ഏതേ വത്സവിശേഷാശ്ച ദോഗ്ധാരഃ ക്ഷീരമേവ ച
ഇവരാണ് പ്രത്യേകമായ കിടാക്കൾ, പാൽകറക്കുന്നവരും, പാൽ തന്നെയും.
ബ്രഹ്മണാ പ്രഥമം ദുഗ്ധാ പുരാ പൃഥ്വീ മഹാത്മനാ
ആദ്യമായി മഹാത്മാവായ ബ്രഹ്മാവാണ് ഭൂമിയെ പാൽകറക്കിയത്.
തതഃ സ്വായംഭുവേ പൂര്വം തദാ മന്വന്തരേ പുനഃ
അതിനുശേഷം സ്വായംഭുവമനുവിന്റെ കാലഘട്ടത്തിലും, അപ്പോൾ ആ മന്വന്തരത്തിലും വീണ്ടും.
തതഃ സ്വാരോചിഷേ വാപി പ്രാപ്തേ മന്വന്തരേ ഽധുനാ
പിന്നീട് സ്വാരോചിഷ മന്വന്തരം വന്നപ്പോൾ, ഇപ്പോൾ അതിനുശേഷവും.
ഉത്തമേന തു തേനാപി ദുഗ്ധാ ദേവാനു ജേന തു
ആ കാലത്തും ദേവപുത്രനായ ഉത്തമൻ ഭൂമിയിൽ നിന്ന് പാൽകറക്കി.
പുനശ്ച പഞ്ചമേ പൃഥ്വീ താമസസ്യാന്തരേ മനോഃ
പിന്നീട് അഞ്ചാം മന്വന്തരത്തിൽ, താമസമനുവിന്റെ ഇടവേളയിൽ ഭൂമി വീണ്ടും പാൽകറക്കപ്പെട്ടു.
ചാരിഷ്ടവസ്യ വൈ ഷഷ്ഠേ സംപ്രാപ്തേ ചാന്തരേ മനോഃ
ആറ്ാം മന്വന്തരത്തിൽ, ചാരിഷ്ടമനുവിന്റെ ഇടവേളയിലും.
ചാക്ഷുഷേ ചാപി സംപ്രാപ്തേ തദാ മന്വന്തരേ പുനഃ
ചാക്ഷുഷ മന്വന്തരം വന്നപ്പോൾ, ആ കാലത്തും ഭൂമിയെ പാൽകറക്കി.
ചാക്ഷുഷസ്യാന്തരേ ഽതീതേ പ്രാപ്തേ വൈവസ്വതേ പുനഃ
ചാക്ഷുഷമനന്തരകാലം കഴിഞ്ഞ്, വീണ്ടും വൈവസ്വതയുഗം എത്തിയപ്പോൾ,
ഏതൈര്ദുഗ്ധാ പുരാ പൃഥ്വീ വ്യതീതേഷ്വന്തരേഷു വൈ
അവിടെ കഴിഞ്ഞ കാലങ്ങളിൽ, ഭൂമി ഇവരാൽ പാലിച്ചു പോഷിച്ചു.
ഏവം സര്വേഷു വിജ്ഞേയാ അതീതാനാഗതേഷ്വിഹ
ഇങ്ങനെ, കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതുമായ എല്ലാം ഇവിടെ നീ മനസ്സിലാക്കണം.
പൃഥോസ്തു പുത്രൌ വിക്രാന്തൌ ജജ്ഞാതേ ഽന്തര്ദ്ധിപാഷനൌ
പൃഥുവിന്റെ വീര്യശാലികളായ രണ്ടു പുത്രന്മാർ അത്ഭുതശക്തിയോടെ ജനിച്ചു.
ഹവിര്ധാനാത്ഷഡാഗ്നേയീ ധിഷണാജനയത്സുതാന്
ഹവിര്ധാനനും അഗ്നിയുടെ പുത്രിയുമായ ധിഷണയും ചേർന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് ജന്മം നൽകി.
പ്രാചീനബര്ഹിര്ഭഗവാന്മഹാനാസീത്പ്രജാപതിഃ
പ്രാചീനബർഹിസ് എന്ന മഹാനായവൻ വലിയ പ്രജാപതിയായി.
പ്രാചീനാഗ്രാഃ കുശാസ്തസ്യ തസ്മാത്പ്രാചീനബര്ഹ്യസൌ
അവന്റെ ദർഭകൾ കിഴക്കോട്ട് നേരിട്ടിരുന്നതുകൊണ്ടാണ് അവനെ പ്രാചീനബർഹിസ് എന്നു വിളിച്ചത്.
മഹതസ്തപസഃ പാരേ സവര്ണായാം പ്രജാപതിഃ
വലിയ തപസ്സിന്റെ അവസാനം, സവർണയിൽ നിന്നു പ്രജാപതി ജനിച്ചു.
സര്വാന്പ്രചേതസോ നാമ ധനുര്വേദസ്യ പാരഗാന്
അവന്റെ എല്ലാ പുത്രന്മാരും പ്രചേതസുകൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നവരും, ധനുര്വേദത്തിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയവരുമായിരുന്നു.
ദശവര്ഷ സഹസ്രാണി സമുദ്രസലിലേശയാഃ
പതിനായിരം വർഷങ്ങൾക്കാലം അവർ സമുദ്രജലത്തിൽ താമസിച്ചു.
അരക്ഷ്യമാണാമാവബ്രുര്ബഭൂവാഥ പ്രജാക്ഷയഃ
രക്ഷിക്കാനാരുമില്ലാതെ, മരങ്ങൾ വളർന്നു പെരുകി, ജീവജാലങ്ങളിൽ കുറവ് ഉണ്ടായി.
നാശകന്മാരുതോ വാതും വൃത്തം ഖമഭവദ്ദ്രുമൈഃ
കാറ്റ് വീശാൻ കഴിയാതിരുന്നതും, ആകാശം മരങ്ങൾ കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടതുമായിരുന്നു.
തദുപശ്രുത്യ തപസാ സര്വേ യുക്താഃ പ്രചേതസഃ
ഇതറിഞ്ഞ്, എല്ലാ പ്രചേതസുകളും തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു.
ഉന്മൂലാനഥ വൃക്ഷാംസ്താന്കൃത്വാ വായുരശോഷയത്
അപ്പോൾ, ആ മരങ്ങൾ വേരോടെ പിഴുത്, കാറ്റ് അവയെ ഉണക്കി.
ദ്രുമക്ഷയമഥോ ബുദ്ധ്വാ കിഞ്ചിച്ഛിഷ്ടേഷു ശാഖിഷു
മരങ്ങൾ നശിച്ചുപോയത് കണ്ടപ്പോൾ, കുറച്ച് ശാഖകൾ മാത്രം ശേഷിച്ചിരുന്നു.
ദൃഷ്ട്വാ പ്രയോജനം സത്യം ലോകസംതാനകാരണാത്
ലോകം നിലനിൽക്കേണ്ടതിന്റെ സത്യമായ ഉദ്ദേശം കണ്ടു.
വൃക്ഷാഃ ക്ഷിത്യാം ജനിഷ്യന്തി ശാമ്യതാമഗ്നിമാരുതൌ
ഭൂമിയിൽ വീണ്ടും മരങ്ങൾ ജനിക്കും; അഗ്നിയും കാറ്റും ശമിക്കട്ടെ.
ഭവിഷ്യജ്ജനതാ ഹ്യേഷാ ധൃതാ ഗര്ഭേണ വൈ മയാ
ഭാവിയിൽ ജനിക്കേണ്ടവരെ ഞാൻ ഗർഭത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഭാര്യാ ഭവതു വോ ഹ്യേഷാ സോമഗര്ഭാ വിവര്ദ്ധിതാ
ഈ സ്ത്രീ, സോമനെ ഗർഭത്തിൽ ധരിച്ച് വളർന്നവളാണ്. അവൾ നിങ്ങളുടെ ഭാര്യയാകട്ടെ.
അസ്യാമുത്പത്സ്യതേ വിദ്വാന്ദക്ഷോ നാമ പ്രജാപതിഃ
ഇവളിൽ നിന്ന് ദക്ഷൻ എന്ന പണ്ഡിതനും കഴിവുള്ള പ്രജാപതി ജനിക്കും.
അഗ്നിനാഗ്നിസമോ ഭൂയഃ പ്രജാഃ സംവര്ദ്ധയിഷ്യതി
അഗ്നിയെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ളവനായി, അവൻ സൃഷ്ടിയെ കൂടുതൽ വർദ്ധിപ്പിക്കും.
സംത്ദൃത്യ കോപം വൃക്ഷേഭ്യഃ പത്നീം ധര്മേണ മാരിഷാമ്
മരങ്ങൾക്കുള്ള കോപം നിയന്ത്രിച്ച്, ധർമ്മപൂർവ്വം അവൻ മാരിഷയെ ഭാര്യയായി സ്വീകരിക്കും.