ജ്വലദ്ഭിര്നിശിതൈര്ബാണൈര്ദീപ്തതേജസമച്യുതമ്
ദഹിക്കുന്ന തീപോലുള്ള മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളും പ്രകാശമുള്ള ശക്തിയും കൊണ്ട് വൈന്യൻ അവളെ കഠിനമായി പിന്തുടർന്നു.
അലബന്തീ തു സാ ത്രാണം വൈന്യമേവാന്വപദ്യത
രക്ഷ കിട്ടാനാവാതെ, ഭൂമി ഒടുവിൽ വൈന്യന്റെ അടുക്കലേയ്ക്ക് തന്നെ എത്തി.
ഉവാച വൈനം നാധര്മഃ സ്ത്രീവധേ പരിപശ്യതി
അവൾ വൈന്യനോട് പറഞ്ഞു: 'സ്ത്രീയെ അടിക്കുന്നത് പാപമല്ല.'
മയി ലോകാഃ സ്ഥിതാ രാജന്മയേദം ധാര്യതേ ജഗത്
'രാജാവേ, ലോകങ്ങൾ എന്നിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ഈ ജഗത് ഞാൻ തന്നെയാണ് താങ്ങുന്നത്.'
സ മാം നര്ഹസി വൈ ഹന്തും ശ്രേയസ്ത്വം ച ചികീര്ഷസി
'നീ എന്നെ കൊല്ലരുത്; നീ നല്ലതിനു വേണ്ടി ശ്രമിക്കുന്നു.'
ഉപായതഃ സമാരബ്ധാ സര്വേ സിദ്ധ്യന്ത്യുപക്രമാഃ
'ശരിയായ മാർഗം സ്വീകരിച്ചാൽ എല്ലാ ശ്രമങ്ങളും വിജയിക്കും.'
അന്തര്ഭൂതാ ഭവിഷ്യാമി ജഹി കോപം മഹാദ്യുതേ
'ഞാൻ സകല ജീവികളിലും വസിക്കും; മഹാശക്തനേ, കോപം വിട്ടുകളയൂ.'
സത്ത്വഷു പൃഥിവീപാല ധമ ന ത്യക്തുമര്ഹസി
'ഭൂമിയുടെ രക്ഷകനേ, സത്യവും ധർമ്മവും ജീവികളിൽ നിലനിർത്തണം; അതിനെ ഉപേക്ഷിക്കരുത്.'
ക്രോധം നിഗൃഹ്യ ധര്മാത്മാ വസുധാമിദമബ്രവീത്
കൊപം അടക്കി, ധാർമ്മികനായ രാജാവ് ഭൂമിയോട് പറഞ്ഞു.
ഏകം പ്രാണീ ബഹൂന്വാപി കര്മ തസ്യാസ്തി പാതകമ്
'ഒരു ജീവിയെയോ പലരെയോ കൊല്ലുമ്പോൾ അതിന് പാപം ഉണ്ടാകും.'
തസ്മിന്ഹതേ നാസ്തി ശുഭേ പാതകം ചോപപാതകമ്
'കൊല്ലപ്പെട്ടവൻ നല്ലവനല്ലെങ്കിൽ, പാപവും അതിന്റെ അനുബന്ധവും ഉണ്ടാകില്ല.'
യദി മേ വചനം നാദ്യ കരിഷ്യസി ജഗദ്ധിതമ്
'ഇന്ന് നീ എന്റെ വാക്ക് കേട്ട് ലോകത്തിന്റെ ഭാവുക്യത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കില്ലെങ്കിൽ—'
ആത്മാനം പ്രഥയിത്വേഹ പ്രജാ ധാരയിതാ സ്വയമ്
'നീ ഇവിടെ നിന്നു നിന്നെ സ്ഥാപിച്ച്, ജനങ്ങളെ നീ തന്നെ പോഷിക്കണം.'
സംജീവയ പ്രജാ നിത്യം ശക്താ ഹ്യസി ന സംശയഃ
'നീ എപ്പോഴും ജനങ്ങളെ ജീവിപ്പിക്കണം; അതിനുള്ള കഴിവ് നിനക്കുണ്ട്, സംശയമില്ല.'
നിയച്ഛേയം ത്വദ്വധാര്ഥമുദ്യന്തം ഘോരദര്ശനമ്
നിനക്കെതിരെ ഉയർന്നുവന്ന ആ ഭയങ്കരനായവനെ ഞാൻ അടക്കി നിർത്തും.
സര്വമേതദഹം രാജന്വിധാസ്യാമി ന സംശയഃ
രാജാവേ, ഇതെല്ലാം ഞാൻ നിർവഹിക്കും, സംശയമില്ല.
യഥാ വിസ്പന്ദമാനം മേ ക്ഷീരം സര്വത്ര ഭാവയേത്
പാൽ ഇളക്കുമ്പോൾ എങ്ങോട്ടും പടരുന്നതുപോലെ,
ധനുഷ്കോട്യാ തഥാ വൈന്യസ്തേന ശൈലാ വിവര്ദ്ധിതാഃ
വേനന്റെ വില്ലിന്റെ അഗ്രം കൊണ്ടു മലകൾ ഉയർന്നുവന്നു.
സ്വഭാവേനാ ഭവത്തസ്യാഃ സമാനി വിഷമാണി ച
അവളുടെ സ്വഭാവം കൊണ്ടു അവനു വേണ്ടി സമവും അസമവും ആയി മാറി.
പ്രവിഭാഗഃ പുരാണാം വാ ഗ്രാമാണാം വാപി വിദ്യതേ
പഴയ ദേശങ്ങളിലോ ഗ്രാമങ്ങളിലോ വിഭജനം ഉണ്ടായിരുന്നു.
ചാക്ഷുഷസ്യാന്തരേ പൂര്വമാസീദേതത്പുരാ കില
ചാക്ഷുഷമന്വന്തരത്തിനു മുമ്പ് ഇതെല്ലാം ഉണ്ടായിരുന്നതാണ്.
സമത്വം യത്ര യത്രാസീദ്ഭൂമേഃ കസ്മിംശ്ചിദേവ ഹി
ഭൂമിയിൽ എവിടെയോ സമത്വം ഉണ്ടായിരുന്നിടത്ത്,
ആഹാരഃ ഫല മൂലേ തു പ്രജാനാമഭവത്കില
അവിടുത്തെ ജനങ്ങളുടെ ഭക്ഷണം കിഴങ്ങും പഴവും ആയിരുന്നു.
വൈന്യാത്പ്രഭൃതി ലോകേ ഽസ്മിന്സര്വസ്യൈതസ്യ സംഭവഃ
വേനനു ശേഷം ഈ ലോകത്ത് ഇതെല്ലാം ഉദിച്ചുവന്നു.
പൃഥുര്ദുദോഹ സസ്യാനി സ്വേ തലേ പൃഥിവീം തതഃ
പൃഥു തന്റെ കൈകൊണ്ട് ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ധാന്യങ്ങൾ പാൽപോലെ പകർന്നു.
ഋഷിഭിഃ ശ്രൂയതേ ചാപി പുനര്ദുഗ്ധാ വസുംധരാ
മഹർഷിമാർ പറയുന്നതുപോലെ, ഭൂമി വീണ്ടും പാൽപോലെ പകർന്നു.
ഛന്ദാസിപാത്രമാസീത്തു ഗായത്ര്യാദീനി സര്വശഃ
അവിടെ പാത്രം ഛന്ദസ്സായിരുന്നു, ഗായത്രീ മുതലായവ മുഴുവൻ ഉപയോഗിച്ചു.
പുനസ്തതോ ദേവഗണൈഃ പുരന്ദരപുരോഗമൈഃ
പിന്നീട് ദേവഗണങ്ങൾ, പുരന്ദരൻ മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ച്,
വത്സസ്തു മഘവാനാസീദ്ദോഗ്ധാ ച സവിതാ വിഭുഃ
കിടാവായി മഘവാൻ ആയിരുന്നു, പാൽപകരുവാൻ ശക്തനായ സവിറ്റാ.
പിതൃഭിഃ ശ്രൂയതേ ചാപി പുനര്ദുഗ്ധാ വസുന്ധരാ
പിതാക്കന്മാർ പറയുന്നതുപോലെ, ഭൂമി വീണ്ടും പാൽപോലെ പകർന്നു.