പ്രത്യേകവേദ്യംഭവതി ത്രേതാസ്വിഹ പുനഃ പുനഃ
ഇവയെല്ലാം ഓരോരുത്തരും ത്രേതായുഗത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും അനുഭവിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മാ ചൈതാനുവാചാദൌ തസ്മിന്വൈവസ്വതേ ഽന്തരേ
ആ വൈവസ്വതയുഗത്തിന്റെ ഇടവേളയിൽ ആദിയിൽ ബ്രഹ്മാവ് ഇവയെല്ലാം പറഞ്ഞു.
കുര്വന്തി സംഹിതാ ഹ്യേതേ ജായമാനാഃ പരസ്പരമ്
ഇവ പരസ്പരം ജനിച്ച് സംഹിതകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
അതീതേഷു വ്യതീതാനി വര്ത്തന്തേ പുനഃ പുനഃ
മുൻകാലത്ത് കഴിഞ്ഞവ വീണ്ടും വീണ്ടും സംഭവിക്കുന്നു.
യുഗേ യുഗേ തു താഃ ശാഖാ വ്യസ്യന്തേ തൈ പുനഃ പുനഃ
യുഗംതോറും അവയുടെ ശാഖകൾ അവരാൽ വീണ്ടും വീണ്ടും വ്യാപിക്കുന്നു.
തേഷാം ഗോത്രേഷ്വിമാഃ ശാഖാ ഭവന്തി ഹി പുനഃ പുനഃ
അവരുടെ വംശങ്ങളിൽ ഈ ശാഖകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉണ്ടാകുന്നു.
ഏവമേവ തു വിജ്ഞേയാ അതീതാനാഗതേഷ്വപി
ഇതുപോലെ തന്നെ, കഴിഞ്ഞതിലും വരാനിരിക്കുന്നതിലും ഇവ മനസ്സിലാക്കണം.
അതീതേഷു വ്യതീതാനി വര്ത്തന്തേ സാംപ്രതേ ഽന്തരേ
മുൻകാലത്ത് കഴിഞ്ഞവ ഇപ്പോഴത്തെ ഇടവേളയിൽ ഉണ്ടാകുന്നു.
പൂര്വേണ പശ്ചിമം ജ്ഞേയം വര്തമാനേന ചോഭയമ്
മുൻകാലം നോക്കിയാൽ പിന്നത്തെത് അറിയാം; ഇപ്പോഴത്തെത് നോക്കിയാൽ ഇരുവരെയും അറിയാം.
ഏവം ദേവാഃ സപിതര ഋഷയോ മനവശ്ച വൈ
ഇങ്ങനെ, ദേവന്മാരും പിതാക്കളും ഋഷികളും മനുക്കളും
ജനലോകാത്സുരാഃ സര്വേ ദശകല്പാന്പുനഃ പുനഃ
ജനലോകത്തിൽ നിന്നുള്ള എല്ലാ ദേവന്മാരും പത്ത് കല്പങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും
അവശ്യഭാവിനാര്ഽഥേന സംഭധ്യന്തേ തദാ തു തേ
അവശ്യമായ സംഭവങ്ങളാൽ അപ്പോൾ അവർ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുന്നു.
നിവര്ത്തതേ തദാ വൃത്തിഃ സാ തേഷാം ദോഷദര്ശനാത്
അവർക്കു തങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനം അപ്പോൾ അവസാനിക്കും, അവയിൽ ദോഷങ്ങൾ കാണുമ്പോൾ.
ജനലോകാത്തപോലോകം ഗച്ഛന്തീഹാനിവര്ത്തകമ്
ജനലോകത്തിൽ നിന്ന് അവർ തിരികെ വരാത്തതായ തപോലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
നിധനം ബ്രഹ്മലോകേ വൈ ഗതാനി ഋഷിഭിഃ സഹ
ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ, അവർ ഋഷിമാരോടൊപ്പം ലയിക്കുന്നു.
അനാദിത്വാച്ച കാലസ്യ സംഖ്യാനാം ചൈവ സര്വശഃ
കാലം ആദിയില്ലാത്തതുപോലെ, എല്ലാ എണ്ണങ്ങളും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
പിതൃഭിര്മുനിഭിര്ദേവൈഃ സാര്ദ്ധം ച ഋഷിഭിഃ സഹ
പിതാക്കന്മാരും മുനിമാരും ദേവന്മാരും ഋഷിമാരുമൊക്കെയും കൂടെ.
ഏതേന ക്രമയോഗേന കല്പമന്വന്തരാണി ച
ഈ ക്രമാനുസൃതമായ രീതിയിൽ കല്പങ്ങളും മന്വന്തരങ്ങളും നടക്കുന്നു.
മന്വന്തരാന്തേ സംഹാരഃ സംഹാരാന്തേ ച സംഭവഃ
ഒരു മന്വന്തരത്തിന്റെ അവസാനം ലയവും, ലയത്തിന് ശേഷം സൃഷ്ടിയും വരുന്നു.
ന ശക്യ ആനുപൂര്വ്യേണ വക്തും വര്ഷശതൈരപി
ഇത് ക്രമമായി പറയാൻ നൂറു വർഷം കൊണ്ടാലും കഴിയില്ല.
മന്വന്തരസ്യ സംഖ്യാ തു മാനുഷേണ നിബോധത
മന്വന്തരത്തിന്റെ എണ്ണം മനുഷ്യരുടെ രീതിയിൽ മനസ്സിലാക്കണം.
ത്രിംശത്കോട്യസ്തു സംപൂര്ണാ സംഖ്യാതാഃ സംഖ്യായാ ദ്വിജൈഃ
മുപ്പത് കോടി എന്നതാണ് പൂർണ്ണസംഖ്യയെന്ന് ദ്വിജന്മാർ എണ്ണുന്നു.
വിംശതിശ്ച സഹസ്രാമി കാലോ ഽയം സാധികം വിനാ
ഇതിൽ ഇരുപതിനായിരം കൂടി ചേർത്താൽ, അതാണ് ഈ കാലം, അധികം ഒഴികെ.
വര്ഷാഗ്രേണാപി ദിവ്യേന പ്രവക്ഷ്യാമ്യുത്തരം മനോഃ
ദിവ്യവർഷം ആദിയിൽ ചേർത്തു, അടുത്ത മനുവിന്റെ കാലം ഞാൻ പറയും.
ദ്വിപഞ്ചാശത്തഥാന്യാനി സഹസ്രാണ്യധികാനി തു
അതിനൊപ്പം ഇരുപത്തിരണ്ടായിരം കൂടി ചേർക്കണം.
പൂര്ണം യുഗസഹസ്രം സ്യാത്തദഹര്ബ്രഹ്മണഃ സ്മൃതമ്
പൂർണ്ണമായ ആയിരം യുഗങ്ങൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസം എന്നു പറയുന്നു.
ബ്രഹ്മാണാമഗ്രതഃ കൃത്വാ സഹ ദേവര്ഷിദാനവൈഃ
ബ്രഹ്മന്മാരെ മുന്നിൽ വെച്ച്, ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും ദാനവന്മാരുമൊക്കെയും കൂടെ.
സ സ്രഷ്ടാ സര്വ ഭൂതാനാം കല്പാദിഷു പുനഃ പുനഃ
അവൻ എല്ലാ ജീവികൾക്കും സൃഷ്ടാവാണ്, കല്പാദികളിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും.
സര്വമന്വന്തരാണാം ഹി പ്രതിസംധിം നിബോധത
എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളുടെ സംധികൾ മനസ്സിലാക്കണം.
കൃതത്രേതാദിസംയുക്തം ചതുര്യുഗമിതി സ്മൃതമ്
കൃതയുഗം, ത്രേതായുഗം മുതലായ നാലു യുഗങ്ങൾ അങ്ങനെ ചേർന്നതാണെന്ന് പറയുന്നു.