തൈഃ സാര്ദ്ധ വര്ദ്ധതേ തേഷാം കാര്യാണി കരണാനി ച
അവരോടൊപ്പം അവരുടെ പ്രവൃത്തികളും ഉപകരണങ്ങളും കൂടി വർദ്ധിക്കുന്നു.
വിനിവൃത്താധികാരണാം സ്വേന ധര്മേണ തിഷ്ഠതാമ്
അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടവർ തങ്ങളുടെ സ്വന്തം ധർമ്മത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
പ്രാകൃതേ കരണോപേതാഃ സ്വാത്മന്യേവ വ്യവസ്ഥിതാഃ
സ്വാഭാവികമായ ഉപകരണങ്ങളോടെ അവർ തങ്ങളുടെ ആത്മാവിൽ തന്നെ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
പുരുഷാന്യബഹുത്വേന പ്രതീതാ തത്പ്രവര്തതേ
വ്യക്തികളുടെ അനേകത്വം കാരണം ആ പ്രവർത്തനം കാണപ്പെടുന്നു.
സംയോഗേ പ്രകൃതിര്ജ്ഞൈയാ മുക്താനാം തത്ത്വദര്ശിനാമ്
മുക്തരും സത്യം അറിഞ്ഞവരും പ്രകൃതിയെ ഐക്യത്തിൽ മനസ്സിലാക്കേണ്ടതാണ്.
അഭാവഃ പുനരുത്പന്നഃ ശാന്താനാമര്ചിഷാമിവ
ശാന്തരായവരുടെ ജ്വാലകൾ പോലെ, ഇല്ലായ്മ വീണ്ടും ഉദിക്കുന്നു.
ഏതൈഃ സാര്ധം മഹര്ലോകസ്തദാനാസാദിതസ്തു വൈ
ഇവരോടൊപ്പം മഹർലോകവും അന്ന് പ്രാപിക്കപ്പെടുന്നു.
ഗന്ധര്വാദ്യാഃ പിശാചാശ്ച മാനുഷാ ബ്രാഹ്മണാദയഃ
ഗന്ധർവന്മാരും മറ്റുള്ളവരും പിശാചുകളും മനുഷ്യരും ബ്രാഹ്മണന്മാരും മറ്റു വർഗ്ഗങ്ങളും,
തിഷ്ഠത്സു തേഷു തത്കാലം പൃഥിവീതലവാസിഷു
അവർ ഭൂമിയിലെ ജീവികളായി ആ സമയത്ത് താമസിക്കുമ്പോൾ,
തത്സപ്തരശ്മയോ ഭൂത്വാ ഏകൈകോ ജായതേ രവിഃ
അപ്പോൾ ഏവരും ഏഴു കിരണങ്ങളായി മാറി ഓരോരുത്തരും ഒരു സൂര്യനായി ജനിക്കുന്നു.
ജങ്ഗമാഃ സ്ഥാവരാശ്ചൈവനദ്യഃ സര്വേ ച പര്വതാഃ
അക്കാലത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നവരും അചഞ്ചലന്മാരും നദികളും എല്ലാ പർവതങ്ങളും,
തദാ തു വിവശാഃ സര്വേ നിര്ദഗ്ധാഃ സൂര്യരശ്മി ഭിഃ
അപ്പോൾ എല്ലാവരും അശക്തരായി സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളിൽ വെന്തുപോകുന്നു.
ദഗ്ധദേഹാസ്തദാ തേ തു ധൂതപാപായുഗാന്തരേ
അപ്പോൾ അവരുടെ ശരീരങ്ങൾ ദഹിക്കപ്പെടുന്നു, പാപങ്ങൾ യುಗാന്തത്തിൽ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു.
തതസ്തേ ഹ്യുപപദ്യന്തേ തുല്യരൂപൈര്ജനൈര്ജനാഃ
അതിനുശേഷം, അവർക്കു സമാനമായ രൂപമുള്ള ജനങ്ങളിൽ അവർ വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു.
പുനഃ സര്ഗേ ഭവന്തീഹ മാനസാ ബ്രഹ്മണഃ സുതാഃ
പുതിയ സൃഷ്ടിയിൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സിൽ നിന്നുള്ള പുത്രന്മാർ ഇവിടെ ജനിക്കുന്നു.
നിര്ദഗ്ധേഷു ച ലോകേഷു തദാ സൂര്യൈസ്തു സപ്തഭിഃ
അപ്പോൾ ഏഴു സൂര്യന്മാർ ലോകങ്ങളെ ദഹിപ്പിച്ചപ്പോൾ,
സാമുദ്രാശ്ചൈവ മേഘാശ്ച ആപഃ സര്വാശ്ച പാര്ഥിവാഃ
സമുദ്രത്തിലെ വെള്ളവും മേഘങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വെള്ളവും ഭൂമിയിലെ എല്ലാ വെള്ളങ്ങളും,
ആഗതാഗതികം ചൈവ യദാ തത്സലിലം ബഹു
വരുന്നും പോകുന്നും ധാരാളം ഉള്ള വെള്ളം മുഴുവൻ,
ആഭാതി യസ്മാത് സ്വാഭാസോ ഭാശബ്ദോ വ്യാപ്തിദീപ്തിഷു
അതിന്റെ പ്രകാശം അതിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ തെളിയുന്നു, വ്യാപനത്തിലും ദീപ്തിയിലും 'ഭാ' എന്ന ശബ്ദം ഉപയോഗിക്കുന്നു,
തദന്തസ്തനുതേ യസ്മാത്സര്വാം പൃഥ്വീം സമന്ത തതഃ
അത് ഭൂമിയുടെ മുഴുവൻ ഭാഗത്തും ഉള്ളിൽ വ്യാപിക്കുന്നു എന്നതിനാൽ,
ശര ഇത്യേഷ ശീര്ണേ തു നാനാര്ഥോ ധാതുരുച്യതേ
'ശര' എന്ന വേരിന് വിഭജിച്ചാൽ പല അർത്ഥങ്ങളും ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു,
തസ്മിന് യുഗസഹസ്രാന്തേ സംസ്ഥിതേ ബ്രഹ്മണോ ഽഹനി
ആയിരം യുഗങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസം അവസാനിക്കുമ്പോൾ,
തതസ്തു സലിലേ താസ്മിന്നഷ്ടാഗ്നൌ പൃഥവീതലേ
അപ്പോൾ ആ വെള്ളത്തിൽ, ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലത്തിൽ അഗ്നി ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ,
ഏതേനാധിഷ്ഠിതം ഹീദം ബ്രഹ്മാ സ പുരുഷഃ പ്രഭുഃ
ഇതുകൊണ്ടാണ് ഈ ലോകം ബ്രഹ്മാവായ മഹാപുരുഷൻ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്,
ഏകാര്ണവേ തദാ തസ്മിന്നഷ്ടേ സ്ഥാവരജങ്ഗമേ
അപ്പോൾ ആ ഏക സമുദ്രത്തിൽ, ചലനമുള്ളതും അചലമായതും എല്ലാം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ,
ഇമം ചോദാഹരന്ത്യത്രര് ശ്ലോകം നാരായണം പ്രതി
ഇവിടെ, നാരായണനെ കുറിച്ച് ഈ ശ്ലോകം അവർ ഉദ്ധരിക്കുന്നു:
ആപൂര്യമാണാസ്തത്രാസ്തേ തേന നാരായണഃ സ്മൃതഃ
അവിടെ എല്ലാം നിറയുമ്പോൾ, അവനെ നാരായണൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നു,
സഹസ്രബാഹുഃ പ്രഥമഃ പ്രജാപതിസ്ത്രയീമയോ ഽയം പുരുഷോ നിരുച്യതേ
ആയിരം കൈകളുള്ളവൻ, ആദ്യപ്രജാപതി, മൂന്ന് വേദങ്ങളിൽ നിന്നും രൂപം കൊണ്ട ഈ പുരുഷൻ ഇങ്ങനെ വിവരിക്കപ്പെടുന്നു,
ഹിരണ്യ ഗര്ഭഃ പുരുഷോ മഹാത്മാ സംപദ്യതേ വൈ മനസഃ പരസ്താത്
ഹിരണ്യഗർഭൻ, മഹാത്മാവായ പുരുഷൻ, മനസ്സിന് അതീതമായി ഉദയിക്കുന്നു,
കല്പാന്തേ തമസോദ്രിക്തഃ കാലോ ഭൂത്വാഗ്രസത്പുനഃ
ഒരു കല്പം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, ഇരുട്ട് കൂടുതലാകുമ്പോൾ, കാലം പരമമായ് വീണ്ടും എല്ലാം ഗ്രസിക്കുന്നു,