സ്വായംഭുവേന്തരേ പ്രാപ്താഃ സൃഷ്ട്യര്ഥം തേ ഭവേന തു
സ്വായംഭുവമെന്ന കാലഘട്ടത്തിൽ സൃഷ്ടിക്കായി അവർ എത്തി.
ദേവസ്യ മഹതോ യജ്ഞേ വാരുണീം ബിഭ്രതസ്തനുമ്
ദേവന്റെ മഹായാഗത്തിൽ, വാരുണി എന്ന രൂപം ധരിച്ച്,
ഋഷയോ ജജ്ഞിരേ ദീര്ഘേ ദ്വിതീയമിതി നഃ ശ്രുതമ്
ആ ദീർഘമായ യാഗത്തിൽ ഋഷിമാർ ജനിച്ചു; അതാണ് രണ്ടാം സൃഷ്ടിയെന്നു ഞങ്ങൾ കേട്ടിരിക്കുന്നു.
അത്രിശ്ചൈവ വസിഷ്ഠശ്ച ഹ്യഷ്ടൌ തേ ബ്രഹ്മണഃ സുതാഃ
അത്രിയും വസിഷ്ഠനും ഉൾപ്പെടെ, ആറ് പേർ കൂടി, ഇവർ എട്ടുപേർ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മക്കളാണ്.
യജ്ഞാങ്ഗാനി ച സര്വാണി വഷഠ്കാരശ്ച മൂര്ത്തിമാന്
യാഗത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളും, വഷട്കാരവും രൂപത്തോടെ അവിടെ ഉണ്ടായി.
ഋഗ്വേദശ്ചാഭവത്തത്ര യശ്ച ക്രമവിഭൂഷിതഃ
അവിടെ ക്രമമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഋഗ്വേദവും ഉദിച്ചുവന്നു.
സ്ഥിതോ യജ്ഞാര്ഥസംപൃക്തഃ സൂക്തബ്രാഹ്മണമന്ത്രവാന്
യാഗത്തിനായി സ്തുതികളും ബ്രാഹ്മണങ്ങളും മന്ത്രങ്ങളും ചേർന്ന് അവൻ സ്ഥാപിതനായി.
വിശ്വാവസ്വാദിഭിഃ സാര്ദ്ധം ഗന്ധര്വൈഃ സംഭൃതോ ഽഭവത്
വിശ്വാവസുവിനെ തുടക്കം കുറിച്ച് ഗന്ധർവന്മാരോടൊപ്പം അവൻ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
പ്രത്യങ്ഗിരസയോഗൈശ്ച ദ്വിശരീരശിരോ ഽഭവത്
അംഗിരസിന്റെ സന്തതികളുമായി ചേർന്ന്, അവൻ ഇരട്ടശരീരവും ഇരട്ടതലയും ഉള്ളവനായി.
ആശ്രയസ്തു വഷട്കാരോ നിഗ്രഹപ്രഗ്രഹാവപി
വഷട്കാരവും, നിയന്ത്രണവും മോചനവും അവന്റെ ആധാരമായിരുന്നു.
ദേവകന്യാശ്ച പത്ന്യശ്ച തഥാ മാതര ഏവ ച
ദേവകന്യാകമാർ, ഭാര്യമാർ, അമ്മമാർ ഇവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
മൂര്തിമന്തഃ സുരൂപാഖ്യാ വരുണസ്യ വപുര്ഭൃതഃ
സുരൂപ എന്ന പേരിൽ, വരുണന്റെ രൂപം ധരിച്ചവരായി അവർ നിലകൊണ്ടു.
ബ്രഹ്മര്ഷിഭാവിനോര്ഽഥസ്യ വിധാനാച്ച ന സംശയഃ
ബ്രഹ്മർഷിമാർക്കായി നിർദ്ദിഷ്ടമായ അർത്ഥപ്രകാരം, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ആസ്രവജ്ജുഹുയാം ചക്രേ മന്ത്രവച്ച പിതാമഹഃ
പിതാമഹൻ, മന്ത്രങ്ങൾ ചേർത്ത്, അർപ്പണം നിർദ്ദേശപ്രകാരം നടത്തി.
തസ്യാര്വാക്തേജസശ്ചൈവ ജജ്ഞേ ലോകേഷു തൈജസമ്
അവന്റെ പ്രകാശമുള്ള തേജസ്സിൽ നിന്നു ലോകങ്ങളിൽ ഒരു ദഹനശക്തിയുള്ളവൻ ജനിച്ചു.
ആജ്യസ്ഥാല്യാമുപാദായ സ്വശുക്രം ഹുതവാംശ്ച ഹ
താന്റെ വിത്ത് നെയ്യുള്ള പാത്രത്തിൽ ഇടുകയും അർപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.
ജ്വലന്തോ വപുഷാ യുക്താഃ സപ്രഭാവൈഃ സ്വകൈര്ഗുണൈഃ
തേജസ്സോടെ, ഭംഗിയുള്ള രൂപത്തിൽ, തങ്ങളുടേതായ ശക്തികളും ഗുണങ്ങളും ഉള്ളവർ.
ഹിരണ്യഗര്ഭസ്തം ദൃഷ്ട്വാ ജ്വാലാം ഭിത്ത്വാ വിനിര്ഗതമ്
ഹിരണ്യഗർഭൻ ആ ജ്വാല ചിതറിക്കൊണ്ട് പുറത്തു വന്നത് കണ്ടു.
മഹാദേവസ്തഥോദ്ഭൂതോ ദൃഷ്ട്വാ ബ്രഹ്മാണമബ്രവീത്
മഹാദേവൻ അപ്പോൾ ഉദിച്ചുവന്നു, ബ്രഹ്മാവിനെ കണ്ടു സംസാരിച്ചു.
വിജജ്ഞേ പ്രഥമം ദേവ മമ പുത്രോ ഭവത്വയമ്
അവൻ ആദ്യം മനസ്സിലാക്കി: 'ഈ ദേവൻ എന്റെ മകനാകട്ടെ' എന്നു.
പുത്രത്വേ കല്പയാമാസ മഹാദേവ സ്തദാ ഭൃഗുമ്
മഹാദേവൻ അപ്പോൾ ഭൃഗുവിനെ തന്റെ മകനായി ആക്കി.
ദ്വിതീയം ച തതഃ ശുക്രമങ്ഗാരേഷ്വജുഹോത്പ്രഭുഃ
അതിനുശേഷം, രണ്ടാമതായി, അഗ്നിക്കുള്ളിൽ പ്രഭു ശുക്രനെ അർപ്പിച്ചു.
സംഭൂതിം തസ്യ താം ദൃഷ്ട്വാ വഹ്നിര്ബ്രഹ്മാണമബ്രവീത്
അവന്റെ ജനനം കണ്ടു അഗ്നി ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു.
ഏവമസ്ത്വിതി സോ ഽപ്യുക്തോ ബ്രഹ്മണാ സദസസ്പതിഃ
ബ്രഹ്മാവ് അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, സദസസ്പതി ഉത്തരം പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെയാകട്ടെ'.
ഷട് കൃത്വാ തു പുനഃ ശുക്രേ ബ്രഹ്മണാ ലോകകാരിണാ
ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ബ്രഹ്മാവ് ആറ് പ്രാവശ്യം വീണ്ടും ശുക്രനിൽ ചെയ്തു.
മരീചിഃ പ്രഥമം തത്ര മരീചിഭ്യഃ സമുത്ഥിതഃ
അവിടെ ആദ്യം മരീചി, മരീചിമാരിൽ നിന്നും ഉദിച്ചവൻ.
അഹം തൃതീയ ഇത്യത്രിസ്തസ്മാദത്രിഃ സ കീര്ത്യതേ
'ഞാൻ മൂന്നാമൻ' എന്ന് അത്രി പറഞ്ഞു; അതുകൊണ്ടാണ് അവനെ അത്രി എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
കേശൈര്ലംബൈഃ സമുദ്ഭൂതസ്തസ്മാത്സ പുലഹഃ സ്മൃതഃ
തൂങ്ങിയ മുടിയിൽ നിന്നു ജനിച്ചവൻ; അതുകൊണ്ടാണ് അവനെ പുലഹൻ എന്നു ഓർക്കുന്നത്.
വസിഷ്ഠ ഇതി തത്ത്വജ്ഞൈഃ പ്രോച്യതേ ബ്രഹ്മവാദിഭിഃ
തത്വം അറിയുന്ന ബ്രഹ്മജ്ഞാനികൾ അവനെ വസിഷ്ഠൻ എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ലോകസ്യ സന്താനകരാ യൈരിമാ വര്ദ്ധിതാഃ പ്രജാഃ
ലോകത്തിലെ സന്താനങ്ങൾ വർദ്ധിപ്പിച്ചത് ഇവരാൽ; ഇവരാണ് സന്താനസ്രഷ്ടാക്കൾ.