ചാക്ഷുഷസ്യാന്തരേ പൂര്വമാസീദേതത്പുരാ കില
ചാക്ഷുഷമന്വന്തരത്തിനു മുമ്പ് ഇതെല്ലാം ഉണ്ടായിരുന്നതാണ്.
സമത്വം യത്ര യത്രാസീദ്ഭൂമേഃ കസ്മിംശ്ചിദേവ ഹി
ഭൂമിയിൽ എവിടെയോ സമത്വം ഉണ്ടായിരുന്നിടത്ത്,
ആഹാരഃ ഫല മൂലേ തു പ്രജാനാമഭവത്കില
അവിടുത്തെ ജനങ്ങളുടെ ഭക്ഷണം കിഴങ്ങും പഴവും ആയിരുന്നു.
വൈന്യാത്പ്രഭൃതി ലോകേ ഽസ്മിന്സര്വസ്യൈതസ്യ സംഭവഃ
വേനനു ശേഷം ഈ ലോകത്ത് ഇതെല്ലാം ഉദിച്ചുവന്നു.
പൃഥുര്ദുദോഹ സസ്യാനി സ്വേ തലേ പൃഥിവീം തതഃ
പൃഥു തന്റെ കൈകൊണ്ട് ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ധാന്യങ്ങൾ പാൽപോലെ പകർന്നു.
ഋഷിഭിഃ ശ്രൂയതേ ചാപി പുനര്ദുഗ്ധാ വസുംധരാ
മഹർഷിമാർ പറയുന്നതുപോലെ, ഭൂമി വീണ്ടും പാൽപോലെ പകർന്നു.
ഛന്ദാസിപാത്രമാസീത്തു ഗായത്ര്യാദീനി സര്വശഃ
അവിടെ പാത്രം ഛന്ദസ്സായിരുന്നു, ഗായത്രീ മുതലായവ മുഴുവൻ ഉപയോഗിച്ചു.
പുനസ്തതോ ദേവഗണൈഃ പുരന്ദരപുരോഗമൈഃ
പിന്നീട് ദേവഗണങ്ങൾ, പുരന്ദരൻ മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ച്,
വത്സസ്തു മഘവാനാസീദ്ദോഗ്ധാ ച സവിതാ വിഭുഃ
കിടാവായി മഘവാൻ ആയിരുന്നു, പാൽപകരുവാൻ ശക്തനായ സവിറ്റാ.
പിതൃഭിഃ ശ്രൂയതേ ചാപി പുനര്ദുഗ്ധാ വസുന്ധരാ
പിതാക്കന്മാർ പറയുന്നതുപോലെ, ഭൂമി വീണ്ടും പാൽപോലെ പകർന്നു.
വൈവസ്വതോ യമസ്ത്വാസീത്തേഷാം വത്സഃ പ്രതാപവാന്
അവരിൽ വടക്കൻ യമൻ ആയിരുന്നു കിടാവായി, വലിയ ശക്തിയോടെ.
അസുരൈഃ ശ്രൂയതേ ചാപി പുനര്ദുഗ്ധാ വസുന്ധരാ
അസുരന്മാർ വീണ്ടും ഭൂമിയെ പാൽപോലെ പകർന്നു എന്ന് കേൾക്കുന്നു.
വിരോചനസ്തു പ്രാഹ്രാദിര്വത്സസ്തേഷാം മഹായശാഃ
വിരോചനൻ ആ കൂട്ടത്തിന് കിടാവായിരുന്നു, മഹത്തായ പ്രശസ്തിയുള്ള പ്രഹ്രാദനും അവരിൽ ഒരാളായിരുന്നു.
പായസാ തേ ച മായാഭിഃ സര്വേ മായാവിനോ ഽസുരാഃ
അവരൊക്കെയും മായാവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള അസുരന്മാർ, മായയുടെ സഹായത്തോടെ പാൽ പിഴിഞ്ഞെടുത്തു.
നാഗൈസ്തു ശ്രൂയതേ ദുഗ്ധാ വത്സം കൃത്വാ തു തക്ഷകമ്
നാഗന്മാർ തക്ഷകനെ കിടാവാക്കി പാൽ പിഴിഞ്ഞുവെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
തേഷാം വൈ വാസുകിര്ദേഗ്ധാ കാദ്രവേയഃ പ്രതാപവാന്
അവരിൽ ശക്തനായ കാദ്രുവയുടെ മകൻ വാസുകി പാൽ പിഴിഞ്ഞവനായിരുന്നു.
തേനൈവ വര്ത്തയന്ത്യുഗ്രാ മഹാകായാ വിഷോല്ബണാഃ
അത് കൊണ്ടാണ് ഭയാനകമായ, വലിയ ശരീരമുള്ള, വിഷം നിറഞ്ഞ നാഗന്മാർ ജീവിക്കുന്നത്.
ആമപാത്രേ പുനര്ദുഗ്ധാ ത്വന്തര്ധാനപ്രിയം മഹീ
പിന്നെയും ഭൂമി പിഴിഞ്ഞത്, മറഞ്ഞ ധനത്തിന് പ്രിയപ്പെട്ടവനായി, പാകം ചെയ്യാത്ത പാത്രത്തിൽ ആയിരുന്നു.
ദോഗ്ധാ രജതനാഭസ്തു പിതാ മണിധരസ്യ യഃ
വെള്ളി നാഭിയുള്ളവൻ, മണിധരന്റെ പിതാവായവൻ, പാൽ പിഴിഞ്ഞവനായിരുന്നു.
തേന തേ വര്ത്തയന്തീതി പരമര്ഥതയാ ച ഹ
അവൻ കൊണ്ടാണ് അവർ ജീവിക്കുന്നത് എന്ന് സത്യമായാണ് പറയുന്നത്.
ബ്രഹ്മാ ബ്രാഹ്യാസ്തു വൈ ദോഗധാ തേഷാമാസീത്കുബേരകഃ
ബ്രാഹ്മണർക്കായി ബ്രഹ്മാവ് ഭൂമിയിൽ നിന്നു പാൽ പിഴിഞ്ഞു, കുബേരൻ അവർക്കു കിടാവായിരുന്നു.
കപാലപാത്രേ നിര്ദുഗ്ധാ ഹ്യന്തര്ദ്ധനം ച രാക്ഷസൈഃ
കപാലപാത്രത്തിൽ ഭൂമിയിൽ നിന്നു പാൽ പിഴിഞ്ഞത്, രാക്ഷസന്മാർക്കായി മറഞ്ഞ ധനം ലഭിക്കാൻ ആയിരുന്നു.
പദ്മപാത്രേ പുനര്ദുഗ്ധാ ഗന്ധര്വൈശ്ചാപ്സ രോഗണൈഃ
പിന്നെയും ഭൂമി, പദ്മപാത്രത്തിൽ, ഗന്ധർവന്മാരും അപ്സരസുകളും ചേർന്ന് പിഴിഞ്ഞു.
തേഷാം വസുരുചിസ്ത്വാസീദ്ദോഗ്ധാ പുത്രോ മുനേഃ ശുഭഃ
അവർക്കായി, മുനിയുടെ ശുഭസ്വഭാവമുള്ള മകൻ വസുരുചി പാൽ പിഴിഞ്ഞവനായിരുന്നു.
ശൈലൈശ്ച ശ്രൂയതേ ദുഗ്ധാ പുനര്ദേവീ വസുന്ധരാ
പർവ്വതങ്ങൾ കൂടി ഭൂമിയിൽ നിന്ന് വീണ്ടും പാൽ പിഴിഞ്ഞുവെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
വത്സസ്തു ഹിമവാനാസീദ്ദോഗ്ധാ മേരുര്മഹാഗിരിഃ
ഹിമവാൻ കിടാവായിരുന്നു, മഹാപർവ്വതമായ മേരു പാൽ പിഴിഞ്ഞവനായിരുന്നു.
ശ്രൂയതേ വൃക്ഷവീരുദ്ഭിഃ പുനര്ദുഗ്ധാ വസുന്ധരാ
മരങ്ങളും ചെടികളും കൂടി ഭൂമിയിൽ നിന്ന് വീണ്ടും പാൽ പിഴിഞ്ഞുവെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
കാമധുക് പുഷ്പിതഃ ശാലഃ പ്ലക്ഷോ വത്സോ യശസ്വിനാമ്
പുഷ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ശാലമരം ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്ന പശുവായിരുന്നു, പ്രശസ്തനായ പ്ലക്ഷമരം കിടാവായിരുന്നു.
സൈവ ധാത്രീ വിധാത്രീ ച ധാരണീ ച വസുന്ധരാ
അവളെയാണ് ധാത്രി, വിധാത്രി, ധാരണി, വസുന്ധരാ എന്നിങ്ങനെ വിളിക്കുന്നത്.
ചരാചരസ്യ ലോകസ്യ പ്രതിഷ്ഠാ യോനിരേവ ച
ചലനമുള്ളതും അചലമായതുമായ ലോകത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനവും ജനനസ്ഥലവും അവളാണ്.