ഗൃഹേഷു ഗൃഹഗര്ഭേഷു ഗൃഹവാസാവലംബിനഃ
അവർ വീടുകളിൽ, വീടിന്റെ അകത്തും, ഗൃഹജീവിതത്തിൽ ആശ്രയിച്ചും താമസിക്കുന്നു.
തഥാ വനചരാശ്ചൈവ സ്വഭാവാത്സമവസ്ഥിതാഃ
അതു പോലെ തന്നെ, ചിലർ സ്വഭാവം കൊണ്ടു കാടുകളിൽ തന്നെ താമസിക്കുന്നു.
നീലജീമൂതവര്ണാശ്ച കപിലാ കേകരാരുണാഃ
ചിലർ കറുത്ത മേഘംപോലെയുള്ള നിറം, കപ്പിള് നിറം, പുള്ളിപ്പുള്ളി, ചുവപ്പു നിറം എന്നിവയുള്ളവരാണ്.
നഖദംഷ്ട്രായുധാ ഘോരാ മയൂരസമഭാഷണാഃ
ഭയങ്കരരും, നഖവും പല്ലും ആയുധമായവരും, മയിൽപോലെ സംസാരിക്കുന്നവരുമാണ്.
ശ്യാമശ്ച ശബലശ്ചൈവ യമസ്യാനുചരൌ സ്മൃതൌ
കറുത്തവരും പുള്ളിപ്പുള്ളി നിറമുള്ളവരും യമന്റെ അനുചരന്മാരായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ശ്രുതിമാപ്തഃ പുനര്വംശഃ സാരമേയേഷു സര്വദാ
നായ്ക്കളിൽ ഈ വംശം എല്ലായ്പ്പോഴും പരമ്പരയായി തുടരുന്നു എന്ന് ശ്രുതി പറയുന്നു.
വിഷാദയന്തി ച നരാന്സര്വജാതിസമന്വിതാന്
അവർ എല്ലാ സ്വഭാവങ്ങളും ഉള്ളവരായി മനുഷ്യരെ ദുഃഖിപ്പിക്കുന്നു.
യ ഇദം ശൃണുയാജ്ജന്മ ദംഷ്ട്രിണാം ശ്രാവയേത്തു യഃ
ഈ കുരുത്തുള്ള ജീവികളുടെ ജനനകഥ ആരെങ്കിലും കേട്ടോ വായിച്ചോ,
താത്കാലമരണം ചൈവ ഭവതീതി വിനിര്ണയഃ
അവസാനം അതേ സമയത്ത് മരണമാണ് ഉണ്ടാകുന്നത് എന്ന് നിശ്ചയം.
വാനപ്രസ്ഥാ ശ്രിതം ധര്മമാപ്നോതി മുനിസേവിതമ്
വനവാസം സ്വീകരിച്ചവൻ ഈ ധർമ്മം അനുസരിച്ചാൽ, മുനിമാരാൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്ന പുണ്യം ലഭിക്കും.
ച്യവതേ ന ച ജ്ഞാനേന ജായതേ ദേവയോനിഷു
അവൻ ജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് വീഴുകയില്ല, ദൈവീക ജന്മങ്ങൾക്കിടയിൽ ജനിക്കും.
ഋക്ഷാ മാര്ജാരലോഹാസാ വാനരാ മായവസ്തഥാ
കരടികൾ, പൂച്ചകൾ, ചുവപ്പു നിറമുള്ളവർ, കുരങ്ങുകൾ, മായാവികൾ എന്നിവരും അങ്ങനെ തന്നെ.
ഏഷാം പ്രണേതാ സര്വേഷാം വാലീ രാജാ പ്രതാപവാന്
ഇവരിൽ എല്ലാവർക്കും നേതാവായി, വലി എന്ന മഹാശക്തിയുള്ള രാജാവാണ്.
പ്രസഹ്യ ഹന്താ രൌദ്രാണാമസുരാണാം ബലീയസാമ്
അവൻ ഭയങ്കരരും ശക്തരുമായ അസുരന്മാരെ ബലമായി സംഹരിച്ചു.
പക്ഷ ഏഷ സമുദ്ദിഷ്ടോ മഹേന്ദ്രസ്യ സഹായവാന്
ഈ കൂട്ടം മഹേന്ദ്രന്റെ കൂട്ടുകാരായി അറിയപ്പെടുന്നു.
ഇത്യേതേ ഹരയഃ പ്രോക്താ ഇരാവത്യാ നിബോധത
ഇരാവതിയുടെ ഈ വാനരന്മാരെ ഇതുവരെ വിവരിച്ചു; ഇനി ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ.
ഹസ്താഭ്യാം പരിഗൃഹ്യാഥ രഥന്തരമഗായത
അവർ ഇരുകൈകളും ചേർത്ത് രഥാന്തരം പാടുകയായിരുന്നു.
സംപ്രായച്ഛദിരാവത്യൈ പുത്രാര്ഥം സ തു ഭൌവനഃ
ഭൂവനാധിപൻ, പുത്രസന്താനത്തിനായി, അതു ഇരാവതിക്ക് നൽകി.
ദേവരാജോപവാഹ്യത്വാത്പ്രഥമഃ സ മതങ്ഗരാട്
ദേവരാജാവിനാൽ ആദ്യം കൂട്ടിയിട്ടതുകൊണ്ട് അവൻ മാതംഗരാജൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
അഞ്ജനസ്യൈകമൂലസ്യ സുവര്ണാഭസ്യ ഹസ്തിനഃ
അഞ്ജന എന്നത് ഒരേ വേരുള്ള പൊന്നിനിറമുള്ള ആനയെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
തസ്യ പുത്രോംഽജനശ്ചൈവ സുപ്രതീകശ്ച വാമനഃ
അവന്റെ മക്കൾ അഞ്ജനും, അതുപോലെ സുപ്രതീകനും വാമനനും ആകുന്നു.
ദിഗ്ഗജാന്ബലിനശ്ചൈവാഭ്രമുര്ജ നയതാപ്സുഗാന്
അവൻ ശക്തരായ ദിക്കാന്മാരെയും മേഘശക്തിയുള്ള ജലധാരികളെയും നയിച്ചു.
സംകീര്ണോ ഹ്യഞ്ജനോ യോ ഽസാവൌപവാഹ്യോ യമസ്യ സഃ
അനേകം നിറങ്ങളുള്ള അഞ്ജനൻ, യമന്റെ ആനയായി കൂട്ടിയിരിക്കുന്നു.
പദ്മോ മന്ദസ്തു യോ ഗൌരോ ദ്വിപോ ഹ്യൈലവിലസ്യ ച
പദ്മൻ, മന്ദൻ, ഇലവിലയുടെ വെളുത്ത ആന ഇവരാണ്.
പദ്മോത്തമഃ പദ്മാഗുല്മോ ഗജോ വാതഗജോ ഗജഃ
പദ്മോത്തമൻ, പദ്മാഗുല്മൻ, പദ്മം എന്ന ആന, വായുവിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ആന.
ഉദഗ്രഭാവേനോ പേതാ ജായന്തേ തസ്യ ചാന്വയേ
അവന്റെ വംശത്തിൽ ജനിച്ചവർക്ക് ഉയർന്ന സ്വഭാവമാണ്.
സാമജാംസ്തു പ്രവക്ഷ്യാമി നാഗാനന്യാനപി ക്രമാത്
സാമജ ആനകളെയും മറ്റു നാഗരെയും ഞാൻ ക്രമമായി വിവരിക്കാം.
ജാതൌ നാമ്നാ ശ്രുതൌ താഭ്യാം സുപ്രതീകപ്രമര്ദനൌ
അവരിൽ സുപ്രതീകനും പ്രമർദനനും ജനനത്തിലും പേരിലും പ്രസിദ്ധരാണ്.
ബലിനഃ ശങ്കിതാശ്ചൈവ സ്മൃതാസ്തദ്വംശിനോ ഗജാഃ
ആ വംശത്തിലെ ആനകൾ ശക്തരും ജാഗ്രതയുള്ളവരുമായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
താമ്ര പര്ണശ്ച തത്പുത്രാഃ സംഘചാരിവിഷാണിനഃ
താമ്രനും പർണ്ണനും അവരുടെ മക്കളാണ്; ഇവർ കൂട്ടമായി സഞ്ചരിക്കുന്ന വളഞ്ഞ പല്ലുള്ളവരാണ്.