രിധാ വിഭജ്യ ചാത്മാനം ത്രൈലോക്യേ സംപ്രവര്ത്തതേ
താൻ തന്നെ മൂന്നു ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ച്, അവൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രചരിക്കുന്നു,
ഏകാര്ണവേ തദാ തസ്മിന്നഷ്ടേ സ്ഥാവരജങ്ഗമേ
അപ്പോൾ ആ ഏക സമുദ്രത്തിൽ, ചലനമുള്ളതും അചലമായതും എല്ലാം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ,
ബ്രഹ്മാം നാരായണാഖ്യസ്തു സ ചകാശേ ഭവേ സ്വയമ്
നാരായണൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ബ്രഹ്മാവാണ് സ്വയം ഭാവത്തിൽ പ്രകാശിച്ചത്,
പശ്യന്തി തം മഹര്ലോകേ കാലം സുപ്തം മഹര്ഷയഃ
മഹർലോകത്തിലെ മഹർഷിമാർ ആ കാലത്തെ ഉറങ്ങുന്നതായി കാണുന്നു.
തദാ വിവര്ത്യമാനൈസ്തൈര്മഹത്പരിഗതം പരാമ്
അപ്പോള് ആ മഹാത്മാക്കള് തിരിഞ്ഞുനോക്കുമ്പോള്, മഹത്തുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പരമതത്ത്വം ചലനത്തിലായി.
യസ്മാദൃഷതിസത്ത്വേന മഹത്തസ്മാന്മഹര്ഷയഃ
സ്ഥിരത എന്ന ഗുണം കൊണ്ടാണ് മഹത്തില് നിന്ന് മഹർഷിമാര് ഉദിച്ചുവന്നത്.
സത്ത്വാദ്യാഃ സപ്ത യേ ത്വാസന്കല്പേ ഽതീതേ മഹര്ഷയഃ
മുന്പത്തെ സൃഷ്ടിയിലുണ്ടായിരുന്ന സത്ത്വം മുതലായ ഏഴു മഹർഷിമാരാണ് അവിടെ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടത്.
ദൃഷ്ടവന്തസ്തദാനീതാഃ കാലം സുപ്തം മഹര്ഷയഃ
അന്നത്തെ മഹർഷിമാര് ജനിച്ചശേഷം, അവര് സമയത്തെ അപ്രബുദ്ധമായ നിലയില് കണ്ടു.
കല്പയാ മാസ വൈ ബ്രഹ്മാ തസ്മാത്കല്പോ നിരുച്യതേ
ബ്രഹ്മാവ് സങ്കല്പ്പത്തിലൂടെ സൃഷ്ടി നടത്തുന്നതിനാലാണ് അതിനെ കല്പം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
വ്യക്താവ്യകോ മഹാദേവസ്തസ്യ സര്വമിദം ജഗത്
പ്രകൃതമായതും അപ്രകൃതമായതും, മഹാദേവാ, ഈ ലോകം മുഴുവന് അവനാണ്.