സ്തോത്രം യേനാസ്യ കുര്യാവ പ്രോചുസ്തേജസ്വിനോ ദ്വിജാഃ
ഏത് സ്തോത്രം കൊണ്ട് നാം അവനെ വാഴ്ത്താം? പ്രകാശമുള്ള ദ്വിജന്മാർ ചോദിച്ചു.
ജ്ഞാനശീലോ വദാന്യശ്ച സംഗ്രാമേഷ്വപരജിതഃ
അവൻ ജ്ഞാനിയും സദാചാരിയും വാക്കിൽ ദാനശീലനും യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാത്തവനുമാണ്.
യാനി കര്മാണി കൃതവാന് പൃഥുഃ പശ്ചാന്മഹാബലഃ
ശക്തനായ പൃഥു പിന്നീട് ഈ പ്രവർത്തികൾ ചെയ്തു.
തതസ്തവാന്തേ സുപ്രീതഃ പൃഥുഃ പ്രാദാത്പ്രജേശ്വരഃ
അതിനുശേഷം, പൃഥു, ജനങ്ങളുടെ രാജാവ്, അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ ദാനം നൽകി.
തദാദി പൃഥിവീപാലാഃ സ്തൂയന്തേ സൂതമാഗധൈഃ
അന്ന് മുതൽ, ഭൂമിയുടെ ഭരിക്കാർ സൂതന്മാരും മാഗധന്മാരും വാഴ്ത്തുന്നു.
തം ദൃഷ്ട്വാ പരമപ്രീതാഃ പ്രജാ ഊചുര്മഹര്ഷയഃ
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, ജനങ്ങളും മഹർഷികളും അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു.
തതോ വൈന്യം മഹാഭാഗം പ്രജാഃ സമഭിദുദ്രുവുഃ
അപ്പോൾ മഹാഭാഗനായി വൈന്യനെ കാണുമ്പോൾ ജനങ്ങൾ അവന്റെ അടുക്കൽ ഓടിയെത്തി.
സോ ഽഭിദ്രുതഃ പ്രജാഭിസ്തു പ്രജാഹിതചികീര്ഷയാ
ജനങ്ങൾ പിന്തുടർന്നപ്പോൾ, അവരുടെ ഭാവുക്യം 위해 വൈന്യൻ ശ്രമിച്ചു.
തതോ വൈന്യഭയത്രസ്താ ഗൌര്ഭൂത്വാ പ്രാദ്രവന്മഹീ
അപ്പോൾ വൈന്യനെ ഭയന്ന് ഭൂമി പശുവിന്റെ രൂപം എടുത്ത് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
സാ ലോകാന്ബ്രഹ്മലോകാദീന്ഗത്വാ വൈന്യഭയാത്തദാ
അവൾ വൈന്യന്റെ ഭയത്തിൽ ബ്രഹ്മലോകം ഉൾപ്പെടെ പല ലോകങ്ങളിലും പോയി.
ജ്വലദ്ഭിര്നിശിതൈര്ബാണൈര്ദീപ്തതേജസമച്യുതമ്
ദഹിക്കുന്ന തീപോലുള്ള മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളും പ്രകാശമുള്ള ശക്തിയും കൊണ്ട് വൈന്യൻ അവളെ കഠിനമായി പിന്തുടർന്നു.
അലബന്തീ തു സാ ത്രാണം വൈന്യമേവാന്വപദ്യത
രക്ഷ കിട്ടാനാവാതെ, ഭൂമി ഒടുവിൽ വൈന്യന്റെ അടുക്കലേയ്ക്ക് തന്നെ എത്തി.
ഉവാച വൈനം നാധര്മഃ സ്ത്രീവധേ പരിപശ്യതി
അവൾ വൈന്യനോട് പറഞ്ഞു: 'സ്ത്രീയെ അടിക്കുന്നത് പാപമല്ല.'
മയി ലോകാഃ സ്ഥിതാ രാജന്മയേദം ധാര്യതേ ജഗത്
'രാജാവേ, ലോകങ്ങൾ എന്നിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ഈ ജഗത് ഞാൻ തന്നെയാണ് താങ്ങുന്നത്.'
സ മാം നര്ഹസി വൈ ഹന്തും ശ്രേയസ്ത്വം ച ചികീര്ഷസി
'നീ എന്നെ കൊല്ലരുത്; നീ നല്ലതിനു വേണ്ടി ശ്രമിക്കുന്നു.'
ഉപായതഃ സമാരബ്ധാ സര്വേ സിദ്ധ്യന്ത്യുപക്രമാഃ
'ശരിയായ മാർഗം സ്വീകരിച്ചാൽ എല്ലാ ശ്രമങ്ങളും വിജയിക്കും.'
അന്തര്ഭൂതാ ഭവിഷ്യാമി ജഹി കോപം മഹാദ്യുതേ
'ഞാൻ സകല ജീവികളിലും വസിക്കും; മഹാശക്തനേ, കോപം വിട്ടുകളയൂ.'
സത്ത്വഷു പൃഥിവീപാല ധമ ന ത്യക്തുമര്ഹസി
'ഭൂമിയുടെ രക്ഷകനേ, സത്യവും ധർമ്മവും ജീവികളിൽ നിലനിർത്തണം; അതിനെ ഉപേക്ഷിക്കരുത്.'
ക്രോധം നിഗൃഹ്യ ധര്മാത്മാ വസുധാമിദമബ്രവീത്
കൊപം അടക്കി, ധാർമ്മികനായ രാജാവ് ഭൂമിയോട് പറഞ്ഞു.
ഏകം പ്രാണീ ബഹൂന്വാപി കര്മ തസ്യാസ്തി പാതകമ്
'ഒരു ജീവിയെയോ പലരെയോ കൊല്ലുമ്പോൾ അതിന് പാപം ഉണ്ടാകും.'
തസ്മിന്ഹതേ നാസ്തി ശുഭേ പാതകം ചോപപാതകമ്
'കൊല്ലപ്പെട്ടവൻ നല്ലവനല്ലെങ്കിൽ, പാപവും അതിന്റെ അനുബന്ധവും ഉണ്ടാകില്ല.'
യദി മേ വചനം നാദ്യ കരിഷ്യസി ജഗദ്ധിതമ്
'ഇന്ന് നീ എന്റെ വാക്ക് കേട്ട് ലോകത്തിന്റെ ഭാവുക്യത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കില്ലെങ്കിൽ—'
ആത്മാനം പ്രഥയിത്വേഹ പ്രജാ ധാരയിതാ സ്വയമ്
'നീ ഇവിടെ നിന്നു നിന്നെ സ്ഥാപിച്ച്, ജനങ്ങളെ നീ തന്നെ പോഷിക്കണം.'
സംജീവയ പ്രജാ നിത്യം ശക്താ ഹ്യസി ന സംശയഃ
'നീ എപ്പോഴും ജനങ്ങളെ ജീവിപ്പിക്കണം; അതിനുള്ള കഴിവ് നിനക്കുണ്ട്, സംശയമില്ല.'
നിയച്ഛേയം ത്വദ്വധാര്ഥമുദ്യന്തം ഘോരദര്ശനമ്
നിനക്കെതിരെ ഉയർന്നുവന്ന ആ ഭയങ്കരനായവനെ ഞാൻ അടക്കി നിർത്തും.
സര്വമേതദഹം രാജന്വിധാസ്യാമി ന സംശയഃ
രാജാവേ, ഇതെല്ലാം ഞാൻ നിർവഹിക്കും, സംശയമില്ല.
യഥാ വിസ്പന്ദമാനം മേ ക്ഷീരം സര്വത്ര ഭാവയേത്
പാൽ ഇളക്കുമ്പോൾ എങ്ങോട്ടും പടരുന്നതുപോലെ,
ധനുഷ്കോട്യാ തഥാ വൈന്യസ്തേന ശൈലാ വിവര്ദ്ധിതാഃ
വേനന്റെ വില്ലിന്റെ അഗ്രം കൊണ്ടു മലകൾ ഉയർന്നുവന്നു.
സ്വഭാവേനാ ഭവത്തസ്യാഃ സമാനി വിഷമാണി ച
അവളുടെ സ്വഭാവം കൊണ്ടു അവനു വേണ്ടി സമവും അസമവും ആയി മാറി.
പ്രവിഭാഗഃ പുരാണാം വാ ഗ്രാമാണാം വാപി വിദ്യതേ
പഴയ ദേശങ്ങളിലോ ഗ്രാമങ്ങളിലോ വിഭജനം ഉണ്ടായിരുന്നു.